Nghị quyết 10-NQ/TW: TP. Hồ Chí Minh từ hút vốn đến kiến tạo hệ sinh thái FDI

Nếu những năm đầu đổi mới, thành phố mở cửa đón dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) để phát triển sản xuất, thì ngày nay, mục tiêu đã thay đổi sang thu hút dòng vốn chất lượng cao, tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng mới của đất nước.

Từ "công xưởng" đến trung tâm R&D

Ngay từ đầu những năm 1990, khi Việt Nam bắt đầu mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, TP. Hồ Chí Minh đã tiên phong thử nghiệm nhiều mô hình phát triển mới. Năm 1991, Khu chế xuất Tân Thuận trở thành khu chế xuất đầu tiên của cả nước, mở đầu làn sóng FDI vào Việt Nam. Tiếp đó là Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh vào năm 2002, Khu Nông nghiệp công nghệ cao vào năm 2004, từng bước định hình chiến lược thu hút đầu tư theo hướng công nghệ và đổi mới sáng tạo thay vì chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ.

Hơn ba thập kỷ sau, chiến lược ấy đang cho thấy hiệu quả. TP. Hồ Chí Minh không còn chỉ là nơi đặt các nhà máy sản xuất mà ngày càng trở thành điểm đến của các trung tâm nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo phục vụ thị trường toàn cầu. Hành trình của Tập đoàn Bosch của Đức tại Việt Nam là một minh chứng rõ nét.

Có mặt tại TP. Hồ Chí Minh từ năm 1994 với chỉ khoảng 10 nhân sự, đến năm 2007 Bosch chính thức thành lập pháp nhân tại Việt Nam và liên tục mở rộng hoạt động. Sau hơn 30 năm, tập đoàn hiện có gần 6.000 nhân viên tại Việt Nam. Điều đáng chú ý không chỉ là quy mô đầu tư mà còn là sự dịch chuyển từ sản xuất sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.

Theo ông Andre de Jong, Tổng Giám đốc Bosch Việt Nam, khi Bosch đẩy mạnh hoạt động tại Việt Nam vào năm 2008, ngành sản xuất trong nước vẫn chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực dệt may, da giày, thực phẩm và nông nghiệp. Sau gần hai thập kỷ, bức tranh đã thay đổi đáng kể khi TP. Hồ Chí Minh thu hút ngày càng nhiều tập đoàn công nghệ lớn, góp phần đưa cơ cấu sản xuất dịch chuyển lên các nấc thang giá trị cao hơn như điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và các ngành dịch vụ hiện đại. Cùng với đó, hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ cũng phát triển mạnh mẽ hơn nhiều so với trước đây.

Quyết định đặt trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại đây là bước đi chiến lược của Bosch nhằm khai thác "mỏ vàng" tri thức Việt. Hiện gần 4.000 kỹ sư của Bosch đang tham gia các công đoạn cốt lõi trong chuỗi giá trị toàn cầu, từ phát triển phần mềm ô tô, thiết kế chip bán dẫn đến công nghệ cảm biến MEMS thế hệ mới. Đến nay, Bosch đã có 6 pháp nhân tại Việt Nam, 4 trung tâm R&D và đổi mới sáng tạo cùng nhiều trung tâm dịch vụ chia sẻ trong các lĩnh vực hậu cần, kế toán và tài chính phục vụ khu vực và toàn cầu. Ngày càng nhiều đơn vị trong hệ sinh thái Bosch lựa chọn Việt Nam để mở rộng hoạt động kinh doanh.

"TP. Hồ Chí Minh giữ vai trò đầu tàu kinh tế của Việt Nam, tập trung nhiều doanh nghiệp lớn và sở hữu môi trường đầu tư thuận lợi. Đây cũng là lý do ngày càng nhiều nhà đầu tư lựa chọn thành phố để mở rộng hoạt động. Riêng với Bosch, TP. Hồ Chí Minh có lợi thế về nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái phù hợp để phát triển các lĩnh vực kinh doanh, dịch vụ, R&D và đổi mới sáng tạo", ông Andre de Jong nói.

Bosch không phải trường hợp cá biệt. Intel, Samsung, Nidec cùng nhiều tập đoàn công nghệ lớn khác cũng đã lựa chọn TP. Hồ Chí Minh làm cứ điểm sản xuất, trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Đông Nam Á. Điều đó cho thấy sức hấp dẫn của thành phố đang dịch chuyển từ lợi thế chi phí sang chất lượng nguồn nhân lực, môi trường đầu tư và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Làn sóng đầu tư công nghệ tiếp tục được nối dài. Tháng 9/2025, EmbedIT – một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin thuộc Tập đoàn PPF (Cộng hòa Séc) đã lựa chọn TP. Hồ Chí Minh để đặt trung tâm phát triển cho khu vực Đông Nam Á.

Lý giải quyết định này, ông Jan Bergl, Giám đốc Quốc gia EmbedIT Việt Nam cho biết, doanh nghiệp nhận thấy Việt Nam hội tụ nhiều lợi thế như nền kinh tế số tăng trưởng mạnh, môi trường chính trị ổn định, nguồn nhân lực công nghệ trẻ, có trình độ, cùng chi phí vận hành cạnh tranh hơn so với châu Âu.

