Năng lực chuyển đổi số - "điểm sáng" của giáo viên Việt Nam

Ngày 6/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) vừa công bố kết quả khảo sát quốc tế về dạy và học (TALIS) chu kỳ 2024, với sự tham gia của 55 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam là một trong những quốc gia được OECD ghi nhận là hình mẫu về tỷ lệ và hiệu quả tham gia khảo sát.

Khảo sát TALIS 2024 được OECD triển khai nhằm cung cấp bằng chứng so sánh quốc tế về đội ngũ giáo viên và hiệu trưởng trường Trung học cơ sở, qua đó phản ánh đặc điểm, quan điểm và kinh nghiệm nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông và chuyển đổi số.

Tiếp nối chu kỳ 2018, Việt Nam tiếp tục tham gia với mẫu đại diện toàn quốc gồm 202 cơ sở giáo dục thuộc 58 tỉnh, thành phố, 202 hiệu trưởng và 4.410 giáo viên. Toàn bộ quy trình được thực hiện trên máy tính theo tiêu chuẩn kỹ thuật và bảo mật nghiêm ngặt của OECD, đảm bảo kết quả khách quan và đáng tin cậy.

Kết quả TALIS 2024 cho thấy, giáo viên Việt Nam có tuổi trung bình 42 tuổi, thấp hơn mức trung bình của OECD (45 tuổi); 70% là nữ và 91% có hợp đồng lâu dài. Đội ngũ nhà giáo Việt Nam được đánh giá là trẻ, nhiệt huyết, có năng lực công nghệ ngày càng tốt và mức độ hài lòng nghề nghiệp cao.

Đặc biệt, 92% giáo viên Việt Nam cho rằng, nghề giáo được xã hội coi trọng - tỷ lệ cao nhất trong toàn bộ các quốc gia tham gia khảo sát (mức trung bình của OECD là 22%). Cùng với đó, 87% giáo viên tin rằng ý kiến của họ được các nhà hoạch định chính sách lắng nghe và coi trọng, tăng 8% so với chu kỳ 2018.

Sự hài lòng nghề nghiệp ở mức rất cao: 97% giáo viên hài lòng với công việc của mình (so với OECD là 89%) và chỉ 3% giáo viên dưới 30 tuổi có ý định nghỉ việc trong 5 năm tới (OECD là 20%). 58% giáo viên hài lòng với mức lương hiện tại, cao hơn 19 điểm phần trăm so với trung bình OECD và tăng 6% so với năm 2018.

Một trong những điểm sáng đáng chú ý của TALIS 2024 là năng lực chuyển đổi số của giáo viên Việt Nam. Có tới 64% giáo viên đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy học, đứng thứ 5 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia, cao hơn mức trung bình OECD (36%). Tuy nhiên, 71% giáo viên cho biết trường học còn thiếu cơ sở hạ tầng và công cụ kỹ thuật số cần thiết để ứng dụng AI, cao hơn đáng kể so với mức trung bình OECD (37%).

Trong số những giáo viên chưa sử dụng AI trong giảng dạy, 60% cho rằng họ chưa có đủ kiến thức và kỹ năng để ứng dụng công nghệ này (OECD là 75%). Điều đó phản ánh nhu cầu cấp thiết về đào tạo, bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ giáo viên trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.

Theo kết quả khảo sát, 95% giáo viên Việt Nam nhận thấy các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn có tác động tích cực đến giảng dạy (OECD là 55%). 96% giáo viên sư phạm đánh giá chương trình đào tạo ban đầu của họ có chất lượng cao (OECD là 75%).

Mức độ hợp tác chuyên môn cũng tăng đáng kể: 69% giáo viên tham gia dạy học nhóm (tăng mạnh so với 2018) và 98% tin tưởng đồng nghiệp và hiệu trưởng của mình. Đặc biệt, 97% giáo viên “đồng ý” hoặc “hoàn toàn đồng ý” rằng hiệu trưởng có mối quan hệ chuyên môn tốt với nhân viên (OECD là 86%).

Mức độ căng thẳng nghề nghiệp của giáo viên Việt Nam ở mức thấp, chỉ 4% cho biết “rất căng thẳng” trong công việc, mặc dù 54% thừa nhận chịu áp lực về thành tích học sinh và thay đổi chương trình.

Kết quả TALIS 2024 khẳng định vị thế tích cực của đội ngũ giáo viên Việt Nam trong khu vực, nhất quán với thành tích của học sinh Việt Nam qua các chương trình PISA 2022 và SEA-PLM 2024. Tuy nhiên, báo cáo cũng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải đầu tư trọng tâm cho năng lực số, phát triển nghề nghiệp và quản trị thay đổi trong nhà trường.

Từ các kết quả nêu trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra một số nhóm khuyến nghị chính sách quan trọng như cần ban hành Chuẩn năng lực số của giáo viên Việt Nam; đầu tư hạ tầng công nghệ và tổ chức các chương trình bồi dưỡng linh hoạt, ngắn hạn về công nghệ giáo dục, an toàn dữ liệu. Bên cạnh đó, lồng ghép giáo dục đặc biệt, tâm lí học đường trong đào tạo sư phạm; thiết lập mạng lưới hỗ trợ liên ngành giữa giáo viên, chuyên viên tâm lí và y tế học đường.

Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh việc xây dựng mô hình “trường học phát triển chuyên môn”, tăng quyền tự chủ học thuật cho giáo viên chủ chốt, bồi dưỡng năng lực lãnh đạo sư phạm cho hiệu trưởng và giáo viên nòng cốt. Đổi mới chính sách tiền lương theo năng lực, giảm gánh nặng hành chính, tăng thời gian cho hoạt động chuyên môn; hỗ trợ tinh thần và nhà ở cho giáo viên trẻ, nhất là ở vùng nông thôn.

Bộ cũng đề cập đến việc quản lý hiệu quả quá trình đổi mới giáo dục, thiết kế lộ trình cải cách có đánh giá tác động, tránh thay đổi dồn dập; tham vấn giáo viên trước khi ban hành chính sách mới…

Việc triển khai đồng bộ các khuyến nghị trên được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao năng lực và tính chuyên nghiệp của đội ngũ giáo viên Việt Nam, tăng mức độ hài lòng và gắn bó nghề nghiệp, củng cố niềm tin xã hội vào giáo dục và nghề giáo. Đây là bước quan trọng hướng tới hệ thống giáo dục linh hoạt, học tập suốt đời và lấy người học làm trung tâm.

Trong thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ chỉ đạo phân tích sâu các báo cáo TALIS 2024 để phục vụ xây dựng và điều chỉnh chính sách, tổ chức thực hiện đồng bộ ở Trung ương và địa phương, hướng tới phát triển bền vững hệ thống giáo dục Việt Nam giai đoạn 2025–2035.