Năng lượng xanh: Bài toán chưa có đáp số hoàn chỉnh tại châu Âu

Người dân tránh nóng bên đài phun nước tại Quảng trường Trafalgar ở thủ đô London, Anh. Ảnh: AFP/ TTXVN

Nguồn cung vượt xa nhu cầu, giá bán buôn lao xuống âm: các nhà sản xuất phải trả tiền để các kênh phân phối chịu nhận điện. Nghịch lý ở chỗ, hóa đơn điện bán lẻ của người dân Anh vẫn nằm trong nhóm cao nhất châu Âu - bằng chứng cho thấy hạ tầng lưu trữ và truyền tải vẫn chưa theo kịp tốc độ chuyển dịch năng lượng. 

Nước Anh không đơn độc. Ngày 1/5 tại Đức, khi nắng rực và gió mạnh gặp đúng lúc nhu cầu điện xuống thấp vì người dân nghỉ lễ, giá điện bán buôn chạm mức âm 499 euro mỗi megawatt giờ - chỉ 1 euro nữa là chạm đáy sàn kỹ thuật mà các nhà quản lý châu Âu đặt ra từ trước, vốn tưởng chỉ tồn tại trên lý thuyết. Nếu mức giá ấy phản ánh vào hóa đơn bán lẻ, người dùng xe điện sẽ được trả 50 euro để cắm sạc xe. 

Với các nhà kinh tế học, giá âm không phải điều gì kỳ lạ. Điện Mặt trời và điện gió sản xuất với chi phí biên gần bằng 0 khi có nắng và gió, nhưng đó chưa chắc là lúc người dùng cần điện. Dừng sản xuất sẽ tốn kém, nên các nhà máy chấp nhận trả tiền để các kênh phân phối tiêu thụ lượng điện dư. Càng nhiều năng lượng tái tạo được đấu nối vào lưới, nghịch lý này càng xảy ra thường xuyên hơn. 

Thế nhưng thị trường không đứng yên. Tại California, nơi nắng cũng dồi dào không kém, pin lưu trữ đang thay thế dần vai trò của nhiên liệu hóa thạch trong việc đáp ứng nhu cầu điện buổi tối, sau khi đã sạc đầy ban ngày nhờ điện Mặt trời giá rẻ. Số giờ có giá âm tại California đã bắt đầu giảm từ năm ngoái. Châu Âu đang đi theo hướng tương tự. Xu hướng giá âm trên phần lớn lục địa này đang dần ổn định - tín hiệu cho thấy thị trường đang thích nghi. 

Sự thích nghi đó bắt đầu thể hiện qua các con số. Tổng công suất pin lưu trữ điện tại châu Âu tăng thêm 33.000 MWh trong năm 2025, đạt khoảng 90.000 MWh, đủ để lưu trữ toàn bộ lượng điện mà cả châu Âu (kể cả Anh), sản xuất trung bình trong mỗi 15 phút. BloombergNEF dự báo công suất sẽ tăng thêm 55.000 MWh trong năm nay.

Song song với đó, các gói giá điện linh hoạt ngày càng phổ biến trong nhóm người dùng máy bơm nhiệt và xe điện. Từ tháng 1/2025, các nhà cung cấp điện tại Đức buộc phải cung cấp cho khách hàng ít nhất một gói giá linh hoạt. Theo một phân tích của McKinsey, các doanh nghiệp thương mại và công nghiệp tại châu Âu có thể tiết kiệm 8 tỷ euro mỗi năm vào năm 2030 nếu tận dụng cơ chế giá này. 

Song pin lưu trữ chỉ là một phần của lời giải. Phần còn lại nằm ở lưới truyền tải. Tuyến đường dây mới kết nối Thụy Điển và Phần Lan đã góp phần kéo giảm số giờ giá âm ở cả hai nước. Tuyến cáp ngầm xuyên vịnh Biscay giữa Pháp và Tây Ban Nha đang được thi công, dự kiến hoàn thành vào năm 2028. Năm 2025, Đức phê duyệt kế hoạch xây dựng 2.000 km đường dây điện mới, tăng 45% so với năm trước đó. 

Kết quả bước đầu đáng khích lệ. Tính từ đầu năm 2026 đến nay, chỉ có 40 giờ ghi nhận giá dưới âm 50 euro/MWh tại Đức. Tây Ban Nha không có một giờ nào như vậy. Khi thị trường tiếp tục điều chỉnh, mức giá bán buôn xấp xỉ 0 sẽ trở nên phổ biến hơn và hóa đơn điện của người dân, thông qua các gói giá linh hoạt ngày càng rộng rãi, rồi sẽ phản ánh điều đó.

Trong bối cảnh lạm phát tại khu vực đồng euro đạt 3,2% vào tháng 5/2026, phần lớn do giá dầu tăng cao, đây là một tín hiệu hiếm hoi mang tính an ủi. Những ngày nắng đẹp, gió to - vốn từng là nỗi đau đầu của các nhà điều hành lưới điện - đang dần trở thành cơ hội. Châu Âu đang học cách sống với nguồn điện của mình. Bài toán chưa có lời giải hoàn chỉnh, nhưng ít nhất, những mảnh ghép đầu tiên đang được điền dần vào đúng chỗ.