Mỹ tiếp tục gặp khó trong tiếp cận đất hiếm từ Trung Quốc

Một mỏ đất hiếm. Ảnh minh họa: AP/TTXVN

Điều này cho thấy những khó khăn của Mỹ trong việc tiếp cận các nguyên liệu quan trọng vẫn chưa được giải quyết. 

Ba nguồn tin cho biết, một số nhà cung cấp Trung Quốc đã từ chối xuất đất hiếm cho các doanh nghiệp Mỹ kể từ đầu tháng 8/2026, sau khi Trung Quốc áp đặt lệnh trừng phạt đối với Liên minh Doanh nghiệp Có trách nhiệm (RBA), tổ chức của Mỹ chuyên giám sát chuỗi cung ứng.

Các nhà cung cấp này lo ngại có thể bị trừng phạt nếu tuân thủ khuôn khổ thẩm tra nguồn cung của Sáng kiến Khoáng sản Có trách nhiệm (RMI), chương trình kiểm toán chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu có liên hệ với RBA. 

Hai nguồn tin khác cho biết một số doanh nghiệp đất hiếm Trung Quốc đã ngừng xuất hàng sang Mỹ trong những tháng gần đây để tránh bị cuốn vào các tranh chấp địa chính trị. Một số doanh nghiệp thậm chí từ chối xuất hàng vì lo ngại nguyên liệu có thể được bán lại cho các đối tượng bị Mỹ cấm. 

Mỹ nhiều lần đề nghị Trung Quốc thực hiện các cam kết đạt được tại Busan và Bắc Kinh trong năm qua nhằm bảo đảm việc cấp phép xuất khẩu đất hiếm được thực hiện thông suốt. 

Dù xuất khẩu nhiều loại đất hiếm và nam châm đã phục hồi kể từ khi Trung Quốc áp đặt các hạn chế vào tháng 4/2025, nguồn cung một số nguyên liệu quan trọng vẫn còn hạn chế. Giá các mặt hàng như yttrium, indium phosphide và tungsten vẫn ở gần mức cao kỷ lục. Đây là những nguyên liệu được sử dụng trong các lĩnh vực nhạy cảm như quốc phòng, hàng không vũ trụ và sản xuất chip. 

Tình trạng cấp phép chậm cũng ảnh hưởng đến các ngành sản xuất thiết bị y tế và năng lượng. Theo số liệu hải quan Trung Quốc, xuất khẩu yttrium sang Mỹ đã tăng trong năm nay nhưng vẫn chỉ bằng khoảng một nửa mức của năm 2024, dù lượng xuất khẩu sang các thị trường khác tăng mạnh. Một số doanh nghiệp Mỹ đã phải chờ hơn 6 tháng để được cấp giấy phép. 

Bà Reva Goujon, chiến lược gia địa chính trị tại Rhodium Group, cho rằng Trung Quốc đã sử dụng hiệu quả các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm để gây sức ép lên Bộ Thương mại Mỹ. Theo bà, các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng sẽ tiếp tục là vấn đề đáng chú ý, nhưng Trung Quốc có thể nới lỏng một phần các biện pháp kiểm soát nguyên liệu quan trọng vào thời điểm diễn ra hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung nhằm giảm bớt cáo buộc của Mỹ rằng Trung Quốc không thực hiện các cam kết tại Busan.

Không chỉ các doanh nghiệp Mỹ, các khách hàng Nhật Bản và Ấn Độ cũng gặp nhiều hạn chế trong việc tiếp cận đất hiếm Trung Quốc. Một nguồn tin cho biết các nhà cung cấp Trung Quốc nhìn chung đang tránh xuất khẩu nguyên liệu cho các doanh nghiệp Nhật Bản. Bộ trưởng Thương mại Nhật Bản Ryosei Akazawa trước đó cho biết các doanh nghiệp nước này gặp tình trạng chậm cấp giấy phép và kiểm tra hải quan kéo dài đối với các khoáng sản quan trọng, trong đó có đất hiếm.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định nước này cam kết duy trì các chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng trên toàn cầu. Trong khi đó, một quan chức Mỹ cho biết Mỹ tiếp tục thúc giục Trung Quốc giải quyết việc thực hiện các cam kết trong thỏa thuận Busan cũng như những vấn đề song phương khác.

Phòng Thương mại Liên minh châu Âu tại Trung Quốc cho rằng, dù các quy trình cấp phép đã được đơn giản hóa, doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong quá trình thực hiện. Cơ quan này kêu gọi xây dựng một quy trình cấp phép minh bạch, có thể dự đoán và bảo đảm khả năng tiếp cận đất hiếm ổn định.