Nâng tầm thương hiệu tỏi Lý Sơn bằng tiêu chuẩn VietGAP

Với bề dày kinh nghiệm cùng sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và nông dân, đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi) đang chuyển đổi mạnh mẽ từ phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất sạch, ứng dụng tiêu chuẩn VietGAP.

Định hướng này không chỉ giải quyết bài toán an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường sinh thái mà còn tạo nền tảng sinh kế bền vững, hiện thực hóa khát vọng đưa Lý Sơn vươn lên thành trung tâm du lịch biển đảo tầm cỡ.

Hành và tỏi là hai cây trồng chủ lực, gắn chặt với sinh kế của người dân đặc khu Lý Sơn. Trên diện tích tự nhiên gần 10 km², có đến khoảng 1/3 diện tích được phủ kín bởi các ruộng hành, tỏi. Tuy nhiên, trong thời gian dài, thói quen lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, cùng sự phụ thuộc lớn vào cát trắng và đất đỏ ba-zan đã đẩy đất đai vào tình trạng bạc màu, chai cứng.

Bên cạnh đó, áp lực môi trường từ chất thải nông nghiệp là vô cùng lớn khi bề mặt đảo quá chật hẹp, không có bãi chứa, trong khi hơn 7.100 ha mặt nước xung quanh đã được quy hoạch nghiêm ngặt thành Khu bảo tồn biển (với tổng kinh phí đầu tư trên 33,8 tỷ đồng nhằm bảo vệ hệ sinh thái, rạn san hô và phục hồi sinh thái biển). Việc vận chuyển chất thải vào đất liền đội chi phí quá cao, khiến bài toán xử lý rác thải canh tác trở thành áp lực nặng nề.

Nhận thức rõ thách thức sống còn đó, ngành nông nghiệp địa phương, người dân và doanh nghiệp đã đồng lòng thay đổi tư duy sản xuất. Chủ tịch Ủy ban nhân dân đặc khu Lý Sơn Nguyễn Văn Huy cho biết, xây dựng nền nông nghiệp sạch gắn với tăng trưởng xanh luôn được địa phương đặt lên ưu tiên hàng đầu. Dù phần lớn diện tích vẫn duy trì phương thức truyền thống, nhưng ngày càng có nhiều cá nhân và doanh nghiệp tiên phong đầu tư theo hướng nông nghiệp sạch.

Điểm sáng trong lộ trình chuyển đổi xanh tại Lý Sơn thời gian qua là sự hình thành các mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp và nông dân. Tiêu biểu như mô hình sản xuất hành, tỏi theo hướng VietGAP do Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại và Dịch vụ Phú Sinh triển khai với 39 ha tỏi, 750m² hành và 85 hộ dân tham gia; hay Công ty Cổ phần Dori canh tác 20 ha tỏi, 5 ha hành với khoảng 150 hộ tham gia theo hướng VietGAP.

Anh Nguyễn Văn Nhật, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại và Dịch vụ Phú Sinh cho biết, việc ứng dụng phân hữu cơ vi sinh giúp cải tạo đất tơi xốp, không bị chai cứng; đồng thời, nâng cao chất lượng nông sản vượt trội: củ chắc, bảo quản lâu hơn và giữ nguyên các tinh chất quý.

Đồng quan điểm, ông Phạm Văn Công, Giám đốc Công ty Cổ phần Dori nhấn mạnh rằng, để bảo tồn và phát huy giá trị cây tỏi, không thể giữ nguyên hiện trạng mà phải tạo ra bước đột phá toàn diện; trong đó, việc sản xuất theo mô hình VietGAP gắn với cấp mã số vùng trồng, minh bạch hóa thông tin qua truy xuất nguồn gốc QR code và đẩy mạnh chế biến sâu chính là giải pháp cốt lõi để bảo hộ thương hiệu tỏi Lý Sơn trước vấn nạn hàng gian, hàng giả trên thị trường.

Nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc quy hoạch và chuẩn hóa vùng trồng trên đảo, ông Nguyễn Quang Trung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi, chỉ rõ: việc chuyển đổi sang sản xuất sạch không chỉ là giải pháp kỹ thuật trước mắt, mà còn là mệnh đề sống còn để bảo vệ đất và nguồn nước trên đảo không bị ô nhiễm.

