Ngăn chặn “dòng chảy” đường lậu nơi biên giới Lao Bảo

Dọc tuyến biên giới Việt – Lào, đặc biệt tại khu vực cửa khẩu quốc tế Lao Bảo (Quảng Trị), tình trạng buôn lậu đường kính có nguồn gốc từ Thái Lan vẫn diễn biến phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi. Áp lực không chỉ đặt lên lực lượng chức năng nơi tuyến đầu mà còn lan rộng tới ngành mía đường trong nước, đẩy nông dân và doanh nghiệp vào thế khó. Trước thực trạng này, các giải pháp đồng bộ, từ tăng cường kiểm soát biên giới đến ứng dụng công nghệ, đang được đặt ra cấp thiết.

“Nóng” thẩm lậu đường kính Thái Lan dọc sông Sê Pôn

Sông Sê Pôn, đường biên tự nhiên giữa Việt Nam và Lào đoạn qua xã Lao Bảo (Quảng Trị) từ lâu đã là “điểm nóng” của hoạt động buôn lậu, nổi bật là mặt hàng đường kính có nguồn gốc từ Thái Lan. Địa hình hiểm trở, dòng sông uốn lượn qua rừng rậm, xen kẽ nhiều khu dân cư thưa thớt, cùng hệ thống đường mòn, lối mở chằng chịt đã tạo ra không ít “kẽ hở” để các đối tượng lợi dụng vận chuyển hàng hóa trái phép.

Theo Bộ đội Biên phòng Quảng Trị, sau một thời gian được kiểm soát, từ trước Tết Nguyên đán 2026 đến nay, tình hình buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa từ Lào vào Việt Nam qua khu vực Lao Bảo có dấu hiệu gia tăng trở lại, nổi lên là hoạt động thẩm lậu đường kính Thái Lan. Nguyên nhân là sức hút của đường Thái Lan đến từ chất lượng cao, giá thành thấp hơn so với sản phẩm trong nước, trong khi phía Lào không có quy định ngăn cấm, khiến các đầu nậu dễ dàng thiết lập hệ thống kho bãi quy mô lớn sát biên giới.

Đáng chú ý, tuyến sông Sê Pôn dài gần 16 km với nhiều đoạn cạn, đặc biệt vào mùa hè khi mực nước xuống thấp, lộ ra các bãi bồi, lòng sông thu hẹp, việc qua lại càng trở nên thuận lợi. Chính yếu tố tự nhiên này vô tình biến dòng sông thành “tuyến vận chuyển” lý tưởng cho các đối tượng buôn lậu đường kính Thái Lan về Việt Nam.

Theo lực lượng chức năng, tại khu vực Dansavanh (Lào), cách cửa khẩu quốc tế Lao Bảo (Quảng Trị) khoảng 3 km, quy mô tập kết đường lậu đã tăng mạnh trong thời gian gần đây, với lượng hàng tồn thường xuyên từ 3.000–5.000 tấn. Từ đây, các đối tượng tổ chức vận chuyển theo phương thức nhỏ lẻ nhưng liên tục để vào Việt Nam.

Thủ đoạn buôn lậu đường kính ngày càng tinh vi khi các đối tượng sử dụng hàng trăm chiếc đò ngang trên sông, mỗi chuyến chở từ 3–5 tấn đường, lợi dụng đêm tối hoặc thời điểm giao ca để vượt sông Sê Pôn. Hàng hóa được chia nhỏ, bọc kín, thậm chí thả trôi theo dòng nước rồi bố trí người đón ở phía Việt Nam nhằm né tránh kiểm soát.

Sau khi qua biên giới, đường lậu được tập kết tại vườn nhà dân, các điểm trung chuyển dọc biên giới, rồi nhanh chóng vận chuyển bằng xe máy, xe tải nhỏ hoặc trà trộn vào xe khách để đưa sâu vào nội địa. Riêng tại xã Lao Bảo có khoảng 15 kho tạm dựng bằng tôn chứa hàng hóa, diện tích từ 12 đến 15m2, có thể cất trữ được từ 2-5 tần đường kính.

