Mở rộng sản xuất giảm phát thải trên các cây trồng chính

Sáng 18/5, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị Ban Chỉ đạo lần thứ nhất triển khai Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050”.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh, đây là đề án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với ngành nông nghiệp trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh, thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản xuất khẩu.

Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh, sản xuất trồng trọt giảm phát thải không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế. Việc triển khai đề án phải gắn với mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí đầu vào, gia tăng lợi nhuận cho người dân và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường xuất khẩu.

Mục tiêu của đề án là nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp và địa phương về sản xuất giảm phát thải; từng bước hình thành các sản phẩm nông nghiệp gắn với nhãn “phát thải thấp”; đồng thời đóng góp vào mục tiêu kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính quốc gia.

Ngành trồng trọt sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng bộ tiêu chí canh tác giảm phát thải; phát triển nhãn hiệu cho sản phẩm nông nghiệp phát thải thấp; hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn gắn với chuỗi giá trị và hệ thống dữ liệu phát thải đồng bộ. Đây được xem là nền tảng để từng bước tham gia thị trường carbon và các cơ chế giao dịch tín chỉ carbon trong tương lai.

Thứ trưởng Hoàng Trung cho rằng, địa phương phải là lực lượng nòng cốt tổ chức thực hiện trên thực địa; chủ động lựa chọn vùng sản xuất, cây trồng, mô hình phù hợp; huy động nguồn lực và tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết. Thành công của đề án sẽ được quyết định bằng những thay đổi thực chất trên đồng ruộng, trong hợp tác xã, doanh nghiệp và chuỗi giá trị nông sản tại từng địa phương.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, đến nay đã có 22 tỉnh, thành phố ban hành Kế hoạch hành động cấp tỉnh; nhiều tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và địa phương đăng ký tham gia triển khai các chương trình, mô hình sản xuất giảm phát thải; nhiều nhiệm vụ trọng tâm về quy trình kỹ thuật, hệ thống đo lường – báo cáo – thẩm định (MRV), xây dựng mô hình và huy động nguồn lực đang được khẩn trương triển khai.

Các hoạt động trọng tâm của đề án hiện nay tập trung vào xây dựng các quy trình canh tác giảm phát thải; sử dụng hiệu quả phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới; thúc đẩy tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp; phát triển nông nghiệp tuần hoàn; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số; xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, hiện ngành đã hoàn tất xây dựng quy trình canh tác giảm phát thải và quy trình đo đếm, báo cáo, thẩm định (MRV) đối với cây lúa.  Bước đầu hình thành cơ sở dữ liệu đo đếm phát thải trên lúa trong các mô hình/diện tích lúa đăng ký triển khai 2026. Ngành sẽ chuẩn hóa cơ sở dữ liệu phục vụ đo đếm và theo dõi giảm phát thải.

Đối với các ngành hàng như ngô, cà phê và sầu riêng, các tổ công tác chuyên môn hiện đang tổ chức họp để thống nhất kế hoạch triển khai. Năm 2026, các ngành hàng này sẽ được ban hành quy trình kiểm kê khí nhà kính, đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) phục vụ giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, đồng thời kết nối với hệ thống kiểm kê khí nhà kính trực tuyến.

Từ thực tiễn triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long trong hai năm qua, ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho rằng, dù đề án đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình triển khai cũng gặp không ít khó khăn, thách thức. Tuy nhiên, chính những kết quả bước đầu và kinh nghiệm thực tiễn này sẽ là nền tảng quan trọng để triển khai hiệu quả các đề án giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt thời gian tới.

Hiệp hội Phân bón Việt Nam, Hiệp hội Giống cây trồng Việt Nam và Hiệp hội Sản xuất và Kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam đã ký kết chương trình phối hợp với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhằm đồng hành triển khai các mục tiêu giảm phát thải của ngành nông nghiệp. Các hiệp hội cam kết phối hợp cùng cơ quan quản lý nhà nước triển khai các mô hình sản xuất giảm phát thải, sử dụng vật tư nông nghiệp hiệu quả, nâng cao chất lượng sản xuất và phát triển chuỗi giá trị bền vững.

Ông Nguyễn Trí Ngọc kiến nghị, ngành sớm triển khai chương trình giảm phát thải đối với ngành hàng cà phê. Sơn La là địa phương được xem là “thủ phủ” cà phê Arabica có thể được lựa chọn làm mô hình điểm triển khai đầu tiên. Hiệp hội cam kết phối hợp với địa phương xây dựng mô hình sản xuất cà phê giảm phát thải theo chuỗi giá trị khép kín, từ sản xuất, thu mua, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.

Tại hội nghị, các đại biểu cũng có các phiên thảo luận chuyên đề theo 4 nhóm ngành hàng gồm lúa, cà phê, ngô và sầu riêng; đồng thời chia sẻ nhiều đề xuất, sáng kiến và giải pháp nhằm thúc đẩy sản xuất trồng trọt phát thải thấp gắn với phát triển chuỗi giá trị, thị trường carbon và xây dựng thương hiệu nông sản xanh của Việt Nam.

Hội nghị cũng thống nhất định hướng xây dựng nhãn phát thải thấp đối với các sản phẩm trồng trọt chủ lực như lúa gạo, cà phê, rau quả và một số ngành hàng xuất khẩu chủ lực khác. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu của các thị trường cao cấp và từng bước định hình thương hiệu “nông sản xanh – phát thải thấp – trách nhiệm” của Việt Nam trên thị trường quốc tế.