Ngành nông nghiệp đang tiếp tục đồng hành cùng địa phương và doanh nghiệp siết chặt quản lý, gắn mã số vùng trồng với chuỗi truy xuất nguồn gốc, xem đây là gốc rễ để nâng tầm giá trị nông sản đặc hữu, tạo sự phát triển hài hòa giữa kinh tế nông nghiệp và hệ sinh thái biển đảo.

Tham gia mô hình sản xuất mới, nông dân Lý Sơn không chỉ thay đổi tập quán canh tác mà còn gặt hái những “trái ngọt” xứng đáng về cả kinh tế lẫn môi trường.

Phấn khởi chia sẻ về sự đổi thay trên mảnh đất quê hương, anh Nguyễn Văn Hảo (thôn Đông An Vĩnh) bày tỏ niềm vui khi thấy đất đai nay đã tơi xốp và màu mỡ hơn hẳn, không còn tình trạng thoái hóa, chai cứng như khi lạm dụng phân vô cơ trước kia.

Đồng tình với sự chuyển dịch này, bà Nguyễn Thị Hộ chia sẻ rằng, việc áp dụng quy trình chuẩn VietGAP tuy có khắt khe hơn lúc đầu nhưng đổi lại sức khỏe của người làm nông được bảo đảm, không phải tiếp xúc với hóa chất độc hại.

Đặc biệt, nhờ sản xuất an toàn và có doanh nghiệp bao tiêu, hiệu quả kinh tế mang lại rất rõ rệt. Trồng theo mô hình VietGAP giúp lợi nhuận của người dân cao hơn từ 10% đến 20% so với phương thức truyền thống. Sản phẩm làm ra dễ tiêu thụ với giá bán ổn định ở mức cao (từ 60.000 - 100.000 đồng/kg tỏi tươi), giúp bà con nông dân yên tâm bám đất, không còn cảnh “được mùa mất giá”.

Việc chuẩn hóa vùng trồng hành, tỏi theo hướng VietGAP không chỉ dừng lại ở bài toán kinh tế nông nghiệp, mà còn mang tầm nhìn chiến lược dài hạn khi tỉnh Quảng Ngãi ban hành Đề án phát triển đặc khu Lý Sơn thành trung tâm du lịch biển đảo.

Theo định hướng phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, Lý Sơn được định vị trở thành đô thị du lịch biển đảo quốc gia và quốc tế. Trong không gian phát triển đó, du lịch nông nghiệp, nông thôn và du lịch cộng đồng gắn với thương hiệu “vương quốc tỏi” là một trong những sản phẩm đặc thù cốt lõi.

Việc quy hoạch các vùng trồng hành, tỏi sạch không chỉ giúp bảo vệ môi trường sinh thái biển, giữ gìn cảnh quan “sáng - xanh - sạch – đẹp” phục vụ du khách, mà còn tạo ra các sản phẩm quà tặng, ẩm thực, chăm sóc sức khỏe chất lượng cao từ nông nghiệp.

Khẳng định định hướng chiến lược này, ông Nguyễn Văn Huy cho biết địa phương đang tiếp tục tạo mọi điều kiện thuận lợi, khuyến khích các nhà đầu tư đồng hành cùng nông dân, đẩy mạnh nhân rộng các mô hình sản xuất hành, tỏi hữu cơ đạt chuẩn VietGAP ra toàn bộ các xã trên địa bàn.

Có thể thấy, sự kết hợp nhịp nhàng giữa “bốn nhà”, tư duy nông nghiệp tuần hoàn bám sát chỉ đạo của ngành chức năng, cùng chiến lược phát triển du lịch đỉnh cao chính là chiếc chìa khóa vàng vững chắc. Khi đặt chân đến hòn đảo di sản Lý Sơn trong tương lai, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng bức tranh thiên nhiên kỳ vĩ, mà còn trực tiếp chạm tay vào những luống tỏi VietGAP xanh mướt, quét mã QR để tường tận từng giá trị minh bạch của sản phẩm.

Đó chính là sự cộng hưởng hoàn hảo giữa kinh tế nông nghiệp xanh và du lịch bền vững - bảo chứng để “vương quốc tỏi” trường tồn, tỏa sáng giữa ngàn khơi.