Nắng nóng đang âm thầm tàn phá nông nghiệp châu Âu

Trong khi các con số thống kê về đợt nắng nóng mùa hè 2026 chủ yếu được nhắc đến qua lăng kính sức khỏe cộng đồng và thiên tai, một tác động khác đang diễn ra âm thầm hơn nhưng không kém phần nặng nề: nền nông nghiệp châu Âu đang bị sóng nhiệt bào mòn từ cánh đồng đến chuồng trại, từ đàn gia súc đến giá cả thực phẩm trên kệ siêu thị.

Tại Bỉ, số liệu vừa được công bố phản ánh rõ quy mô của thiệt hại. Theo nghiên cứu của văn phòng chuyên nghiên cứu về thú y Rumexperts, phối hợp với Liên đoàn Thú y chuyên nghiệp, tỷ lệ tử vong của gia súc đã tăng 24,5% trong mùa hè này do các đợt sóng nhiệt liên tiếp. Đáng lo ngại hơn, riêng trong tháng 6 vừa qua, các cơ sở xử lý xác động vật ghi nhận số lượng thu gom tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.

Bà Anne-Sophie Rao, bác sĩ thú y kiêm Giám đốc điều hành Rumexperts, giải thích "nhìn chung, gia súc thích nghi kém với nắng nóng gay gắt hơn nhiều loài khác, đặc biệt do năng lực hô hấp hạn chế hơn. Nhưng mọi loài vật nuôi đều bị ảnh hưởng bởi các điều kiện khí hậu này. Tất cả người chăn nuôi sẽ phải đối mặt với những thách thức mới trong những năm tới".

Hậu quả của nắng nóng không chỉ dừng lại ở tỷ lệ tử vong. Bà Rao cho biết thêm "sản lượng sữa giảm, và quan trọng hơn là chất lượng sữa cũng suy giảm với tỷ lệ chất béo và protein thấp hơn". Sự suy giảm này tác động trực tiếp đến lợi nhuận của các trang trại. Theo ước tính, tổng chi phí thiệt hại do sóng nhiệt gây ra cho mỗi trang trại dao động từ 5.000 euro (khoảng 5.764 USD) đến 15.000 euro (xấp xỉ 17.293 USD), tùy quy mô và mức độ thích ứng.

Ông François Claines, bác sĩ thú y và thành viên của tổ chức Arsia chuyên hỗ trợ người chăn nuôi Bỉ, cho biết gia súc "đã cảm thấy khó chịu khi nhiệt độ chỉ ở mức 22-24 độ C", một ngưỡng ngày càng thường xuyên bị vượt qua trong những mùa hè gần đây.

Nắng nóng còn ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của đàn vật nuôi. Bà Rao ghi nhận tỷ lệ chết phôi thai tăng cao. "Chúng tôi ghi nhận tình trạng các con vật đã được xác nhận có thai nhưng sau đó mất phôi thai và mức độ nghiêm trọng phụ thuộc nhiều vào các biện pháp mà chủ trang trại đã áp dụng để hạn chế tiếp xúc với nắng nóng, như thông gió chuồng trại hay lắp đặt hệ thống tưới mát".

Ngoài ra, tình trạng hạn hán khiến đồng cỏ khô cằn, buộc người chăn nuôi phải bổ sung thức ăn nhân tạo sớm hơn dự kiến. "Nguồn dự trữ thức ăn không phải lúc nào cũng đủ. Nhiều hộ sẽ phải tính toán và chuẩn bị trước từ sớm hơn", bà Rao cảnh báo.

Ở một góc thị trường khác, người tiêu dùng châu Âu đang phải đối mặt với thực tế giá dầu ô liu vẫn ở mức cao bất chấp mùa thu hoạch có chiều hướng phục hồi.

Theo La Libre Belgique, nguyên nhân gốc rễ bắt nguồn từ các đợt nắng nóng và hạn hán nghiêm trọng tàn phá vùng trồng ô liu ở Tây Ban Nha và Pháp vào các năm 2022 và 2023, khiến sản lượng quả ô liu giảm mạnh và chất lượng bị ảnh hưởng. Tây Ban Nha là nước sản xuất dầu ô liu lớn nhất thế giới và là chuẩn mực của thị trường toàn cầu, sự sụt giảm sản lượng của nước này đã kéo theo giá cả tăng vọt trên toàn châu Âu.

Diễn biến giá dầu ô liu trong những năm gần đây phản ánh rõ quy mô của cú sốc. Nếu năm 2022, một chai dầu ô liu có giá khoảng 8 euro thì đến năm 2023 đã là 10 euro, và năm 2024 đã leo đến mức 12,60 euro. Tốc độ tăng giá kéo dài và leo thang đó đủ để biến một mặt hàng thiết yếu của ẩm thực Địa Trung Hải trở thành một loại thực phẩm mà nhiều gia đình tầng lớp trung bình phải cân nhắc trước khi mua.

Cả hai lĩnh vực chăn nuôi và trồng trọt đang đứng trước bài toán chung: thích ứng hoặc chịu tổn thất ngày càng lớn hơn. Trong ngành chăn nuôi Bỉ, theo ông François Claines, "các trang trại sẽ phải trang bị các thiết bị giúp thông gió tốt hơn và duy trì nhiệt độ trong chuồng trại phù hợp hơn với nhu cầu của vật nuôi.

Một bộ phận người chăn nuôi đã áp dụng. Có một sự nhận thức đang hình thành và tăng tốc khi các sự kiện thời tiết cực đoan xảy ra ngày càng liên tiếp". Chi phí thích ứng dao động từ vài trăm euro cho các giải pháp đơn giản đến hàng nghìn euro cho các công trình quy mô lớn hơn.

Bà Rao cũng kêu gọi trồng cây và hàng rào cây xanh trong các đồng cỏ để tạo bóng mát tự nhiên cho đàn gia súc, một giải pháp kép vừa giảm nhiệt vừa tăng đa dạng sinh học. "Đây là điều chắc chắn phải làm, và nhiều người chăn nuôi đã đi theo hướng này", bà xác nhận.

Về dài hạn, bà Rao cho rằng "cũng như con người, động vật sẽ thích nghi. Những điều chỉnh nhỏ trong cách quản lý đàn vật nuôi có thể giúp ích rất nhiều trong việc đối phó với nắng nóng gay gắt".

Mùa hè 2026 đang trải qua với cháy rừng tại Pháp và Tây Ban Nha, gia súc chết hàng loạt tại Bỉ, và giá dầu ô liu vẫn neo ở mức cao. Những hiện tượng này đang gửi đi một thông điệp rõ ràng cho nền nông nghiệp châu Âu rằng biến đổi khí hậu không còn là viễn cảnh tương lai mà đã là thực tế hiện tại, và chi phí của sự chần chừ ngày một lớn hơn chi phí của sự thích ứng.