Nắng hạn kéo dài, nguy cơ giảm sản lượng rau màu

Nắng nóng kéo dài trong khi lượng mưa giảm thời gian qua đang ảnh hưởng rõ nét đến sản xuất nông nghiệp tại khu vực miền núi Ninh Bình. Nhiều diện tích rau màu rơi vào tình trạng thiếu nước tưới, sinh trưởng chậm, năng suất và chất lượng đều suy giảm. Trước diễn biến thời tiết bất lợi, người dân đã chủ động áp dụng các biện pháp chống hạn, song hiệu quả còn hạn chế.

*Nguy cơ giảm sản lượng

Gần 1 tháng qua, thời tiết gần như không có mưa khiến nông dân ở khu vực đồi núi xã Phú Long gặp rất nhiều khó khăn. Hiện toàn xã có khoảng 263 ha cây rau màu vụ Đông Xuân, gồm các loại: ngô, sắn dây, khoai sọ và nhiều loại rau xanh khác nhưng phần lớn diện tích đang bị ảnh hưởng trước tình trạng khô hạn, nguồn cấp nước bị sụt giảm cục bộ.

Bà Bùi Thị Huệ, bản Thường Sung, xã Phú Long cho biết, gia đình bà trồng hơn 3.000 m2 ngô từ hơn một tháng trước nhưng do nắng nóng kéo dài, không có mưa nên nhiều diện tích bị ảnh hưởng, cây sinh trưởng kém, nguy cơ giảm năng suất cao. Việc thiếu nước tưới khiến việc chăm sóc và phát triển cây trồng trở nên rất khó khăn.

Đối với xã miền núi Phú Long, hạn hán không chỉ ảnh hưởng đến năng suất cây trồng mà còn đặt ra thách thức lớn trong việc bảo đảm sinh kế và nguồn nước sinh hoạt cho người dân. Việc chủ động ứng phó, kết hợp với sự hỗ trợ từ các cơ quan chuyên môn đang trở thành nhu cầu cấp thiết để giảm thiểu thiệt hại mùa vụ.

Trưởng bản Thường Sung, xã Phú Long Phạm Thị Dung chia sẻ, bản hiện có 80 ha diện tích trồng rau màu của 135 hộ dân, chủ yếu là các cây trồng như khoai sọ, ngô và lạc. Do thời tiết không có mưa trong thời gian dài đã khiến mực nước trên các sông, suối đang giảm dần, cây trồng thiếu nước, nhiều loại cây trồng muộn không bén rễ được. Các hộ dân phải áp dụng nhiều biện pháp tự phát như đào hố trữ nước, tận dụng nước sinh hoạt hoặc tưới nhỏ giọt nhưng hiệu quả còn hạn chế.

Ông Lương Văn Thụy, Trưởng phòng Kinh tế xã Phú Long cho biết, xã đang khảo sát, quy hoạch hệ thống kênh mương. Trong đó dự kiến xây dựng mương dẫn nước ở khu vực Đồng Chùa phục vụ tưới tiêu cho hàng chục héc-ta cây trồng. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất vẫn là nguồn vốn hạn chế và địa hình phức tạp, việc triển khai chưa đồng bộ trên toàn xã.

Thời gian qua, nắng nóng kéo dài kết hợp lượng mưa giảm mạnh cũng đang ảnh hưởng đến sản xuất rau màu tại xã miền núi Cúc Phương. Nguồn nước tưới của khoảng 70 ha cây vụ Đông Xuân ở một số thôn, bản như: Đồng Tâm, Đồng Quân, Đồng Bót… phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên. Do đó vào những thời điểm nắng nóng kéo dài, không có mưa thì người dân cũng chưa có phương án giải quyết.

Ông Vũ Văn Cờ, Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Cúc Phương cho hay, toàn xã hiện có khoảng 460 ha diện tích trồng rau màu vụ Đông Xuân, trong đó nhiều hộ dân gặp khó khăn do nắng hạn kéo dài. Vào những thời điểm khô hạn, xã cũng đẩy mạnh tuyên truyền các hộ dân triển khai các biện pháp chống hạn nhưng vẫn còn nhiều thách thức trước tình hình thời tiết hiện nay.

Bà Đinh Thị Thơm, thôn Nga 2, xã Cúc Phương phân trần, do nắng nóng kéo dài, không có mưa, không có nước tưới khiến diện tích cây trồng vụ Đông Xuân của gia đình bị héo, còi cọc, chậm phát triển. Nhiều diện tích cây trồng chưa bén rễ hoặc sinh trưởng chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng rau màu.

