Tây Ninh biến lợi thế nắng, gió thành động lực tăng trưởng

Việc phát triển đồng bộ nguồn điện sạch, hệ thống lưu trữ, cơ chế mua bán điện trực tiếp và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả không chỉ đáp ứng nhu cầu điện cho công nghiệp mà còn hiện thực hóa tinh thần năng lượng phải "đi trước một bước" theo Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Biến lợi thế tự nhiên thành nguồn lực phát triển

Tây Ninh hiện có 19 nhà máy năng lượng tái tạo đấu nối lưới điện 220 kV và 110 kV, với tổng công suất 1.201,4 MW. Bên cạnh đó, tỉnh có 6.810 hệ thống điện mặt trời mái nhà theo cơ chế giá FIT (biểu giá điện hỗ trợ), tổng công suất 650,92 MW; 729 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, tổng công suất 296,65 MW; hai nhà máy thủy điện nhỏ với tổng công suất 3 MW và một nhà máy điện sinh khối công suất 37 MW. Tổng công suất các nguồn điện tại chỗ đạt khoảng 2.188,97 MW.

Theo Sở Công Thương Tây Ninh, cùng với các dự án tập trung, điện mặt trời mái nhà tiếp tục lan tỏa trong doanh nghiệp và đời sống dân cư. Toàn tỉnh có 7.761 hệ thống với tổng công suất 951 MW; trong đó, 915 hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ, đạt 272 MW. Việc tận dụng diện tích mái nhà sẵn có giúp doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và người dân chủ động nguồn điện tại chỗ, đa dạng hóa nguồn cung, giảm áp lực cho hệ thống điện trong những thời điểm phụ tải tăng cao.

Để khai thác hiệu quả các nguồn điện hiện hữu, ngành công thương tiếp tục rà soát danh mục dự án theo Quy hoạch; đôn đốc tiến độ các dự án đã có chủ đầu tư, hướng dẫn hoàn thiện thủ tục đầu tư, phối hợp tháo gỡ khó khăn về quy hoạch, đất đai và đấu nối lưới điện. Trong giai đoạn 2025 - 2030, danh mục điện mặt trời tập trung của tỉnh có 7 dự án với tổng công suất 718 MW.

Điển hình là Dự án Nhà máy điện mặt trời Dầu Tiếng 5 đã được khởi công tại khu vực bán ngập hồ Dầu Tiếng, xã Dương Minh Châu. Với công suất lắp đặt 450 MW, tổng mức đầu tư 7.774 tỷ đồng, đây là dự án điện mặt trời có quy mô công suất lớn nhất trên địa bàn tỉnh đến nay, dự kiến hoàn thành và vận hành thương mại vào tháng 12/2027, cung cấp hơn 808 triệu kWh điện mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia.

Ông Tô Dũng - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Xuân Cầu Holdings cho biết, Nhà máy điện mặt trời Dầu Tiếng 5 là một trong những dự án đầu tiên áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Cơ chế này tạo điều kiện để đơn vị phát điện cung cấp nguồn điện xanh cho các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện lớn, đồng thời góp phần thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh. Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp ngày càng chú trọng tiêu chuẩn môi trường và yêu cầu giảm phát thải trong chuỗi cung ứng, nguồn điện sạch còn trở thành "giấy thông hành" nâng cao năng lực cạnh tranh của sản xuất, kinh doanh.

Không chỉ phát triển điện mặt trời, Tây Ninh định hướng đa dạng hóa nguồn cung với điện gió, điện sinh khối, điện rác và điện khí LNG đồng phát. Dự án điện gió Châu Thành đang được triển khai theo quy mô quy hoạch; hai dự án điện sinh khối đang thực hiện thủ tục đầu tư. Tỉnh cũng nghiên cứu tận dụng hồ Dầu Tiếng, đất bán ngập và các bãi khai thác vật liệu đã dừng hoạt động để phát triển năng lượng tái tạo, trong đó chú trọng điện mặt trời nổi, gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và bảo đảm an toàn nguồn nước.

Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Lê Văn Hẳn khẳng định, điện năng có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh của địa phương. Vì vậy, tỉnh xác định phát triển hạ tầng năng lượng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời chỉ đạo các sở, ngành, địa phương phối hợp với chủ đầu tư tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án nguồn và lưới điện.

