Nghịch lý thủy sản Vĩnh Long: Nuôi trúng lớn nhưng đói con giống

Nông dân xã Long Thành thu hoạch tôm thẻ chân trắng nuôi theo hình thức công nghệ cao. Ảnh: Thanh Hòa - TTXVN

Tuy nhiên, khả năng tự chủ nguồn giống của địa phương còn hạn chế khi sản xuất trong tỉnh mới đáp ứng được một phần nhu cầu nuôi. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển nguồn giống chất lượng phục vụ sản xuất bền vững.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, đến trung tuần tháng 6/2026, tổng diện tích thả nuôi thủy sản trên địa bàn đạt khoảng 75.000 ha, tăng 2,1% so với cùng kỳ năm trước và đạt hơn 81% kế hoạch năm. Sản lượng thu hoạch đạt 255.640 tấn, tăng 5,2% so với cùng kỳ. Hầu hết các đối tượng nuôi chủ lực như tôm nước lợ, tôm càng xanh, cua biển và cá nước ngọt đều ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Dù vậy, bài toán con giống vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn của ngành thủy sản địa phương.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Phạm Minh Truyền cho biết, hiện nay, địa phương đang rất “khát” nguồn giống thủy sản chất lượng phục vụ sản xuất. Toàn tỉnh hiện có 64 cơ sở sản xuất và ương dưỡng giống thủy sản, gồm 23 cơ sở sản xuất và 41 cơ sở ương dưỡng. Đối với các loại nuôi chủ lực của địa phương là tôm thẻ chân trắng, tỉnh chỉ có 7 cơ sở sản xuất giống với công suất thiết kế khoảng 10 tỷ con/ năm, nhưng sản lượng thực tế chỉ đạt khoảng 3 tỷ con, mới đáp ứng khoảng 14% nhu cầu nuôi của người dân.

Tương tự, sản xuất cá tra giống của tỉnh năm nay ước đạt 230 triệu cá bột và 48 triệu con giống, chỉ đáp ứng khoảng 16% nhu cầu thả nuôi. Phần lớn nguồn giống còn lại phải nhập từ các tỉnh khác như Khánh Hòa, Lâm Đồng, Cà Mau và Đồng Tháp.

Mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng công nghệ cao của người dân xã Long Thành. Ảnh: Thanh Hòa - TTXVN

Các cơ sở sản xuất giống trong tỉnh chủ yếu quy mô nhỏ lẻ, cơ sở hạ tầng xuống cấp. Nhiều trại giống tôm sú hoạt động cầm chừng do chi phí sản xuất cao, nhân lực kỹ thuật chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống, chưa được đào tạo bài bản nên khó cạnh tranh với nguồn cung từ các địa phương khác.

Ông Đặng Xuân Thảo, Giám đốc Hợp tác xã nuôi nghêu Phương Đông (phường Trường Long Hòa, tỉnh Vĩnh Long) cho biết, nguồn nghêu giống đang trở thành mối lo lớn nhất của các hợp tác xã nuôi nghêu ven biển.

Theo ông Thảo, từ năm 2020 đến nay, nguồn nghêu giống tự nhiên giảm mạnh. Trong khi đó, nguồn giống từ các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực miền Trung ngày càng khan hiếm, giá tăng cao và rất khó kiểm soát chất lượng. Hiện nay, dù đã vào vụ nuôi mới nhưng hợp tác xã vẫn chưa tìm được nguồn giống để thả nuôi. Ông Thảo mong tỉnh sớm có giải pháp thu hút doanh nghiệp đầu tư phát triển sản xuất giống tại địa phương, giúp người nuôi chủ động đầu vào và giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài.

Thực tế tại các địa phương ven biển cho thấy áp lực về nguồn giống không chỉ diễn ra ở lĩnh vực nhuyễn thể mà đã ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của nhiều đối tượng nuôi chủ lực khác.

Ông Nguyễn Trọng Nhân, Bí thư Đảng ủy phường Trường Long Hòa cho hay, nuôi trồng thủy sản là ngành kinh tế quan trọng của địa phương. Hiện phường có hơn 4.418 ha nuôi thủy sản với nhiều đối tượng nuôi chủ lực như tôm thẻ chân trắng thâm canh mật độ cao, tôm sú quảng canh cải tiến, cua biển, hàu và nhuyễn thể. Đến nay, tổng sản lượng nuôi trồng và khai thác thủy sản của địa phương đạt hơn 7.600 tấn.

