Người Nhật chuẩn bị “sống với lãi suất dương” sau thay đổi lịch sử của BoJ

Trụ sở Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ). Ảnh: Reuters

Mỗi bộ máy này có giá khoảng 50 triệu yen (330.000 USD) mỗi chiếc. Theo ông, lý tưởng nhất là công ty Shinshi Co. có thể đổi một chiếc mỗi năm. Nhưng họ lại không có nhiều tiền đến vậy. Và nếu công ty phải đi vay, họ sẽ rơi vào tình thế thực sự rất khó khăn.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) tuần này đã tăng lãi suất lần đầu tiên sau 17 năm và từ bỏ chính sách lãi suất âm. Theo đó, BoJ quyết định nâng lãi suất cho vay qua đêm từ mức từ -0,1% đến 0% lên mức từ 0% đến 0,1%, chấm dứt chính sách nới lỏng tiền tệ được ngân hàng áp dụng từ năm 2016.

Mặc dù động thái này phần lớn mang tính biểu tượng khi lãi suất vẫn được giữ quanh mức gần bằng 0,  nó đã mở ra cánh cửa cho một thực tế đã không xảy ra tại Nhật Bản trong nhiều thập kỷ qua: một thế giới nơi việc vay tiền sẽ tốn kém hơn.

Giờ đây, hàng triệu người Nhật, từ chủ doanh nghiệp nhỏ như ông Kanoh đến người mua nhà lần đầu đang tính toán cách thích ứng với chi phí vay cao hơn sau những năm giảm phát kéo dài, khi giá cả, tiền lương và chi phí vay nợ ít thay đổi.

Cách họ đối phó với thực tế đó sẽ có tác động to lớn trong một nền kinh tế nơi các công ty vừa và nhỏ sử dụng khoảng 70% lực lượng lao động, còn tiêu dùng cá nhân chiếm hơn một nửa Tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

Ông Kanoh tỏ ra lo lắng về triển vọng tốc độ tăng lãi suất. Theo ông, lãi suất tăng quá nhiều quá nhanh sẽ khiến kinh tế Nhật Bản không thể thích ứng được.

Shinshi Co. hiện có khoản vay khoảng 100 triệu yen, nhưng đó là lãi suất cố định. Ông Kanoh cho biết, ngay cả đối với khoản vay nhỏ hơn khoảng 10 triệu yen, sự khác biệt giữa 3% và 1% cũng sẽ rất đáng kể với mức lãi suất hàng năm phải trả là 3% tương đương với mức lương hàng tháng của một nhân viên.

Các công ty và hộ gia đình Nhật Bản từ lâu đã mắc kẹt với chiến thuật giảm phát: tích trữ tiền mặt và cắt giảm chi phí. Điều đó khiến nền kinh tế rơi vào một vòng luẩn quẩn của tăng trưởng đình trệ và tiền lương không đổi.

Việc loại bỏ tư duy giảm phát đó có thể tỏ ra khó khăn, ngay cả khi giá cả và một số khoản tiền lương tăng lên.

Trong khi các công ty lớn hiện đang đưa ra mức tăng lương lớn nhất trong nhiều thập kỷ, thì vẫn chưa rõ điều này sẽ tác động ra sao đối với các công ty nhỏ hơn.

Một cuộc khảo sát của hãng tin Reuters công bố hôm 21/3 cho thấy khoảng 60% công ty Nhật Bản kỳ vọng lãi suất sẽ tăng lên 0,25% vào cuối năm nay. Nhiều người cho biết họ đang tìm cách chi tiêu trước khi chi phí vay tăng.

Ông Eiichi Hagiwara, người sở hữu một công ty thiết kế thiết bị xử lý nước có trụ sở tại Tokyo, cho biết chi phí vay cao hơn có thể ăn vào lợi nhuận vốn đã “mỏng như cánh ve” của các công ty nhỏ.

Đối với ông, điều đó có thể khiến các công ty loại bỏ những dự án lớn. Vì chúng đòi hỏi các khoản vay để trang trải trước chi phí vật liệu và các khoản khác. Việc phải trả lãi suất đồng nghĩa lợi nhuận sẽ ít đi.

Nói chung, ông tránh cho vay, thích giữ tiền mặt dự trữ để trang trải chi phí hoạt động. Ông cũng dựa vào các kỹ năng mềm, chẳng hạn như đưa khách hàng đi chơi để củng cố mối quan hệ.

Ông Hagiwara chỉ vay khoản tiền lớn một lần cách đây một thập niên, khoảng 100 triệu yen để mua tòa nhà làm trụ sở công ty. Nhưng thông tin về khoản vay nhanh chóng lan ra ngoài, khiến các cộng sự cũng như đối thủ cạnh tranh đều cho rằng công ty đang gặp khó khăn. Ông Hagiwara sau đó quyết định trả lại toàn bộ số tiền nêu trên và thực hiện việc này trong vòng nửa năm kể từ khi vay tiền.

Theo ông, một công ty phải đảm bảo thu được lợi nhuận dù tối thiểu nhất có thể. Còn nếu họ vay tiền và lãi suất tăng lên, công ty đó sẽ gặp rắc rối.

Trong khi đó, một số chủ doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm phụ thuộc vào nhập khẩu, hy vọng lãi suất cuối cùng có thể đặt mức sàn cho đồng yen yếu. Tình trạng bán tháo thường xuyên của đồng tiền đã đẩy chi phí thực phẩm và nhiên liệu tăng cao.

Đối với ông Yasunobu Tashiro, người điều hành một nhà hàng và một cửa hàng bán túi xách cũng như các mặt hàng nhập khẩu khác ở thị trấn suối nước nóng Kinugawa Onsen, đồng yen đang là một vấn đề đau đầu.

Ông cho hay công ty của mình kinh doanh đồ nhập khẩu, do đó một đồng yen yếu đã gây cho họ rất nhiều rắc rối khi ra nước ngoài. Ông cho hay những giao dịch mua bán trước đây có giá tương đương 6.700 USD thì nay có giá tới 10.000 USD.

Tuy nhiên, anh Haruka Yoda, kỹ sư công nghệ thông tin 29 tuổi, lại tỏ ra lạc quan hơn. Anh đã vay tiền để mua nhà để ở cùng vợ và đứa con mới một tháng tuổi.

Người kỹ sư trẻ bày tỏ hy vọng rằng lãi suất sẽ không biến động quá nhiều. Ngay cả khi lãi suất tăng đáng kể, lương của anh cũng có thể tăng kịp theo.