Sinh viên khởi nghiệp: Khó khăn nào trên hành trình hiện thực hóa ý tưởng?

 Tuy nhiên, từ một ý tưởng ban đầu đến sản phẩm được thị trường đón nhận là hành trình không đơn giản. Câu chuyện của những sinh viên đang phát triển doanh nghiệp công nghệ và dự án tái sinh gốm thủ công cho thấy nhiều thách thức về vốn, khách hàng, kinh nghiệm vận hành và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế.

Thiếu vốn, khó tìm khách hàng

Là sinh viên năm thứ ba ngành Cơ điện tử, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Hoàng Lê Trung tham gia đồng sáng lập Công ty cổ phần Giải pháp Công nghệ VEX (VEX Technology Solutions). Doanh nghiệp hướng tới phát triển phần mềm và các giải pháp chuyển đổi số nhằm tối ưu hoạt động của doanh nghiệp, với định hướng xây dựng sản phẩm có tính ứng dụng, linh hoạt và phù hợp với nhu cầu thực tế.

Sinh viên Hoàng Lê Trung - đồng sáng lập Công ty cổ phần Giải pháp Công nghệ VEX. Ảnh: Phương Thảo

Theo Trung, một trong những khó khăn lớn của doanh nghiệp là tìm kiếm khách hàng và duy trì nguồn lực tài chính. Với nhóm khởi nghiệp còn trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ trên thị trường, việc tiếp cận khách hàng không dễ dàng. Đặc biệt, nhóm khách hàng mà doanh nghiệp hướng tới có cả những cửa hàng, cơ sở kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ với ngân sách dành cho công nghệ còn hạn chế.

Để giải quyết bài toán này, nhóm tìm cách tiếp cận khách hàng thông qua các mối quan hệ cá nhân, kết nối với cơ sở kinh doanh địa phương và điều chỉnh giải pháp theo nhu cầu cụ thể. Thay vì đầu tư quá nhiều vào những tính năng chưa được kiểm chứng, nhóm ưu tiên những vấn đề có khả năng giải quyết trực tiếp khó khăn của khách hàng.

Nhóm thành viên công ty cổ phần Giải pháp Công nghệ VEX cùng trao đổi về hướng tiếp cận khách hàng. Ảnh: NVCC

Trong khi đó, dự án “VỤN GỐM KHẢM HOA – Nghệ thuật tái sinh từ mảnh vỡ làng nghề” của một nhóm sinh viên năm thứ tư Trường Đại học Thương mại lựa chọn hướng đi khác. Dự án hướng tới tận dụng những mảnh gốm vỡ, lỗi hoặc không còn đáp ứng yêu cầu sử dụng thông thường để tạo thành sản phẩm trang trí, quà tặng và tác phẩm nghệ thuật khảm gốm.

Nhóm phát triển hai dòng sản phẩm với định hướng khách hàng khác nhau: dòng Miên tập trung vào các sản phẩm lưu niệm có kích thước nhỏ, hướng tới khách du lịch và người mua quà; dòng Khiết hướng tới những tác phẩm đặt làm riêng, có tính độc bản, dành cho người sưu tầm hoặc khách hàng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để ý tưởng trở thành một mô hình kinh doanh có khả năng duy trì, nhóm vẫn phải giải quyết những vấn đề như nguồn nguyên liệu, chi phí sản xuất, chất lượng thành phẩm, đóng gói và vận chuyển. Đặc tính không đồng nhất về kích thước, màu sắc, hình dạng của mảnh gốm cũng khiến quá trình lựa chọn nguyên liệu và tạo ra sản phẩm ổn định trở nên phức tạp hơn.

Nhóm “Vụn Gốm Khảm Hoa” bên cạnh các tác phẩm đã hoàn thiện. Ảnh: NVCC

Hai dự án cho thấy, dù lựa chọn lĩnh vực khác nhau, sinh viên khởi nghiệp đều phải đối mặt với bài toán đưa sản phẩm đến đúng đối tượng khách hàng, đồng thời cân đối nguồn lực để duy trì hoạt động. Ý tưởng có điểm mới chưa đồng nghĩa với việc thị trường sẽ sẵn sàng trả tiền cho sản phẩm.

Bài toán kinh nghiệm và nguồn lực

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, một hạn chế thường gặp ở những người trẻ bắt đầu khởi nghiệp là hình thành ý tưởng chủ yếu từ quan sát và nhận định cá nhân, trong khi chưa có đủ trải nghiệm thực tế để đánh giá nhu cầu thị trường.

Vì vậy, trước khi triển khai, người khởi nghiệp cần khảo sát nhu cầu, trao đổi với những người đã hoạt động trong lĩnh vực dự định tham gia và tìm hiểu cách khách hàng đang giải quyết vấn đề tương tự. Việc xác định đúng thị trường, phân khúc khách hàng, thời điểm và phương thức tiếp cận có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng tồn tại của dự án.

