Mỹ - Iran nhất trí lộ trình hướng tới thỏa thuận trong 60 ngày

Vòng đàm phán cấp cao đầu tiên giữa Mỹ và Iran tại khu nghỉ dưỡng Buergenstock (Thụy Sĩ) đã khép lại vào sáng sớm ngày 22/6 (giờ địa phương) với những tín hiệu tích cực ban đầu, bất chấp bầu không khí căng thẳng do những phát biểu cứng rắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump và tranh cãi liên quan đến eo biển Hormuz.

Theo tuyên bố chung của hai nước trung gian là Pakistan và Qatar, Mỹ và Iran đã nhất trí về một lộ trình hướng tới thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày. Các cuộc thảo luận kỹ thuật sẽ tiếp tục diễn ra trong tuần này tại Buergenstock nhằm cụ thể hóa các nội dung đã được thống nhất.

Tuyên bố cho biết các bên đã nhất trí thiết lập một cơ chế nhằm chấm dứt giao tranh tại Liban, đồng thời thiết lập một cơ chế liên lạc nhằm hỗ trợ bảo đảm an toàn cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với thương mại năng lượng toàn cầu.

Cuộc gặp đánh dấu lần tiếp xúc cấp cao đầu tiên giữa Mỹ và Iran kể từ khi hai bên đạt được bản ghi nhớ (MoU) kéo dài lệnh ngừng bắn tạm thời thêm ít nhất 60 ngày.

Đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu, trong khi phía Iran có sự tham gia của Ngoại trưởng Abbas Araqchi và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf. Các cuộc thảo luận, diễn ra với sự trung gian của đại diện Qatar và Pakistan, kéo dài đến tận rạng sáng 22/6.

Tuy nhiên, vòng đàm phán đã khởi đầu không thuận lợi khi Tổng thống Trump liên tiếp đưa ra những cảnh báo cứng rắn nhằm vào Iran.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News và trên mạng xã hội, ông Trump tuyên bố Mỹ có thể tiếp quản eo biển Hormuz nếu cần thiết, đồng thời đe dọa sẽ nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran nếu nước này không kiềm chế các lực lượng đồng minh tại Liban. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhắc lại khả năng Mỹ áp dụng các biện pháp kiểm soát hoặc thu phí đối với tuyến hàng hải quan trọng này.

Những phát biểu trên đã vấp phải phản ứng mạnh từ phía Iran. Trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Iran không bị tác động bởi các lời đe dọa từ phía Mỹ và khẳng định lực lượng vũ trang Iran sẵn sàng đáp trả nếu cần thiết. Phái đoàn Iran cũng đã gửi phản đối chính thức tới phía Mỹ.

Hãng thông tấn Tasnim của Iran dẫn nguồn tin cho biết các đại diện Iran từng từ chối quay lại phòng đàm phán sau khi các phát biểu của ông Trump được công bố. Tuy nhiên, các thông điệp vẫn tiếp tục được trao đổi thông qua hai nước trung gian là Pakistan và Qatar.

Một trong những nội dung gây tranh cãi nhất là việc Iran tuyên bố tiếp tục hạn chế hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Iran cho rằng Mỹ chưa thực hiện đầy đủ cam kết liên quan đến việc chấm dứt giao tranh tại Liban, trong bối cảnh Israel vẫn tiến hành các cuộc không kích nhằm vào lực lượng Hezbollah.

Phía Iran khẳng định việc khôi phục hoàn toàn hoạt động tại eo biển Hormuz cũng như tiến trình đàm phán sâu hơn chỉ có thể được thúc đẩy khi tình hình chiến sự trên các mặt trận, đặc biệt là Liban, được kiểm soát. Theo truyền thông Iran, chương trình hạt nhân của nước này chưa phải là trọng tâm trong vòng đàm phán đầu tiên. Thay vào đó, các cuộc trao đổi tập trung vào việc thực thi bản ghi nhớ giữa hai bên và những diễn biến tại Liban.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết nước này đã đạt được một số kết quả ban đầu, bao gồm các miễn trừ đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và sản phẩm hóa dầu, việc giải phóng một phần tài sản bị phong tỏa cũng như khởi động kế hoạch tái thiết và phát triển kinh tế.

Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nhấn mạnh rằng mục tiêu của Mỹ là mở ra một chương mới trong quan hệ với Iran. Ông thừa nhận các cuộc đàm phán sẽ không thể giải quyết ngay mọi bất đồng, song cho rằng đây là bước khởi đầu của một quá trình thương lượng kỹ thuật kéo dài và phức tạp.

Bất chấp những khác biệt còn tồn tại, vòng đàm phán đầu tiên đã khép lại với việc Mỹ và Iran nhất trí về một lộ trình hướng tới thỏa thuận trong vòng 60 ngày, đồng thời thống nhất cơ chế liên lạc liên quan đến eo biển Hormuz và các bước nhằm giảm căng thẳng tại Liban. Đây được xem là tín hiệu tích cực đầu tiên trong nỗ lực hướng tới một thỏa thuận toàn diện giữa hai bên trong những tháng tới.