Trước tình hình trên, ngành Nông nghiệp xã Cúc Phương cũng khuyến cáo người dân lựa chọn các giống cây trồng có khả năng chịu hạn tốt để đưa vào cơ cấu gieo trồng. Còn hiện tại vẫn phải đợi mưa thì mới có thể khắc phục được. Việc kết hợp hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn nông dân áp dụng các giải pháp chống hạn bền vững là cấp thiết để giảm thiểu thiệt hại mùa vụ và bảo đảm sinh kế cho người dân.

* Hướng tới giải pháp lâu dài cho sản xuất

Vụ Đông Xuân năm 2024 - 2025, ngành nông nghiệp tỉnh Ninh Bình đã tích cực chủ động tuyên truyền người dân chuyển đổi cây trồng trên đất lúa khó khăn về nguồn nước tưới, đất gieo mạ sang trồng cây hàng năm có giá trị kinh tế cao như dưa chuột, bí xanh, bí đỏ, ngô, lạc… đã góp phần nâng cao giá trị, hiệu quả trên đơn vị diện tích canh tác.

Đối với vụ Đông Xuân 2025 - 2026, tỉnh Ninh Bình phấn đấu sản xuất rau màu trên diện tích 23.600 ha. Trong đó có 5.130 ha lạc, 3.840 ha ngô; 140 ha khoai tây; 330 ha bí xanh; 660 ha cà chua và 13.500 ha các cây trồng khác.

Thời tiết diễn biến cực đoan, nắng nóng kéo dài kết hợp lượng mưa giảm sâu đang tác động mạnh đến sản xuất cây vụ Đông Xuân tại vùng đất đồi ở các xã miền núi Ninh Bình như Phú Long, Cúc Phương, Yên Sơn, Gia Lâm, Phú Sơn… Thực tế cho thấy, địa hình đồi núi dốc, sản xuất nông nghiệp chủ yếu phụ thuộc vào lượng mưa tự nhiên và hệ thống kênh mương chưa được đầu tư đồng bộ khiến nguy cơ thiếu nước tưới kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng cây trồng.

Người dân ở khu vực này chủ yếu canh tác nhỏ lẻ, dựa hoàn toàn vào lượng mưa tự nhiên. Khi nắng nóng kéo dài, khô hạn xảy ra, nhiều diện tích cây trồng trên nằm tại các khu vực không có công trình thuỷ lợi, xa sông, suối tự nhiên, khan hiếm nguồn nước ngầm bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Hệ thống thủy lợi hiện còn manh mún, chưa đủ khả năng dự trữ và phân phối nước hợp lý, gây khó khăn trong việc chống hạn cho nông dân.

Nắng nóng gay gắt và lượng mưa bất thường diễn ra ngày càng phổ biến, đặt ra yêu cầu phải chủ động ứng phó và triển khai nhiều giải pháp dài hạn. Bên cạnh việc nâng cấp hạ tầng thủy lợi, kết hợp với hướng dẫn kỹ thuật sản xuất phù hợp thì cần khuyến cáo, hướng dẫn người dân chuyển đổi sang các loại cây trồng có khả năng chịu hạn tốt hơn, vừa giảm áp lực thiếu nước, vừa đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm cao hơn. Việc lựa chọn giống cây phù hợp với điều kiện khí hậu và hạn hán đang trở thành hướng đi bền vững, giúp nông dân giảm thiểu thiệt hại mùa vụ thời tiết cực đoan, bảo đảm ổn định sản xuất và sinh kế lâu dài.

Phó Chủ tịch UBND xã Phú Long Bùi Công Nguyên  cho rằng, giải pháp lâu dài không chỉ dừng lại ở chống hạn tạm thời mà cần kết hợp nâng cấp hệ thống thủy lợi, cải thiện phương thức canh tác và chuyển đổi cây trồng chịu hạn. Sự chủ động của chính quyền địa phương, hướng dẫn kỹ thuật của cơ quan chuyên môn cùng nỗ lực của nông dân sẽ là yếu tố then chốt giúp duy trì năng suất, bảo vệ sinh kế và tăng khả năng thích ứng với thời tiết cực đoan trong tương lai.

Hiện nay, ngành Nông nghiệp tỉnh Ninh Bình đang bám sát thực tiễn sản xuất trên đồng ruộng, đồng thời theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết để kịp thời triển khai các giải pháp kỹ thuật phù hợp, bảo đảm năng suất và chất lượng cây trồng.