Nâng sức bền cho xuất khẩu Việt Nam

Chia sẻ tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tháng 8/2025 do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức ngày 9/9, các tham tán thương mại Việt Nam tại nước ngoài khuyến nghị, đa dạng hóa thị trường chỉ thành công khi hàng Việt đáp ứng yêu cầu xanh - bền vững - sáng tạo. Cùng đó, chủ động nguyên liệu sẽ tạo đà giúp Việt Nam duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu.

Ông Nông Đức Lai - Tham tán thương mại Việt Nam tại Trung Quốc cho biết: Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang tích cực mở rộng quan hệ đối ngoại, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư và thương mại. Tuy nhiên, nguyên nhân khiến xuất khẩu Việt Nam chưa đạt kỳ vọng là nhu cầu tiêu dùng nội địa Trung Quốc tăng nhưng ưu tiên sản phẩm nội địa; đồng Nhân dân tệ mất giá so với USD, giảm lợi nhuận nhà nhập khẩu. Bên cạnh đó, việc Trung Quốc siết chặt kiểm tra an toàn thực phẩm, dẫn đến nhiều lô hàng Việt Nam, nhất là sầu riêng bị cảnh báo.

Do đó, doanh nghiệp Việt cần nâng cao chất lượng nông lâm thủy sản, đảm bảo truy xuất nguồn gốc toàn diện; đầu tư công nghệ chế biến, bảo quản để tăng giá trị gia tăng; đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại các tỉnh phía Bắc và Tây Bắc Trung Quốc, nơi nhu cầu thực phẩm cao cấp lớn; chú trọng bao bì, mẫu mã phù hợp thị hiếu. Đặc biệt, cần chú trọng đầu tư logistics, kho lạnh để ổn định nguồn cung.

"Thương vụ Việt Nam tại Trung Quốc cam kết tăng cường thông tin thị trường, tổ chức kết nối giao thương, phối hợp địa phương biên giới tháo gỡ vướng mắc thông quan, đồng thời thúc đẩy quảng bá hàng Việt tại các hội chợ lớn", ông NôngĐức Lai cho hay.

Để duy trì đà tăng trưởng, ông Đỗ Ngọc Hưng- Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ kiến nghị tiếp tục thúc đẩy đàm phán thỏa thuận thương mại; phối hợp liên bộ tháo gỡ tác động chính sách mới, đặc biệt thủy sản; đẩy mạnh xúc tiến thương mại và cung cấp thông tin kịp thời. Với thủy sản, cần vận động cơ chế chuyển tiếp. Với gỗ, doanh nghiệp phải minh bạch nguồn gốc và quy trình sản xuất, tăng cường dự báo, cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại.

Ông Trần Ngọc Quân, Tham tán thương mại tại Bỉ và EU cho biết: EU đang điều chỉnh chính sách thương mại để đối phó với biến động từ Hoa Kỳ nhưng Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đã mang lại lợi thế lớn cho Việt Nam khi hơn 90% dòng thuế đã về 0%. Đây là cơ hội để doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào HoaKỳ và gia tăng sự hiện diện tại châu Âu. Tuy nhiên, đi kèm là những rủi ro không nhỏ: nguy cơ hàng hóa nước thứ ba lợi dụng Việt Nam để lẩn tránh thuế, sự siết chặt kiểm tra an toàn thực phẩm, cũng như việc gia hạn biện pháp tự vệ đối với thép và hợp kim.

“Trong ngắn hạn, chúng ta còn hưởng lợi, nhưng về dài hạn, nếu không chuyển đổi sản xuất xanh và đáp ứng chuẩn mực môi trường, hàng Việt sẽ rất khó giữ chỗ đứng", ông Quân cho hay.

Phát biểu kết luận tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh: Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 8 tháng đầu năm ước đạt gần 600 tỷ USD, tăng 16,3% so với cùng kỳ; riêng xuất khẩu đạt 306 tỷ USD, tăng 14,8% và vượt mục tiêu cả năm. Cán cân thương mại thặng dư gần 14 tỷ USD, góp phần củng cố ổn định vĩ mô.

Thành quả này không chỉ phản ánh sự linh hoạt của doanh nghiệp, mà còn cho thấy sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Từ chỉ đạo của Chính phủ, sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương đến nỗ lực bền bỉ của hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Tất cả đã tạo nên sức bật để hàng hóa Việt Nam giữ vững vị thế trong dòng chảy thương mại quốc tế.

Thế nhưng, đằng sau những con số khả quan vẫn là những mối lo dài hạn. Kinh tế toàn cầu còn tiềm ẩn bất ổn từ căng thẳng địa chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, chính sách thương mại ngày càng khắt khe của Hoa Kỳ, hay nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng. Với độ mở nền kinh tế thuộc nhóm cao nhất thế giới, Việt Nam khó tránh khỏi tác động. Chính vì thế, để đạt mục tiêu xuất khẩu tăng 12% trong cả năm, bốn tháng cuối năm cần mang lại ít nhất 150 tỷ USD, tương ứng hơn 37,5 tỷ USD mỗi tháng, một con số đầy thách thức.

