Nâng tầm cửa khẩu quốc tế: Động lực mới cho kinh tế Tây Ninh

Tuy nhiên, lưu lượng người, phương tiện và hàng hóa gia tăng đang tạo áp lực lên hạ tầng, đòi hỏi tỉnh đẩy nhanh đầu tư, nâng cấp các cửa khẩu, hiện đại hóa quy trình kiểm soát và tổ chức giao thông đồng bộ nhằm nâng cao năng lực giao thương và phát huy lợi thế cửa ngõ quốc tế, tạo động lực tăng trưởng kinh tế biên giới bền vững.

Áp lực với hạ tầng cửa khẩu

Tại cặp Cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp - Prey Vor (Campuchia), hoạt động xuất nhập cảnh và vận chuyển hàng hóa có xu hướng tăng, mở ra dư địa phát triển thương mại biên giới giữa Việt Nam và Campuchia. Tuy nhiên, hạ tầng giao thông khu vực cửa khẩu xuống cấp gây ảnh hưởng đến hoạt động giao thương giữa hai bên.

Theo ông Hồ Ngọc Hiếu, Phó Giám đốc Thường trực Trung tâm Quản lý cửa khẩu Tây Ninh, lượng người, phương tiện và hàng hóa qua cặp cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp – Prey Vor có xu hướng tăng. Điều này, dẫn đến phương tiện có thời điểm ùn ứ trên Quốc lộ 62 do thiếu bến, bãi ở khu vực cửa khẩu ; đồng thời, tăng thời gian làm việc và thực hiện thủ tục, phần nào làm giảm sức hấp dẫn của hoạt động giao thương qua biên giới.

Ông Nguyễn Nhựt Linh, Trưởng Trạm Kiểm dịch Y tế Cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp, cho biết, đơn vị chưa có khu vực cố định để bố trí thiết bị phun khử khuẩn, xử lý phương tiện, khiến cán bộ phải di chuyển thiết bị khi triển khai nhiệm vụ. Bên cạnh đó, các phòng chức năng tại tòa nhà nhiều lần thay đổi vị trí; Trạm hiện chưa có phòng chuyên biệt để khám các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh, lấy mẫu và lấy máu xét nghiệm. Việc thiếu không gian chuyên môn gây khó khăn cho công tác kiểm dịch tại khu vực cửa khẩu.

Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh, Nhà Trạm kiểm soát liên hợp Cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp đưa vào sử dụng từ năm 2015. Hiện nhiều hạng mục như mái che, chống thấm, trần, tường, khu vệ sinh và hệ thống kỹ thuật đã xuống cấp. Không gian làm thủ tục, hệ thống chỉ dẫn, trang thiết bị chưa đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa. Trung tâm Quản lý cửa khẩu và các đơn vị kiểm dịch cũng thiếu nơi làm việc, không gian chuyên dụng phù hợp.

Nếu Bình Hiệp đặt ra yêu cầu hoàn thiện điều kiện vận hành và hạ tầng phục vụ giao thương, Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài cho thấy rõ hơn áp lực về năng lực khai thác khi lưu lượng thực tế vượt xa công suất thiết kế ban đầu.

Đại tá Nguyễn Đình Mạnh, Phó Chỉ huy trưởng, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh, cho biết năm 2025, lượng khách quốc tế qua Mộc Bài dao động từ 5.000–6.000 lượt người mỗi ngày, đến từ hơn 100 quốc gia. Tổng số phương tiện chở hành khách và vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu đạt khoảng 1.500 lượt mỗi ngày. Trong khi đó, theo thiết kế cửa khẩu, công suất đối với hành khách xuất nhập cảnh chỉ khoảng 2.000 lượt người mỗi ngày, lưu lượng hành khách thực tế đã cao gấp khoảng ba lần công suất thiết kế ban đầu, tạo áp lực lớn lên hoạt động xuất nhập cảnh và lưu thông hàng hóa.