Không chỉ vậy, các đối tượng còn tổ chức cảnh giới nhiều lớp, theo dõi chặt chẽ hoạt động của lực lượng chức năng. Khi phát hiện động tĩnh, chúng lập tức dừng hoạt động hoặc thay đổi phương thức vận chuyển. Thậm chí, một số trường hợp sẵn sàng chống đối, khiến công tác phát hiện, bắt giữ ngày càng khó khăn và phức tạp.

Từ đầu năm 2025 đến nay, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị đã chỉ đạo Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, Đồn Biên phòng Thuận cùng các lực lượng nghiệp vụ tăng cường đấu tranh, phát hiện và xử lý 50 vụ với 49 đối tượng, đồng thời xác lập, triệt phá 1 chuyên án. Tang vật thu giữ hơn 74,3 tấn đường kính Thái Lan. Các lực lượng đã xử phạt vi phạm hành chính toàn bộ số vụ việc, nộp ngân sách Nhà nước 668 triệu đồng, tổng trị giá hàng hóa vi phạm hơn 1,3 tỷ đồng.

Ngành mía đường trong nước lao đao vì đường lậu

Sự gia tăng của đường nhập lậu không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn đẩy ngành mía đường Việt Nam vào tình thế đặc biệt khó khăn. Theo ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, lượng đường bất hợp pháp lưu hành trên thị trường hiện nay ước tính không dưới 800.000 tấn. Trong khi đó, giá đường trong nước đã giảm hơn 3.000 đồng/kg, chỉ còn khoảng 84% so với cùng kỳ năm trước. Các nhà máy đường rơi vào tình trạng tồn kho lớn, không tiêu thụ được sản phẩm, buộc phải hạ giá thu mua mía.

Hệ lụy trực tiếp đổ lên vai người nông dân. Giá mía hiện dao động quanh mức 1–1,2 triệu đồng/tấn, thấp hơn nhiều so với trước đây. Với năng suất bình quân, mỗi hecta mía chỉ mang lại lợi nhuận khoảng 25–40 triệu đồng sau khi trừ chi phí, mức thu nhập kém hấp dẫn so với nhiều loại cây trồng khác.

Không chỉ vậy, chi phí sản xuất mía tại Việt Nam vẫn ở mức cao do giá vật tư nông nghiệp, nhân công và vận chuyển tăng. Điều này khiến giá thành sản xuất bị đội lên, làm giảm sức cạnh tranh so với đường nhập lậu giá rẻ từ Thái Lan, nơi có chính sách trợ giá xuất khẩu.

Ông Nguyễn Văn Lộc cho biết, ngành mía đường từng duy trì chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ ổn định, đảm bảo sinh kế cho khoảng 220.000 hộ nông dân. Tuy nhiên, từ năm 2025 đến nay, chuỗi liên kết này đang đứng trước nguy cơ đứt gãy.

Đáng lo ngại, một số lô đường nhập lậu sau khi bị tịch thu lại được đưa ra đấu giá và quay trở lại thị trường với hóa đơn đơn giản ghi “đường kính trắng sản xuất tại Thái Lan”. Những giấy tờ này bị lợi dụng như “giấy thông hành”, hợp thức hóa hàng hóa không rõ nguồn gốc, làm gia tăng áp lực cạnh tranh không lành mạnh đối với sản phẩm trong nước.

Trước thực trạng buôn lậu đường kính diễn biến phức tạp tại khu vực biên giới Việt – Lào đoạn qua xã Lao Bảo, ngày 22/4 vừa qua, Hiệp hội Mía đường Việt Nam đã trực tiếp có buổi làm việc, “cầu cứu” Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Quảng Trị, đề nghị tăng cường lực lượng, siết chặt kiểm soát hoạt động vận chuyển trái phép dọc tuyến sông Sepon. Động thái này cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với ngành mía đường trong nước, khi “dòng chảy” đường lậu chưa có dấu hiệu được kiểm soát triệt để.