Để đáp ứng nhu cầu điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, Tây Ninh đã kiến nghị Bộ Công Thương xem xét điều chỉnh khoảng 1.250 MW điện mặt trời từ giai đoạn 2031-2035 sang giai đoạn 2026-2030; bổ sung danh mục và hướng dẫn thủ tục triển khai các dự án điện mặt trời nổi, hệ thống lưu trữ năng lượng và điện khí LNG đồng phát.

Tỉnh cũng đề xuất bổ sung 40 MW công suất cho dự án điện rác công nghệ Hà Lan tại xã Đông Thành, đồng thời kiến nghị sớm ban hành cơ chế phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, tạo điều kiện khai thác hiệu quả các nguồn điện và bảo đảm tính đồng bộ của hạ tầng năng lượng.

Gỡ điểm nghẽn để lợi thế thành hiện thực

Ông Hà Đăng Sơn, Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam cho rằng, Luật số 77/2025/QH15 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, từ cơ chế khuyến khích sang quy định bắt buộc gắn với các chỉ tiêu trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Các quy định mới đồng thời tăng cường phân cấp quản lý cho địa phương, nâng cao yêu cầu về kiểm toán năng lượng và số hóa dữ liệu phục vụ giám sát, quản lý tiêu thụ năng lượng.

Theo ông Hà Đăng Sơn, chính quyền cấp tỉnh cần được trao quyền chủ động hơn trong rà soát, ban hành danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm và tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện. Đối với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là chủ động rà soát tình hình sử dụng năng lượng, chuẩn hóa hệ thống đo đếm, tăng cường quản lý dữ liệu và thực hiện các quy định về kiểm toán năng lượng. Việc hoàn thiện khung pháp lý cùng các công cụ tài chính xanh sẽ tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp đầu tư cải tiến công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng mà không nhất thiết phải sử dụng toàn bộ nguồn vốn tự có.

Để các dự án năng lượng tái tạo đi vào thực tế, Tây Ninh cần giải quyết đồng bộ những vướng mắc về thủ tục đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng và hạ tầng truyền tải. Đây cũng là những yếu tố quyết định hiệu quả khai thác nguồn điện và khả năng thu hút nhà đầu tư.

Theo Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy Tây Ninh Hồ Thị Hoàng Yến, bảo đảm an ninh năng lượng là nhiệm vụ quan trọng, xuyên suốt, gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế, phát triển công nghiệp, bảo đảm quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội và bảo vệ môi trường.

Vì vậy, tỉnh xác định phải tổ chức thực hiện đồng bộ quy hoạch phát triển nguồn điện và lưới điện, ưu tiên đầu tư hạ tầng phục vụ các khu công nghiệp, khu kinh tế cửa khẩu và những khu vực có nhu cầu phụ tải tăng nhanh; đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án năng lượng trọng điểm, nâng cao khả năng giải tỏa công suất các nguồn điện tái tạo.

Theo Phó Bí thư Tỉnh ủy Hồ Thị Hoàng Yến, để khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng của địa phương, cần tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, chính sách, quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư và đấu nối lưới điện; tăng cường phối hợp giữa địa phương, các cơ quan Trung ương và doanh nghiệp, nhà đầu tư. Tỉnh kiến nghị Đảng ủy Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương sớm hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), cơ chế phát triển hệ thống lưu trữ điện năng (BESS), tạo điều kiện huy động nguồn lực ngoài nhà nước đầu tư phát triển năng lượng, qua đó nâng cao năng lực cung ứng và bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.

Tỉnh tiếp tục quan tâm, hướng dẫn, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách, nhất là cơ chế đàm phán, thực hiện hợp đồng mua bán điện (trong đó có cơ chế cam kết sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn cho nhiệt điện khí LNG) và cơ chế phát triển năng lượng tái tạo, bảo đảm đồng bộ, khả thi trong quá trình triển khai thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW.

Từ khai thác hiệu quả các nguồn điện hiện hữu đến mở rộng không gian đầu tư trên đất liền và mặt nước, địa phương đang từng bước định hình hướng phát triển năng lượng gắn với tăng trưởng xanh. Khi những điểm nghẽn về cơ chế, thủ tục và hạ tầng được tháo gỡ, lợi thế tự nhiên sẽ có thêm điều kiện chuyển hóa thành nguồn lực phát triển, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của công nghiệp và hiện thực hóa mục tiêu đưa Tây Ninh trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của vùng.