Nông dân xã Long Thành thu hoạch tôm thẻ chân trắng nuôi theo hình thức công nghệ cao. Ảnh: Thanh Hòa - TTXVN

Tuy nhiên, người nuôi đang đối mặt nhiều khó khăn, trong đó đáng lo ngại nhất là nguồn giống ngày càng khan hiếm và khó kiểm soát chất lượng. Đối với các đối tượng nhuyễn thể, nguồn giống tự nhiên suy giảm rõ rệt; trong khi nguồn giống từ ngoài tỉnh không còn dồi dào như trước, giá tăng cao, khiến nhiều hộ nuôi gặp khó trong việc tổ chức sản xuất theo kế hoạch. Không chỉ nhuyễn thể, các hộ nuôi tôm ven biển cũng mong muốn được tiếp cận nguồn giống chất lượng, sạch bệnh, có nguồn gốc rõ ràng và ổn định về giá để giảm chi phí sản xuất, hạn chế rủi ro dịch bệnh. Thực tế này cho thấy việc phát triển nguồn giống tại chỗ, nâng cao chất lượng con giống và từng bước chủ động nguồn cung phục vụ sản xuất đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với ngành thủy sản địa phương.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, Kiểm ngư và Biển đảo (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long) Lê Thị Hạnh Chuyên nêu rõ, việc phụ thuộc lớn vào nguồn giống ngoài tỉnh không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn gây khó khăn cho công tác kiểm soát chất lượng đầu vào, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh dịch bệnh.

Thực tế, dịch bệnh trên thủy sản vẫn diễn biến phức tạp, nhất là trên các đối tượng nuôi chủ lực của địa phương. Trong 5 tháng đầu năm, diện tích tôm sú bị thiệt hại hơn 222 ha, chiếm 21,3% diện tích thả nuôi; tôm thẻ chân trắng thiệt hại gần 300 ha, chiếm 2,5% diện tích thả nuôi. Tôm nuôi bị thiệt hại giai đoạn từ 15-50 ngày tuổi, nguyên nhân chủ yếu liên quan đến bệnh đốm trắng, đỏ thân, vi bào tử trùng, bệnh phân trắng, gan tụy và các yếu tố môi trường bất lợi.

Đáng chú ý, kết quả giám sát mầm bệnh tại 50 điểm sông đầu nguồn đại diện cho các vùng nuôi tôm tập trung trên địa bàn tỉnh cho thấy, trong tổng số 225 mẫu giáp xác tự nhiên được thu thập từ đầu năm đến nay có tới 126 mẫu dương tính với các tác nhân gây bệnh, chiếm 56% tổng mẫu thu. Các mầm bệnh nguy hiểm như đốm trắng (WSSV), hoại tử gan tụy cấp (AHPND), hoại tử cơ quan tạo máu và biểu mô (IHHNV) hay vi bào tử trùng (EHP) vẫn xuất hiện thường xuyên tại các vùng nuôi.

Nông dân xã Long Thành thu hoạch tôm thẻ chân trắng nuôi theo hình thức công nghệ cao. Ảnh: Thanh Hòa - TTXVN

Theo ngành chuyên môn, kết quả giám sát mầm bệnh trên các tuyến sông đầu nguồn cho thấy môi trường nước tại nhiều vùng nuôi vẫn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh. Vì vậy, cùng với việc kiểm soát chất lượng con giống, công tác quan trắc, giám sát môi trường nuôi cần được thực hiện thường xuyên nhằm kịp thời cảnh báo các yếu tố bất lợi cho người nuôi. Ngành nông nghiệp cũng tăng cường hướng dẫn người dân xử lý nước cấp trước khi đưa vào ao nuôi, xử lý nước thải đạt yêu cầu trước khi xả ra môi trường, không xả thải trực tiếp từ ao nuôi bị bệnh ra kênh, rạch. Đồng thời, ngành chuyên môn hướng dẫn nông dân áp dụng các biện pháp cải tạo ao, quản lý chất lượng nước và vệ sinh vùng nuôi để hạn chế nguy cơ phát sinh, lây lan dịch bệnh.

Về lâu dài, tỉnh cần thu hút doanh nghiệp đầu tư các cơ sở sản xuất giống quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại; nâng cấp hạ tầng các vùng sản xuất giống, đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật và tăng cường kiểm soát chất lượng con giống lưu thông trên thị trường. Đây được xem là giải pháp then chốt giúp Vĩnh Long giảm dần phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, hạn chế rủi ro dịch bệnh và nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành thủy sản trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa, dù giá trị sản xuất thủy sản những tháng đầu năm của tỉnh tăng hơn 5% so với cùng kỳ, cho thấy đà tăng trưởng tích cực của ngành, nhưng chất lượng và nguồn cung con giống thủy sản vẫn là một trong những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ. Ông Châu Văn Hòa đề nghị ngành nông nghiệp tăng cường quản lý chất lượng giống thủy sản, kiểm soát chặt chẽ các vật tư đầu vào; đồng thời nghiên cứu các giải pháp phát triển sản xuất giống tại chỗ, nâng cao chất lượng và từng bước chủ động nguồn cung phục vụ sản xuất.