Nghị định 72: Chính sách ứng phó kịp thời "cú sốc" nguồn cung năng lượng

Các chuyên gia kinh tế cho rằng việc Chính phủ ban hành Nghị định số 72/2026/NĐ-CP sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng, dầu là bước đi kịp thời, giúp mở rộng nguồn cung, giảm chi phí nhập khẩu và nâng cao khả năng ứng phó của nền kinh tế trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng quốc tế.

Thị trường năng lượng toàn cầu thời gian gần đây liên tục biến động do tác động của các yếu tố địa chính trị và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng. Những căng thẳng tại một số khu vực vận tải dầu mỏ chiến lược trên thế giới đã làm gia tăng rủi ro thiếu hụt nguồn cung, khiến giá dầu và các sản phẩm năng lượng biến động mạnh.

Trong bối cảnh đó, việc chủ động điều hành chính sách nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định cho thị trường trong nước trở nên đặc biệt quan trọng. Một trong những công cụ được sử dụng linh hoạt là chính sách tài chính; trong đó có điều chỉnh thuế nhập khẩu.

Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng, việc điều chỉnh thuế nhập khẩu xăng dầu mang ý nghĩa quan trọng trong việc đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, từ đó nâng cao khả năng ứng phó trước các cú sốc nguồn cung trên thị trường năng lượng quốc tế. Trong bối cảnh biến động địa chính trị gia tăng, việc bảo đảm khả năng tiếp cận nhiều nguồn cung khác nhau được coi là yếu tố then chốt để củng cố an ninh năng lượng quốc gia.

Ở góc độ thị trường, trao đổi với báo chí ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng trong thị trường năng lượng, không chỉ sản lượng khai thác mà cả yếu tố vận chuyển và an ninh chuỗi cung ứng cũng có thể tác động mạnh tới giá cả. Khi nguy cơ gián đoạn xuất hiện, các nhà nhập khẩu thường có xu hướng tăng cường mua dự trữ, trong khi thị trường tài chính nhanh chóng điều chỉnh giá để phản ánh “phụ phí rủi ro địa chính trị”.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, những biến động giá xăng dầu gần đây chủ yếu phản ánh tác động từ thị trường quốc tế và yếu tố kỳ vọng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nguồn cung dầu thô toàn cầu về cơ bản vẫn đang được duy trì và nhiều quốc gia sản xuất lớn vẫn còn dư địa điều chỉnh sản lượng. Việc liên minh các nước xuất khẩu dầu mỏ và các nước sản xuất dầu lớn (OPEC+) dự kiến tăng sản lượng từ tháng 4/2026 được xem là tín hiệu tích cực, góp phần bổ sung nguồn cung và giảm bớt áp lực tăng giá trong thời gian tới.

Ngày 9/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 72/2026/NĐ-CP sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu phục vụ sản xuất xăng dầu. Theo đó, thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng động cơ không pha chì được giảm từ 10% xuống 0%; nhiều mặt hàng nhiên liệu quan trọng như dầu diesel, dầu nhiên liệu, nhiên liệu máy bay và kerosine cũng được điều chỉnh giảm từ 7% xuống 0%.

Bên cạnh đó, một số nguyên liệu hóa dầu phục vụ sản xuất xăng dầu như condensate, xylen, p-xylen cũng được giảm thuế nhập khẩu về mức 0%. Chính sách này được áp dụng từ ngày 9/3 đến hết ngày 30/4/2026.

Theo Bộ Tài chính, việc giảm thuế nhập khẩu xăng dầu là nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, bảo đảm cân đối nhu cầu sử dụng năng lượng trước mắt với dự trữ năng lượng lâu dài.

Các chuyên gia cũng cho rằng, việc này sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu mối chủ động mở rộng nguồn cung từ nhiều thị trường khác nhau. Hiện nguồn xăng dầu nhập khẩu vào Việt Nam chủ yếu nhập từ ASEAN và Hàn Quốc với mức thuế chủ yếu là 0% theo các cam kết FTA. Tuy nhiên, trong bối cảnh chung của thế giới, việc mua xăng thành phẩm từ hai khu vực này cũng có thể gặp khó khăn.

Nhiều nhà máy lọc dầu trong khu vực phải cắt giảm công suất, sử dụng nguồn dự trữ dầu thô và hạn chế xuất khẩu sản phẩm xăng dầu, khiến giá nhiên liệu tiếp tục bị đẩy lên cao. Nếu tiếp tục duy trì tình trạng trên, nguồn cung trong nước có thể gặp trở ngại, gây bất lợi cho Việt Nam trong việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu và bình ổn giá.

Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh thuế nhập khẩu xăng dầu cũng được xem là công cụ chính sách quan trọng để ổn định thị trường trong nước. Xăng dầu là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, vận tải và mặt bằng giá cả.

Do đó, việc chủ động điều chỉnh chính sách thuế nhằm bảo đảm nguồn cung và hạn chế biến động giá được đánh giá là giải pháp cần thiết để giữ ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng khó dự báo, các chuyên gia cho rằng việc điều hành linh hoạt các chính sách tài chính, kết hợp với đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và nâng cao năng lực dự trữ năng lượng sẽ là những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam tăng cường khả năng ứng phó với các cú sốc nguồn cung trên thị trường quốc tế.