Mực nước sông Danube xuống thấp, đe dọa an ninh năng lượng Trung và Đông Âu

Mực nước sông Danube ở Rasova, Romania xuống thấp nghiêm trọng, ngày 5/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Mực nước sông Danube xuống thấp bất thường do nắng nóng kéo dài và hạn hán nghiêm trọng đang gây gián đoạn hoạt động vận chuyển nhiên liệu, làm giảm sản lượng điện và ảnh hưởng đến hệ thống làm mát tại nhiều nhà máy điện ở Trung và Đông Âu, qua đó gây thêm sức ép đối với an ninh năng lượng khu vực.

Tại cảng Constanta bên bờ Biển Đen của Romania, lượng lớn than và các loại hàng hóa đang bị ùn ứ do mực nước Danube xuống thấp, khiến hoạt động vận tải đường sông lên thượng nguồn gặp nhiều khó khăn. Các đoạn sông cạn và giới hạn mớn nước buộc sà lan phải giảm đáng kể khối lượng hàng hóa, khiến một phần hàng hóa bị mắc kẹt tại cảng.

Constanta là cửa ngõ quan trọng kết nối Biển Đen với mạng lưới đường thủy nội địa châu Âu, đồng thời là điểm trung chuyển than tới Serbia. Cách cảng khoảng 900 km về phía thượng nguồn, Nhà máy nhiệt điện Nikola Tesla (TENT) của Serbia phụ thuộc một phần vào nguồn than được vận chuyển từ Constanta theo sông Danube. Tuy nhiên, mực nước giảm đang khiến tuyến vận chuyển này ngày càng khó hoạt động.

Theo Bộ trưởng Mỏ và Năng lượng Serbia Dubravka Djedovic Handanovic, sà lan và tàu chở dầu hiện chỉ có thể hoạt động với 30-40% công suất thông thường do mực nước Danube xuống thấp. Thủ tướng Serbia Djuro Macut đầu tháng này dùng từ “nghiêm trọng và đầy thách thức” để đánh giá về tình hình năng lượng quốc gia, phần lớn là do mực nước Danube quá thấp và thời tiết nắng nóng cực đoan gây sức ép lên hệ thống năng lượng.

Không chỉ ảnh hưởng đến vận chuyển nhiên liệu, tình trạng thiếu nước còn tác động trực tiếp đến hoạt động phát điện. Tại tổ hợp thủy điện Djerdap do Serbia và Romania cùng vận hành, sản lượng của nhà máy Djerdap 1 hiện chỉ đạt khoảng 5.000 MWh/ngày, thấp hơn đáng kể so với mức thông thường.

Nhà máy cũng ghi nhận sản lượng trong tháng 5 và tháng 6 thấp nhất kể từ khi đi vào hoạt động năm 1970. Các nhà máy nhiệt điện sử dụng nước sông Danube cho hệ thống làm mát cũng chịu ảnh hưởng. Tại tổ hợp nhiệt điện Kostolac của Serbia, thiếu nước đã khiến sản lượng điện tại một số tổ máy tạm thời giảm khoảng 1/3.

Tại Romania, tác động thậm chí nghiêm trọng hơn đối với Nhà máy điện hạt nhân Cernavoda, khi Tổ máy số 1 và Tổ máy số 2 đều đang ngừng hoạt động. Trong điều kiện bình thường, hai tổ máy này cung cấp khoảng 20% sản lượng điện của Romania. Nhà máy Cernavoda sử dụng hệ thống làm mát hở, lấy nước trực tiếp từ hệ thống sông Danube.

Do đó, mực nước xuống quá thấp có thể tạo ra các giới hạn về vận hành. Công ty vận hành Nuclearelectrica cho biết an toàn hạt nhân vẫn là ưu tiên hàng đầu và các tổ máy có thể được ngừng hoạt động có kiểm soát khi các thông số liên quan đến nguồn nước tiến gần giới hạn cho phép.

Tại Hungary, Nhà máy điện hạt nhân Paks, với công suất lắp đặt khoảng 2.000 MW, cũng phải cắt giảm sản lượng do mực nước sông giảm. Đến giữa tháng 8, nhà máy chỉ hoạt động ở khoảng 25% công suất. Chính phủ Hungary đang lên kế hoạch xây dựng đập ngầm gần nhà máy nhằm nâng mực nước cục bộ và bảo đảm điều kiện làm mát.

Tình trạng thiếu hụt công suất phát điện cũng đang tác động tới thị trường điện khu vực. Chuyên gia năng lượng Zeljko Markovic thuộc Hiệp hội Năng lượng Serbia cho biết giá điện trên các sàn giao dịch khu vực đã lên khoảng 173 USD/MWh, trong khi giá điện vào buổi tối có thời điểm vượt 811 USD/MWh.

Theo ông Markovic, khu vực này đang thiếu gần 4 GW công suất điện hạt nhân do cả 2 tổ máy của Cernavoda ngừng hoạt động trong khi nhà máy Paks giảm mạnh sản lượng. Serbia hiện chưa đối mặt với tình trạng thiếu điện, nhưng công suất phát điện trong khu vực suy giảm đang đẩy giá điện tăng cao.

Sông Danube từng là một trong những tuyến huyết mạch về vận tải, phát điện và cung cấp nước làm mát cho công nghiệp tại Trung và Đông Âu. Tuy nhiên, tình trạng mực nước xuống thấp hiện nay đang phơi bày sự phụ thuộc và những điểm dễ tổn thương có tính liên kết trong hạ tầng năng lượng của khu vực.