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên không chỉ dừng lại ở việc tổng kết hội nghị, mà còn như một thông điệp chính sách rõ ràng muốn duy trì nhịp tăng trưởng xuất khẩu trong bối cảnh bất định, phải có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, hệ thống thương vụ, hiệp hội ngành hàng và địa phương. Đáng lưu ý, trong giai đoạn “nước rút” này, Thương vụ phải trở thành cánh tay nối dài của Bộ Công Thương, là lực lượng tiên phong nắm bắt thị trường, kịp thời báo cáo và đưa ra khuyến nghị chính sách, đồng thời trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng cơ hội giao thương.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng, việc phân loại thị trường và triển khai nhiệm vụ cụ thể là yêu cầu then chốt. Với các thị trường tăng trưởng âm, thương vụ phải nhanh chóng tìm nguyên nhân, khôi phục đơn hàng và gỡ bỏ rào cản. Với nhóm thị trường tăng trưởng thấp, nhiệm vụ là thúc đẩy xuất khẩu tối thiểu 8,5%. Với nhóm trung bình, cần giữ vững đà tăng và nâng lên 12%. Còn nhóm tăng trưởng cao phải tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu”, phấn đấu trên 15% để kéo toàn bộ kim ngạch đi lên.

Không dừng lại ở việc khai mở thị trường, Bộ trưởng còn nhấn mạnh việc nâng sức chống chịu của doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp cần mạnh dạn tham gia hệ sinh thái xúc tiến thương mại số, chủ động đa dạng hóa chuỗi cung ứng và nguồn nguyên liệu, đầu tư cho công nghệ xanh và truy xuất nguồn gốc. Các hiệp hội ngành hàng phải trở thành điểm tựa kết nối, cung cấp thông tin kịp thời, định hướng thị trường và hỗ trợ hội viên xây dựng thương hiệu.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng cũng đề nghị các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Ngoại giao phối hợp chặt chẽ để tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp. Những giải pháp từ chính sách thuế, tín dụng, kiểm dịch – kiểm định, cho tới vận động đàm phán FTA đều phải được triển khai đồng bộ, kịp thời. Đối với địa phương, Bộ trưởng yêu cầu coi chỉ tiêu xuất khẩu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tập trung tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nông, thủy sản và đẩy mạnh chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại và logistics.

Ngoài ra, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên là yêu cầu các địa phương phải chủ động hơn nữa trong hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu. Các địa phương được đề nghị nhanh chóng tiếp nhận, chia sẻ thông tin từ các Tham tán và Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, qua đó giúp doanh nghiệp trên địa bàn kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất - kinh doanh, tránh rơi vào thế bị động trước rào cản mới.Mặt khác, chính quyền địa phương cần phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng để hình thành các chuỗi cung ứng bền vững, gia tăng giá trị và đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.

Bộ trưởng cũng đề nghị địa phương tập trung tháo gỡ khó khăn thực tế cho doanh nghiệp, nhất là trong lĩnh vực nông, thủy sản, từ tín dụng, mặt bằng sản xuất đến thủ tục xuất khẩu và chứng nhận chất lượng. Liên kết vùng cần được đẩy mạnh, gắn với việc phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và sản xuất xanh. Đồng thời, địa phương phải thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại và logistics, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới, khai thác trung tâm logistics để giảm chi phí và rút ngắn thời gian giao hàng.

Song song đó, Bộ trưởng giao nhiệm vụ cụ thể cho các đơn vị chức năng thuộc Bộ Công Thương. Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Vụ Chính sách thương mại đa biên và Cục Xuất nhập khẩu được giao tham mưu, tận dụng tối đa 17 FTA đã ký kết, đồng thời đẩy nhanh tiến trình đàm phán các hiệp định thương mại mới với GCC, SACU, Ai Cập, Pakistan… để mở thêm dư địa cho xuất khẩu. Vụ Kế hoạch - Tài chính có trách nhiệm tham mưu cân đối nguồn lực, bố trí kinh phí phục vụ các hoạt động xúc tiến thương mại.

Đặc biệt, Cục Xúc tiến thương mại được giao trọng trách điều phối và đổi mới hoạt động xúc tiến theo hướng bám sát thực tiễn thị trường và nhu cầu doanh nghiệp. Cục sẽ triển khai các chương trình quy mô lớn tại những thị trường trọng điểm như EU, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, đồng thời chú trọng khai thác thị trường ngách và thị trường mới…

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên khẳng định: “Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động, để giữ vững tốc độ tăng trưởng, hệ thống thương vụ phải là cánh tay nối dài của Bộ Công Thương, đồng hành cùng doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng. Chỉ bằng sự đồng lòng, chúng ta mới có thể đưa xuất khẩu Việt Nam vươn lên những tầm cao mới”.