Các thành viên “Vụn Gốm Khảm Hoa” phân loại mảnh gốm, sắp xếp bố cục bức tranh. Ảnh: Phương Thảo

Từ góc nhìn này, thách thức của nhóm VEX không chỉ là tìm được khách hàng đầu tiên, mà còn phải chứng minh giải pháp công nghệ thực sự hữu ích, có mức chi phí phù hợp và đủ sức cạnh tranh với những lựa chọn khác trên thị trường. Với dự án Vụn Gốm Khảm Hoa, giá trị về nghệ thuật, văn hóa và môi trường cần được chuyển hóa thành sản phẩm có khách hàng cụ thể, mức giá phù hợp và quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu thực tế.

Đối với một doanh nghiệp công nghệ do sinh viên sáng lập, khó khăn còn nằm ở việc cân bằng thời gian giữa học tập và phát triển hoạt động kinh doanh. Nguồn lực hạn chế buộc nhóm phải lựa chọn thứ tự ưu tiên, tránh đầu tư dàn trải khi chưa xác định được sản phẩm hoặc tính năng nào thực sự cần thiết.

Nhóm “Vụn Gốm Khảm Hoa” giới thiệu sản phẩm tới khách hàng nước ngoài. (Ảnh: NVCC

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, người trẻ nên lựa chọn lĩnh vực phù hợp với năng lực, điều kiện và khả năng kiểm soát chi phí của mình. Không nhất thiết phải tự có đủ toàn bộ nguồn vốn để bắt đầu, nhưng cần chuẩn bị ý tưởng một cách thuyết phục, xây dựng phương án triển khai và tính đến những kịch bản có thể phát sinh.

Việc tìm kiếm nhà đầu tư, đơn vị đồng hành hoặc nguồn tài trợ cũng đòi hỏi sự chuẩn bị nghiêm túc. Người khởi nghiệp cần trình bày rõ vấn đề muốn giải quyết, đối tượng khách hàng, phương thức triển khai và căn cứ cho thấy dự án có tiềm năng. Đồng thời, họ phải sẵn sàng tiếp nhận phản hồi và điều chỉnh kế hoạch khi các giả định ban đầu chưa phù hợp.

Cần hệ sinh thái hỗ trợ

Bên cạnh vốn và kinh nghiệm, khả năng kiểm chứng nhu cầu thị trường là yếu tố quan trọng giúp sinh viên hạn chế rủi ro khi khởi nghiệp. Theo chuyên gia Nguyễn Minh Phong, không có một công thức chung bảo đảm mọi ý tưởng đều thành công. Cách thiết thực là quan sát thị trường, tiếp xúc trực tiếp với khách hàng và kiểm tra xem sản phẩm có giải quyết được vấn đề mà họ thực sự quan tâm hay không.

Đại diện nhóm “Vụn Gốm Khảm Hoa” trao đổi cùng nghệ nhân làng gốm Bát Tràng. Ảnh: NVCC

Phản hồi của khách hàng cần được xem là căn cứ để điều chỉnh sản phẩm, thay vì chỉ tìm cách bảo vệ ý tưởng ban đầu. Một giải pháp có thể hấp dẫn với người phát triển nhưng chưa chắc đủ cần thiết để khách hàng sẵn sàng chi trả. Bởi vậy, những thử nghiệm ở quy mô nhỏ, với chi phí có thể kiểm soát, sẽ giúp nhóm khởi nghiệp nhận diện sớm điểm chưa phù hợp trước khi mở rộng đầu tư.

Nhà trường cũng có thể tổ chức những chương trình kết nối nguồn vốn theo từng giai đoạn, giúp các dự án có cơ hội tiếp cận đối tác phù hợp.

Tuy nhiên, hỗ trợ khởi nghiệp không chỉ dừng ở việc tạo sân chơi hay tổ chức cuộc thi. Điều quan trọng là giúp sinh viên từng bước chuyển từ ý tưởng sang thử nghiệm, từ thử nghiệm sang sản phẩm và từ sản phẩm sang hoạt động kinh doanh có cơ sở thực tế.

Theo chuyên gia, khả năng duy trì của một dự án cần được đánh giá bằng những dấu hiệu cụ thể như doanh thu, dòng tiền, khách hàng thực sự trả tiền cho sản phẩm và mức độ sẵn sàng tiếp tục đồng hành của nhà đầu tư hoặc đối tác. Khi dự án gặp khó khăn, việc các bên có tiếp tục trao đổi, điều chỉnh phương án hợp tác hay không cũng là một tín hiệu đáng chú ý.

Những tiêu chí này đặt ra yêu cầu để các nhóm sinh viên không chỉ chứng minh ý tưởng có tính mới, mà còn phải từng bước cho thấy khả năng tạo ra giá trị và duy trì hoạt động. Với những dự án đang ở giai đoạn đầu, việc chưa có doanh thu lớn không đồng nghĩa với thất bại; song, các nhóm cần xác định rõ mình đang ở giai đoạn nào, đã kiểm chứng được điều gì và còn thiếu bằng chứng nào để tiến xa hơn.