Nghị quyết 57- NQ/TW: Lấy đổi mới sáng tạo làm đòn bẩy phát triển thương hiệu Việt

Đổi mới khoa học, công nghệ và ứng dụng các giải pháp tiên tiến vào sản xuất là yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp Việt nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa vào công nghệ và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường, đổi mới sáng tạo cần trở thành động lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh.

Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 2841/QĐ-BCT về Kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngành công thương giai đoạn 2026-2030, xác định đây là động lực nâng cao năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của ngành. Kế hoạch đặt doanh nghiệp ở vị trí trung tâm, gắn nghiên cứu, ứng dụng công nghệ với nhu cầu thực tiễn và khả năng thương mại hóa.

Theo ông Trịnh Hoài Sang, Giám đốc Công ty TNHH May Hoài Sơn, tỉnh Gia Lai,  việc đầu tư thiết bị tự động hóa đã trực tiếp tạo chuyển biến trong hoạt động sản xuất. Hiện, doanh nghiệp hiện có khoảng 500 lao động, sản phẩm chủ yếu xuất khẩu sang Mỹ. Để đáp ứng yêu cầu về chất lượng và tiến độ, công ty từng bước đầu tư thiết bị phù hợp với từng công đoạn, giảm sự phụ thuộc vào lao động thủ công.

Đáng chú ý, hệ thống máy nối chun tự động giúp năng suất tăng khoảng 2 lần, đồng thời nâng độ chính xác trong sản xuất. Năm 2026, doanh nghiệp mở rộng thêm khoảng 6.900 m² nhà xưởng, kho bãi và dự kiến tăng khoảng 100 lao động. Việc mở rộng sản xuất được thực hiện song song với đầu tư công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu môi trường của thị trường xuất khẩu.

Ở lĩnh vực chế biến dược liệu, Công ty TNHH Phát triển Khoa học Quốc tế Trường Sinh cũng từng bước chuyển một số công đoạn thủ công sang sản xuất công nghiệp, sử dụng phần mềm trong quản lý, điều hành và tiếp cận trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong khi đó, Nguyễn Hân Coffee Farm đưa công nghệ vào cả khâu chế biến cà phê và bán hàng, kết hợp kỹ thuật mới với các nền tảng trực tuyến, mạng xã hội để tiếp cận khách hàng.

Những cách làm khác nhau chỉ rõ đổi mới sáng tạo không giới hạn ở các doanh nghiệp công nghệ hay những ngành sản xuất quy mô lớn. Với doanh nghiệp nhỏ, công nghệ số còn mở ra cơ hội tiếp cận thị trường và khách hàng mà không cần đầu tư quá lớn vào hệ thống phân phối truyền thống. Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo sẽ khó tạo ra bước chuyển bền vững nếu doanh nghiệp chỉ dừng ở việc sử dụng công nghệ có sẵn mà chưa từng bước làm chủ dữ liệu, hệ thống và quy trình vận hành.

Theo kỹ sư Nguyễn Xuân Đồng, Chủ tịch Công ty cổ phần dữ liệu lượng tử DataQ, tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 57-NQ/TW khi áp dụng vào ngành công thương là đưa công nghệ vào giải quyết những bài toán thực tế của doanh nghiệp. Do đó, doanh nghiệp cần xem dữ liệu là tài sản, chủ động kiểm soát và bảo vệ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống của bên thứ ba. Việc quản lý, sao lưu và khai thác dữ liệu hiệu quả không chỉ giúp tối ưu hoạt động mà còn hạn chế rủi ro.

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi ứng dụng công nghệ do chi phí cao, thiếu nhân lực và nhận thức còn hạn chế. Theo ông, các giải pháp công nghệ Việt có chi phí phù hợp, ứng dụng AI để giảm yêu cầu nhân lực là hướng đi tiềm năng. Để phát huy hiệu quả, cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp thử nghiệm, triển khai và đưa sản phẩm đến gần hơn với khách hàng.

PGS.TS Phan Hồng Hải, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (IUH) cho rằng; Với một trường đại học định hướng ứng dụng, kết quả nghiên cứu cần được đánh giá thông qua khả năng giải quyết các bài toán thực tế, chuyển giao công nghệ và đóng góp cho doanh nghiệp, địa phương, xã hội. Vì vậy, nhà trường chú trọng phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm, ưu tiên những nhiệm vụ liên ngành có khả năng tạo ra sản phẩm.