Ông Phan Văn Hòa, Bí thư Đảng ủy xã Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh cho biết, việc nâng cấp Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài là mong muốn từ lâu của địa phương. Qua thời gian hoạt động, hạ tầng cửa khẩu đã xuống cấp, cần sớm được đầu tư, cải tạo để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Bến Cầu, Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài không chỉ có vai trò quan trọng đối với khu vực phía Nam mà còn là đầu mối kết nối Việt Nam với Campuchia và các nước ASEAN. Do đó, việc đầu tư nâng cấp cần tính toán tầm nhìn dài hạn, bảo đảm năng lực khai thác phù hợp với nhu cầu phát triển trong nhiều năm tới, tránh tình trạng vừa đầu tư đã phải tiếp tục mở rộng. Phương án nâng cấp cần được nghiên cứu toàn diện, bảo đảm công năng phù hợp, đồng bộ với các cửa khẩu quốc tế khác, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác và phát huy vai trò của Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài trong kết nối giao thương khu vực.

Tạo động lực cho kinh tế biên giới

Đối với cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp, ông Thái Bình An, Phó Trưởng ban Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh cho biết, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh đã đề xuất chủ trương đầu tư Dự án Nâng cấp cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp với sơ bộ tổng mức đầu tư dự kiến trên 49,6 tỷ đồng. Gồm cải tạo Trạm kiểm soát liên hợp, chỉnh trang cảnh quan, cải tạo Quốc môn và xây mới 3 nhà làm việc dành cho Trung tâm Quản lý cửa khẩu, kiểm dịch y tế và kiểm dịch động vật, thực vật.

Dự án còn hướng đến đầu tư thiết bị, nội thất và hạ tầng cửa khẩu số, gồm nền tảng đăng ký trước, xếp hàng điện tử; hạ tầng mạng, lưu trữ và an toàn thông tin. Định hướng đầu tư là khắc phục hư hỏng, kéo dài tuổi thọ công trình, tổ chức lại không gian theo hướng hiện đại, bố trí nơi làm việc phù hợp cho các lực lượng và từng bước hình thành nền tảng cửa khẩu số.

Đối với cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, ông Nguyễn Hoàng Nam, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh, cho biết Dự án Phát triển hạ tầng Mộc Bài đến năm 2030 đã được UBND tỉnh Tây Ninh phê duyệt chủ trương đầu tư với tổng mức đầu tư hơn 962 tỷ đồng, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2027–2030. Gồm 3 hợp phần: mở rộng tuyến đường kết nối cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài với Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài; nâng cấp, mở rộng Trạm Kiểm soát liên hợp và cải tạo cảnh quan khu vực Cột mốc 171; xây dựng hai nhánh kênh thoát nước KT1 và KT1-1 với tổng chiều dài khoảng 3,53 km.

Các hạng mục này nhằm hoàn thiện hạ tầng giao thông, kiểm soát và thoát nước tại cửa khẩu, cải thiện kết nối với tuyến cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài, đồng thời nâng cao khả năng tổ chức, phân luồng phương tiện, hàng hóa và hành khách. Đây là cơ sở quan trọng để tăng hiệu quả khai thác cửa khẩu, đáp ứng nhu cầu xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực kết nối giao thương khu vực.

Trọng tâm là đầu tư đồng bộ cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng thương mại tại các cửa khẩu, từng bước đáp ứng nhu cầu xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới. Hệ thống giao thông kết nối với cửa khẩu cần được phát triển đồng bộ với hạ tầng logistics và thương mại, dịch vụ, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, quá cảnh, xuất cảnh và nhập cảnh. Đồng thời, tạo môi trường thuận lợi để các thành phần kinh tế tham gia phát triển thương mại biên giới, hướng đến phát triển các hoạt động thương mại và dịch vụ hỗ trợ. Tỉnh chú trọng mời gọi đầu tư hệ thống kho bãi, dịch vụ logistics tại các Cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp, Mộc Bài, Xa Mát, Tân Nam và các cửa khẩu chính trên địa bàn.