Theo ông, dù yêu cầu về kỹ năng đang thay đổi nhanh dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), lực lượng kỹ sư công nghệ thông tin của Việt Nam vẫn được đánh giá có tiềm năng lớn để đáp ứng nhu cầu phát triển trong tương lai. Việc đặt trung tâm tại TP. Hồ Chí Minh không chỉ là quyết định đầu tư mà còn thể hiện cam kết phát triển lâu dài của EmbedIT tại Việt Nam.

Chỉ sau chưa đầy một năm hoạt động, EmbedIT Việt Nam đã phát triển từ một nhóm nhân sự nòng cốt lên gần 100 nhân viên, chủ yếu là kỹ sư và chuyên viên phân tích phần mềm. Doanh nghiệp đặt mục tiêu nâng quy mô lên khoảng 250 nhân sự vào năm 2027 để phục vụ kế hoạch phát triển tại các thị trường ASEAN trong các lĩnh vực vốn có thế mạnh như nền tảng cho vay, dữ liệu và AI, hạ tầng công nghệ, an toàn thông tin….

Kiến tạo hệ sinh thái cho dòng vốn chất lượng cao

Những câu chuyện như Bosch hay EmbedIT phản ánh quá trình chuyển đổi của TP. Hồ Chí Minh, từ nơi thu hút các nhà máy sản xuất sang điểm đến của các trung tâm R&D, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ lõi. Sự chuyển dịch đó cũng đặt ra yêu cầu mới đối với chiến lược thu hút đầu tư của thành phố trong kỷ nguyên mới.

Theo Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh, lũy kế từ ngày 01/01/1988 đến ngày 31/5/2026, thành phố có gần 21.000 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 143,3 tỷ USD, tiếp tục dẫn đầu cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, vốn FDI thu hút đạt hơn 6,8 tỷ USD.

Phát biểu tại Hội nghị triển khai Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài mới đây, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết, khu vực FDI hiện đóng góp khoảng 20% GRDP và hơn 50% kim ngạch xuất khẩu của thành phố.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Được, mô hình tăng trưởng dựa trên lợi thế lao động giá rẻ, quỹ đất và ưu đãi thuế đã dần tới hạn. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, cạnh tranh thu hút đầu tư không còn là cuộc đua về ưu đãi mà chuyển sang cạnh tranh về chất lượng thể chế, môi trường kinh doanh và năng lực đổi mới sáng tạo.

Đó cũng là lý do TP. Hồ Chí Minh xác định xây dựng trung tâm tài chính quốc tế là một trong những trụ cột của giai đoạn phát triển mới. Theo ước tính, giai đoạn 2026-2035, Việt Nam cần khoảng 1.500-1.600 tỷ USD vốn đầu tư toàn xã hội để thực hiện các mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, trong khi nguồn lực ngân sách chỉ có thể đáp ứng khoảng 20% nhu cầu. Riêng TP. Hồ Chí Minh cần khoảng 3,2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư trong giai đoạn 2026-2030, nhưng khả năng cân đối từ ngân sách chỉ đạt khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.

Trong bối cảnh đó, trung tâm tài chính quốc tế được kỳ vọng không chỉ là nơi thu hút các định chế tài chính, quỹ đầu tư hay ngân hàng đầu tư toàn cầu, mà còn trở thành đầu mối kết nối các dòng vốn dài hạn cho hạ tầng, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao.

Quan trọng hơn, cùng với dòng vốn là những giá trị gia tăng như công nghệ tài chính, chuẩn mực quản trị quốc tế, hệ thống dữ liệu, mạng lưới chuyên gia và khả năng kết nối sâu hơn với chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, khi các cơ chế đặc thù cùng hệ sinh thái tài chính được hoàn thiện, VIFC sẽ tạo thêm lợi thế cạnh tranh cho Thành phố trong thu hút các định chế tài chính và dòng vốn quốc tế. Không chỉ thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp, trung tâm còn có thể trở thành đầu mối huy động các nguồn lực phục vụ phát triển hạ tầng, đổi mới sáng tạo và các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao. Đây cũng sẽ là nền tảng để TP. Hồ Chí Minh nâng cao vị thế trong mạng lưới tài chính khu vực và toàn cầu.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thúy Hạnh, Tổng Giám đốc Standard Chartered Việt Nam cho rằng các cơ chế đặc thù dành cho Trung tâm Tài chính quốc tế sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh gia tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư và định chế tài chính toàn cầu.

Theo bà Nguyễn Thuý Hạnh, khi hệ sinh thái tài chính được hoàn thiện, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các nguồn vốn quốc tế với chi phí cạnh tranh và đa dạng hóa các công cụ huy động vốn, qua đó, năng lực kết nối của doanh nghiệp Việt với chuỗi giá trị toàn cầu cũng sẽ được nâng lên.

Với sự thay đổi trong tư duy thu hút đầu tư, từ ưu tiên số lượng sang đề cao chất lượng và khả năng lan tỏa, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước kiến tạo hệ sinh thái để đón dòng vốn thế hệ mới. Đó không chỉ là bước chuyển trong chiến lược FDI, mà còn là nền tảng để Thành phố tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế và nâng cao vị thế trên bản đồ kinh tế khu vực.