Quyết liệt chặn “đường lậu” nơi tuyến đầu

Trước diễn biến phức tạp của hoạt động buôn lậu, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm siết chặt kiểm soát tuyến biên giới Việt – Lào, trọng điểm là khu vực xã Lao Bảo và dọc sông Sê Pôn. Đây được xác định là “mặt trận nóng”, nơi các đối tượng thường xuyên lợi dụng địa hình để vận chuyển trái phép đường kính vào nội địa.

Ngày 23/4 vừa qua, Đại tá Trịnh Thanh Bình, Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị đã trực tiếp kiểm tra các chốt chặn trên tuyến sông Sê Pôn. Tại đây, ông yêu cầu các đơn vị duy trì nghiêm chế độ trực sẵn sàng chiến đấu, tăng cường tuần tra, kiểm soát, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống. Đồng thời, động viên cán bộ, chiến sĩ nỗ lực vượt qua khó khăn, nêu cao tinh thần trách nhiệm, kiên quyết đấu tranh, ngăn chặn buôn lậu ngay từ khu vực biên giới.

Theo Đại tá Trịnh Thanh Bình, mặc dù tình trạng buôn lậu đường có thời điểm được kiềm chế, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trở lại nếu lực lượng chức năng lơ là. “Chỉ cần một chút sơ hở, các đối tượng sẽ lợi dụng ngay. Vì vậy, chúng tôi tiếp tục xây dựng kế hoạch, tăng cường lực lượng, triển khai đồng bộ các giải pháp để chặn đứt tình trạng buôn lậu, đặc biệt là buôn lậu đường kính” ông nhấn mạnh.

Hiện lực lượng Biên phòng đã tăng cường 155 cán bộ, chiến sĩ, duy trì 14 tổ, chốt hoạt động 24/24 giờ, kết hợp tuần tra cố định và cơ động. Nhiều kế hoạch chuyên đề, mật phục, kiểm soát được triển khai liên tục nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm; đồng thời tổ chức các tổ công tác cơ động thường xuyên tuần tra địa bàn, điều tra, xác minh các đường dây, đối tượng vận chuyển trái phép.

Tuy nhiên, công tác đấu tranh đang đối mặt với nhiều khó khăn. Tuyến biên giới dọc sông Sê Pôn dài gần 16 km, địa hình hiểm trở, mùa khô nước cạn tạo điều kiện thuận lợi cho việc qua lại trái phép. Thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng kéo dài, xa khu dân cư, thiếu nguồn nước sinh hoạt khiến đời sống cán bộ, chiến sĩ tại các chốt gặp nhiều thiếu thốn. Trong khi đó, lực lượng còn mỏng, trang thiết bị, công cụ hỗ trợ và kinh phí hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Trong khi các đối tượng buôn lậu ngày càng manh động, tổ chức cảnh giới chặt chẽ, theo dõi hoạt động của lực lượng chức năng, lợi dụng thời điểm giao ca, nghỉ ngơi để vận chuyển hàng; thậm chí sẵn sàng chống đối khi bị phát hiện. Đáng chú ý, một số đối tượng còn lợi dụng nhà dân dọc biên giới làm nơi tập kết tạm thời, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xử lý.

Theo ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội mía đường Việt Nam, việc kiểm soát buôn lậu đường kính Thái Lan qua khu vực biên giới Việt – Lào không thể chỉ dựa vào sức người. Ông kiến nghị cần sớm trang bị hệ thống camera giám sát, thiết bị bay không người lái để theo dõi toàn tuyến biên giới, qua đó kiểm soát hiệu quả dòng đường nhập lậu.

Bên cạnh việc duy trì lực lượng 24/24 giờ tại các chốt, lực lượng Biên phòng cũng tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân không tiếp tay cho buôn lậu; tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng và chính quyền địa phương để nâng cao hiệu quả kiểm soát.

Cuộc chiến chống buôn lậu đường kính Thái Lan tại Lao Bảo được xác định là nhiệm vụ lâu dài, phức tạp. Việc giữ vững tuyến biên giới không chỉ góp phần bảo đảm an ninh, trật tự mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ thị trường, sản xuất trong nước và sinh kế của hàng trăm nghìn hộ nông dân trồng mía.