Nghị quyết 57-NQ/TW: "Lực đẩy" sinh tồn của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa

Thời điểm này, khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) - lực lượng chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp trong nước đang phải đối mặt với ngã rẽ khi các lợi thế cạnh tranh truyền thống như nhân công giá rẻ và khai thác tài nguyên thô dần chạm ngưỡng tới hạn. Lấy quy mô vốn để áp đảo đối thủ không còn là phương thức khả thi, để trụ vững và bứt phá, đổi mới sáng tạo trở thành công cụ cạnh tranh cốt lõi.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, với mục tiêu đưa tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 40%, đang đóng vai trò như một hệ quy chiếu, định hình lại đường đua phát triển cho khối kinh tế tư nhân.

Theo các chuyên gia, trong nhiều thập kỷ qua, một bộ phận không nhỏ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước vẫn vận hành trong khuôn khổ chật hẹp của mô hình gia công. Lợi thế nhân công giá rẻ từng là bệ đỡ giúp nhiều đơn vị tồn tại, nhưng nay đã chuyển hóa thành lực cản. Trước sức ép công nghệ hóa từ các quốc gia trong khu vực, việc bám víu vào tư duy "lấy công làm lãi" đồng nghĩa với việc doanh nghiệp tự đẩy mình vào rủi ro bị đào thải khỏi chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo không phải là đặc quyền của các tập đoàn công nghệ khổng lồ. Ở quy mô nhỏ và vừa, bản chất của sự đổi mới nằm ở việc tái cấu trúc linh hoạt mô hình kinh doanh và tối ưu hóa các quy trình hiện hữu. Đó có thể là việc một xưởng cơ khí áp dụng phần mềm quản lý kho để giảm thiểu vật tư thừa, hay một hợp tác xã nông nghiệp đưa mã QR truy xuất nguồn gốc lên bao bì sản phẩm.

Ghi nhận thực tế xu hướng dịch chuyển này, ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Việt Thắng Jean (VitaJean), phân tích, vệc tiếp tục phụ thuộc vào lợi thế nhân công rẻ sẽ đưa biên lợi nhuận của doanh nghiệp về mức tiệm cận không. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư công nghệ thiết kế 3D và cắt laser, giúp rút ngắn thời gian ở một số công đoạn từ hàng tuần xuống còn vài giờ, qua đó tối ưu chi phí và đáp ứng được tốc độ thay đổi liên tục của các đơn hàng quốc tế. 

Lợi thế lớn nhất của các SME không nằm ở tiềm lực tài chính, mà ở quy mô tinh gọn, cho phép bộ máy ra quyết định và xoay trục chiến lược nhanh hơn hẳn các tập đoàn quy mô lớn. Khi được tích hợp công nghệ số, sự linh hoạt này trở thành một vũ khí sắc bén.

Thay vì dồn vốn đầu tư những dây chuyền sản xuất đồ sộ và khép kín, nhiều doanh nghiệp đang lựa chọn phương án thuê ngoài (outsourcing) các công đoạn gia công phụ trợ, tập trung nguồn lực vào khâu nghiên cứu và phát triển (R&D) và thiết kế. Việc ứng dụng các nền tảng điện toán đám mây và tự động hóa quy trình đang giúp khối SME quản trị rủi ro theo thời gian thực, đồng thời kiểm soát chặt chẽ chi phí logistics.

Bà Nguyễn Thị Lan Hương, Đại diện Việt Phúc Group nhận định, đổi mới sáng tạo ở quy mô vừa và nhỏ không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dây chuyền đắt đỏ. Chỉ bằng việc ứng dụng hệ thống cảm biến IoT để kiểm soát chính xác lượng nước tưới và minh bạch dữ liệu truy xuất nguồn gốc, sản phẩm của doanh nghiệp đã đáp ứng ngay các rào cản kỹ thuật của châu Âu mà không cần mở rộng thêm diện tích đất canh tác.

Thị trường đã chuyển từ cạnh tranh bằng giá bán sang cuộc đua về tốc độ thích ứng và năng lực cung cấp trải nghiệm cá nhân hóa. Tuy nhiên, hành trình vứt bỏ chiếc áo gia công chưa bao giờ dễ dàng đối với khối SME. Rào cản lớn nhất đôi khi không nằm ở nguồn vốn, mà ở sự thiếu hụt kỹ năng công nghệ và sự e ngại rủi ro cơ chế khi thử nghiệm cái mới.

Chỉ ra điểm nghẽn thực tiễn này từ góc độ công nghiệp phụ trợ, ông Đỗ Phước Tống, Chủ tịch HĐTV Công ty Cơ khí Duy Khanh, chia sẻ thẳng thắn, rào cản cản bước khối tư nhân đổi mới không hoàn toàn nằm ở năng lực tài chính, mà ở cơ chế dự phòng rủi ro. Doanh nghiệp rất cần những chính sách khấu trừ thuế thực chất cho các khoản chi phí R&D không mang lại kết quả thương mại. Chỉ khi 'quyền được thất bại' trong nghiên cứu được pháp luật bảo vệ, khối tư nhân mới dám dốc hầu bao đầu tư cho công nghệ lõi.

Mục tiêu 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW không chỉ là một chỉ tiêu vĩ mô, mà là mệnh lệnh sinh tồn từ thị trường. Để hiện thực hóa con số này, nỗ lực đơn độc của khối SME là chưa đủ. Nền kinh tế cần một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, từ chính sách thuế ưu đãi minh bạch, các quỹ bảo lãnh tín dụng linh hoạt, cho đến hành lang pháp lý khoan dung với rủi ro công nghệ. Đó mới thực sự là những bệ phóng vững chắc giúp doanh nghiệp mạnh dạn vứt bỏ tư duy cũ, định vị lại chỗ đứng trong chuỗi giá trị toàn cầu.