Nghị quyết 57: Doanh nghiệp cần đổi cách làm việc để khai thác hiệu quả AI

Từ năng lực sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) của người lao động đến khả năng tổ chức lại công việc, doanh nghiệp cần chuyển từ ứng dụng công cụ riêng lẻ sang đổi mới quy trình, quản trị dữ liệu và mô hình vận hành để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời nhấn mạnh vai trò trung tâm, chủ thể và động lực của doanh nghiệp trong quá trình này. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và quản trị.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tham gia sâu vào hoạt động doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra không chỉ là trang bị kỹ năng số cho người lao động, mà còn là thay đổi cách tổ chức công việc để công nghệ thực sự tạo ra giá trị. 

Theo Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo kỹ năng số cơ bản cho tối thiểu 10 triệu lượt người trong độ tuổi lao động; trên 40% doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nền tảng mô hình như một dịch vụ, tác nhân AI hoặc các giải pháp AI dùng chung. Đây là những mục tiêu cho thấy phát triển nhân lực số và mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ cần đi cùng quá trình chuyển đổi hoạt động của doanh nghiệp. 

Theo Báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc 2026 của Microsoft, 39% lao động tri thức Việt Nam thuộc nhóm nhân sự tiên phong về AI, cao hơn mức 16% trên toàn cầu. Tuy nhiên, khảo sát của Navigos Group cho thấy 48,8% doanh nghiệp được khảo sát chưa đào tạo kỹ năng AI cho nhân viên. Ở cấp độ toàn cầu, Deloitte ghi nhận chỉ 16% tổ chức đã thiết kế đầy đủ vai trò, quy trình và mô hình vận hành để đưa AI vào công việc.

Những con số này cho thấy khoảng cách giữa khả năng sử dụng công nghệ của người lao động và mức độ sẵn sàng chuyển đổi của doanh nghiệp. Khi nhân viên đã chủ động tiếp cận AI nhưng quy trình, cơ chế phối hợp và phân công trách nhiệm chưa thay đổi tương ứng, hiệu quả công nghệ có thể chưa được phát huy đầy đủ.

Theo ông Thiều Thiên Định, Giám đốc Bộ phận Giải pháp Doanh nghiệp Tích hợp, ABeam Consulting Việt Nam, doanh nghiệp cần bắt đầu từ công việc, thay vì công cụ AI. “Doanh nghiệp cần xác định AI đảm nhận phần việc nào, con người kiểm tra và ra quyết định ở đâu, và ai chịu trách nhiệm cuối cùng.”

Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu đổi mới phương thức quản trị được đặt ra trong Nghị quyết 57. Thay vì chỉ lựa chọn những nhiệm vụ có thể tự động hóa, doanh nghiệp cần xem xét toàn bộ quy trình, từ khâu tiếp nhận thông tin, xử lý dữ liệu đến kiểm tra, phê duyệt và sử dụng kết quả.

Khi AI đảm nhận một phần nhiệm vụ, các công đoạn còn lại cũng cần được thiết kế lại để tránh phát sinh thêm bước kiểm tra hoặc thao tác thủ công không cần thiết. Nếu chỉ ứng dụng công nghệ vào một khâu mà không thay đổi cách phối hợp giữa các bộ phận, thời gian tiết kiệm được có thể không tạo ra cải thiện tương ứng đối với toàn bộ hoạt động.

Một yêu cầu khác là phân biệt giữa việc sử dụng AI và khả năng tạo ra giá trị từ AI. Bà Uyển Nguyễn, Phó Giám đốc điều hành, Ruder Finn Era Việt Nam, nhận định: “Việc nhân viên sử dụng AI ngày càng phổ biến không đồng nghĩa doanh nghiệp đã tạo ra giá trị từ AI. Điều quan trọng là xác định những ứng dụng nào thực sự cải thiện kết quả kinh doanh, sau đó mới chuẩn hóa và nhân rộng chúng trong tổ chức.”

Theo đó, hiệu quả ứng dụng AI cần được đánh giá trên cơ sở những thay đổi cụ thể về chất lượng đầu ra, mức độ giảm sai sót, thời gian xử lý và kết quả kinh doanh. Số lượng nhân viên sử dụng công cụ hay thời gian tiết kiệm được chỉ là những chỉ dấu ban đầu, chưa đủ để phản ánh hiệu quả của quá trình chuyển đổi.

Nghiên cứu của IBM Institute for Business Value cũng đề cập tiềm năng cải thiện năng suất và hiệu quả vận hành từ việc ứng dụng AI. Tuy nhiên, mức độ cải thiện thực tế còn phụ thuộc vào cách doanh nghiệp lựa chọn bài toán, tổ chức triển khai và tích hợp công nghệ vào quy trình hiện có.

Khi AI tham gia vào một phần nhiệm vụ, chức danh công việc có thể vẫn được giữ nguyên nhưng yêu cầu về năng lực và trách nhiệm sẽ thay đổi. Người lao động không chỉ cần biết sử dụng công cụ, mà còn phải có khả năng đánh giá kết quả do AI tạo ra, nhận diện sai lệch, xử lý tình huống và đưa ra quyết định trong phạm vi được giao.

Trong quản trị nhân sự, chẳng hạn, vai trò của bộ phận nhân sự có thể chuyển từ trực tiếp xử lý từng yêu cầu lặp lại sang thiết kế hành trình phục vụ nhân viên, kiểm soát chất lượng và hỗ trợ các quyết định chiến lược. Sự thay đổi này đòi hỏi lãnh đạo doanh nghiệp xác định lại những nhiệm vụ đang biến đổi, kỹ năng cần bổ sung và phương án bố trí nhân lực phù hợp.

Đào tạo vì thế không nên chỉ dừng ở việc hướng dẫn nhân viên sử dụng một số công cụ AI. Doanh nghiệp cần gắn chương trình đào tạo với vị trí việc làm, yêu cầu nghiệp vụ và những thay đổi trong quy trình thực tế. Việc đào tạo lại, điều chuyển lao động hoặc tuyển dụng mới cần dựa trên khoảng trống năng lực được xác định cụ thể, thay vì triển khai đại trà mà chưa làm rõ nhu cầu.

Để thực hiện điều đó, dữ liệu về nhân sự cần được kết nối với nhu cầu của các bộ phận và định hướng vận hành của doanh nghiệp. Một hệ thống dữ liệu thống nhất có thể hỗ trợ nhận diện năng lực hiện có, dự báo nhu cầu kỹ năng và cung cấp cơ sở cho các quyết định về đào tạo, tuyển dụng, phân công công việc.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm khi con người phối hợp với AI. Những nhiệm vụ có thể tự động hóa, những kết quả cần được kiểm tra và những quyết định phải do con người thực hiện cần được phân định cụ thể. Đây cũng là cơ sở để kiểm soát chất lượng đầu ra, bảo vệ dữ liệu và hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình ứng dụng công nghệ.

Nghị quyết 57 đặt ra yêu cầu thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đầu tư cho chuyển đổi số và đổi mới công nghệ để nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Để cụ thể hóa định hướng này, doanh nghiệp cần gắn đầu tư công nghệ với mục tiêu vận hành, năng lực nhân sự và kết quả đầu ra có thể đo lường. 

Thách thức trong giai đoạn tới vì thế không chỉ là giúp nhiều người lao động biết sử dụng AI hơn, mà còn là khả năng tổ chức lại công việc, kết nối dữ liệu và xác lập cơ chế phối hợp giữa con người với công nghệ. Khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, năng lực ứng dụng AI ở cấp cá nhân mới có thể chuyển hóa thành hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, góp phần thực hiện mục tiêu chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57.