Bởi vậy, việc kết nối trực tiếp với doanh nghiệp để nhận diện nhu cầu công nghệ ngay từ đầu, thay vì nghiên cứu xong mới tìm nơi ứng dụng. Mô hình hợp tác giữa IUH và Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn hướng tới đưa bài toán của doanh nghiệp vào trường đại học, đồng thời đưa kết quả nghiên cứu ra thực tiễn thông qua đào tạo nhân lực, nghiên cứu phát triển, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi sốgiúp hoạt động nghiên cứu sát nhu cầu hơn, giảm khoảng cách giữa kết quả khoa học và khả năng ứng dụng.

Theo kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngành công thương giai đoạn 2026-2030, việc lựa chọn nhiệm vụ cần đi theo chuỗi logic từ mục tiêu phát triển ngành, bài toán lớn, nhu cầu công nghệ, sản phẩm đến địa chỉ ứng dụng và thị trường. Kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu lấy khả năng làm chủ công nghệ, ứng dụng, thương mại hóa, nhân rộng và tác động thực tiễn làm thước đo chủ yếu.

Định hướng này góp phần khắc phục tình trạng nghiên cứu thiếu địa chỉ tiếp nhận hoặc đầu tư công nghệ dàn trải. Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xác định nhu cầu, viện, trường tập trung nghiên cứu và chuyển giao, còn cơ quan quản lý đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ hạ tầng và chia sẻ rủi ro hợp lý, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ có điều kiện vận hành hiệu quả hơn.

Thực tế tại Công ty CP Công nghiệp Á Mỹ (AMY GRUPO) cho thấy, đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm được xác định là nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo ông Đinh Quốc Tuấn, Tổng giám đốc công ty, đơn vị tiếp tục đầu tư công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), tự động hóa, đồng thời mở rộng danh mục sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

Mục tiêu của đầu tư không đơn thuần nhằm tăng sản lượng, mà hướng tới sản phẩm có tính năng, thẩm mỹ và giá trị cao hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Công ty cũng chú trọng hiệu quả sử dụng năng lượng, tài nguyên trong sản xuất, coi đây là một bộ phận của năng lực cạnh tranh dài hạn. Bởi thương hiệu được xây dựng từ chất lượng của từng sản phẩm, giá trị của từng công trình và sự nhất quán trong mỗi cam kết với khách hàng.

Quan điểm này thể hiện mối quan hệ trực tiếp giữa đổi mới sáng tạo và thương hiệu. Theo đó, công nghệ giúp nâng chất lượng, cải thiện tính ổn định, tạo ra sản phẩm khác biệt và tăng khả năng đáp ứng tiêu chuẩn. Những giá trị ấy là cơ sở để doanh nghiệp tạo dựng niềm tin và duy trì vị thế trên thị trường.

Ông Lê Hồng Quang, Tổng giám đốc Công ty CP MISA cho biết: Doanh nghiệp đang chuyển từ cung cấp nền tảng chuyển đổi số theo mô hình thuê bao sang hướng hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng mô hình tự vận hành với sự cộng tác giữa con người và lao động số. Mục tiêu là sử dụng AI và các công nghệ liên quan để nâng cao năng lực vận hành, tạo ra năng suất lớn hơn từ nguồn lực hiện có.

Theo ông Lê Hồng Quang, năm 2025, khoảng 40% công việc lập trình, phát triển sản phẩm của MISA đã sử dụng AI; năm 2026, doanh nghiệp dự báo tỷ lệ này có khả năng lên 70-80%. Đây là một ví dụ về việc công nghệ mới đang được đưa trực tiếp vào quy trình phát triển sản phẩm, góp phần thay đổi phương thức làm việc và nâng cao năng lực đổi mới của doanh nghiệp.

Đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở việc đầu tư máy móc hay ứng dụng công nghệ mới, mà quan trọng là phải tạo ra hiệu quả thực tế: tăng năng suất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng và phát triển sản phẩm có giá trị cao hơn. Kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngành công thương đến năm 2030 đặt mục tiêu nâng cao năng lực tiếp nhận, làm chủ và thương mại hóa công nghệ; thúc đẩy sản xuất thông minh, chuyển đổi xanh và hình thành các chuỗi công nghệ, sản phẩm gắn với thị trường.

Để đạt mục tiêu này, theo các chuyên gia cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư, thử nghiệm công nghệ mới, đồng thời tập trung nguồn lực nghiên cứu vào những giải pháp có khả năng ứng dụng và thương mại hóa. Đặc biệt, đổi mới sáng tạo cần được triển khai đồng bộ trong công nghiệp, năng lượng, thương mại và logistics, phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực, qua đó giúp doanh nghiệp giải quyết những bài toán thực tế, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Đây cũng là nền tảng để nâng cao năng lực doanh nghiệp, làm chủ công nghệ, xây dựng uy tín bằng chất lượng sản phẩm và tăng sức cạnh tranh cho thương hiệu Việt trên thị trường.