Nguyên nhân nào khiến nợ đọng BHXH tăng cao?

Ngày 8/6, Phó Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Đỗ Văn Sinh cho biết nợ đọng bảo hiểm tăng cao có phần nguyên nhân từ “khoảng trống” chính sách.

Ngày 8/6, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ đã làm việc với Bảo hiểm xã hội Việt Nam, trao quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc bổ nhiệm Phó Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam đối với ông Phạm Lương Sơn và ông Trần Đình Liệu. 

Báo cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho thấy ước đến hết tháng 5/2016, số người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là 12,3 triệu người; bảo hiểm thất nghiệp là 10,5 triệu người, bảo hiểm xã hội tự nguyện là 194 nghìn người và bảo hiểm y tế là 71,1 triệu người, đạt tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế toàn quốc là 77,1% dân số.

Bên cạnh việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên, Bảo hiểm xã hội Việt Nam tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện Luật bảo hiểm xã hội (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật bảo hiểm y tế, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện các quy định của Luật. 

Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã báo cáo, đề xuất Thủ tướng Chính phủ gia hạn thẻ bảo hiểm y tế đến ngày 30/6/2016 cho 16,2 triệu người thuộc 5 nhóm đối tượng gồm: hộ gia đình nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng dân tộc khó khăn, người sinh sống ở vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và người sinh sống ở xã đảo, huyện đảo; phối hợp triển khai kịp thời việc thông tuyến khám chữa bệnh bảo hiểm y tế và thống nhất giá dịch vụ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế giữa các bệnh viện đồng hạng trên toàn quốc.

Nhằm sớm hoàn thành mục tiêu bảo hiểm y tế toàn dân, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã chủ động đề xuất việc điều chỉnh chỉ tiêu thực hiện bao phủ bảo hiểm y tế giai đoạn 2015-2020, tăng cường công tác tin học hóa trong giám định, thanh toán chi phí khám chữa bện bảo hiểm y tế để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, quản lý, sử dụng hiệu quả quỹ bảo hiểm y tế. 

Từ đầu năm đến nay, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã tập trung cao độ nguồn nhân lực và các điều kiện vật chất, kỹ thuật để triển khai công tác lập danh sách hộ gia đình tham gia bảo hiểm y tế theo quy định của Luật bảo hiểm y tế, đảm bảo hoàn thành công tác lập danh sách hộ gia đình tham gia bảo hiểm y tế trước ngày 30/6 tới. Đây là nền tảng để Bảo hiểm xã hội Việt Nam thu thập, hoàn thiện cơ sở dữ liệu chính xác về người tham gia bảo hiểm y tế, tạo ra phương thức quản lý, theo dõi, cập nhật thông tin dữ liệu lâu dài, hiện đại và khoa học. Tính đến hết tháng 5/2016, cả nước đã thu thập, nhập thông tin trên 87,5 triệu người (đạt 95,8% dân số cả nước) và đồng bộ dữ liệu cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trên 55 triệu người. 

Nhiều khó khăn vướng mắc cụ thể liên quan đến triển khai Luật bảo hiểm xã hội, cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong giao dịch bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế… đã được Bảo hiểm xã hội kiến nghị tại buổi làm việc. Điều đáng quan ngại được cơ quan này đưa ra là số nợ đọng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế là 14.467 tỷ đồng, chiếm 5,6% so với kế hoạch giao thu, tăng 1.213 tỷ đồng (9,1%) so với cùng kỳ năm 2015. 

Phó Thủ tướng cho rằng mục tiêu để đạt 50% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội vào năm 2020 là rất khó khăn nhưng phải thực hiện.

Từ 1/1/2016, Luật bảo hiểm xã hội có hiệu lực. Tòa án nhân dân tối cao đã có văn bản chính thức số 105, nêu rõ kể từ 1/1/2016 Tòa không thụ lý đơn kiện của cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam (do việc khởi kiện này được giao cho tổ chức công đoàn) trong khi theo quy định, 1/7/2016, Bộ Luật tố tụng dân sự (sửa đổi) mới có hiệu lực, do đó việc khởi kiện các doanh nghiệp nợ đọng bị ách tắc, tạo khoảng trống trong 6 tháng.

Do đó, 1.500 vụ kiện tồn đọng từ năm 2015 cũng không được xử lý. Hiện trong số 7.500 tỷ đồng nợ đọng của năm 2015, có 2.200 tỷ đồng thuộc diện nợ khó đòi, trong đó có 220 tỷ đồng không thể đòi được, ảnh hưởng đến 13.200 lao động. 

Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Mai Đức Chính cho biết hiện cơ quan này đang xây dựng quy trình khởi kiện và sẽ cần phải có sự phối hợp của Bảo hiểm xã hội Việt Nam trong việc tổ chức tập huấn cũng như xác nhận số tiền và thời gian nợ đọng của doanh nghiệp. Từ 1/7, Bộ Luật hình sự có hiệu lực, trong đó có quy định tội trốn đóng bảo hiểm xã hội. Những doanh nghiệp cố tình trây ỳ, cơ quan chức năng có thể đề nghị các cơ quan tố tụng tiến hành khởi tố.

Mặt trận Tổ quốc cùng Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ chọn một số doanh nghiệp có đủ khả năng nhưng vẫn trốn đóng bảo hiểm xã hội để kiến nghị các cơ quan tố tụng khởi tố. 

Kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ biểu dương những kết quả bảo hiểm xã hội đạt được thời gian qua. Ví “cuộc sống không có bảo hiểm như đi cầu thang không có tay vịn”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế là hai trụ cột trong chính sách an sinh xã hội của Đảng, Nhà nước.

Xung quanh việc thực hiện Nghị quyết 21-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế giai đoạn 2012 – 2020, cũng như tổ chức triển khai Luật bảo hiểm xã hội, Luật bảo hiểm y tế (sửa đổi) và những mục tiêu phải đạt được đến năm 2020, Phó Thủ tướng yêu cầu Bảo hiểm xã hội Việt Nam chủ động rà soát và các bộ phải tích cực hoàn thiện sớm hệ thống văn bản hướng dẫn các Luật này. Bộ Tài chính có trách nhiệm xây dựng nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật bảo hiểm xã hội về bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội sớm trình Chính phủ nghị định về giao dịch điện tử trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tự nguyện; nghị định quy định chi tiết Điều 7 Khoản 10 Luật bảo hiểm xã hội về xử lý nợ đọng của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, bỏ trốn, phá sản; rà soát lại nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp mất sức lao động, trợ cấp hàng tháng, trợ cấp đối với giáo viên mầm non có thời gian làm việc trước năm 1995. 

Phó Thủ tướng chỉ đạo Bảo hiểm xã hội Việt Nam phối hợp với Bộ Nội vụ, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội tháo gỡ vướng mắc trong đăng ký chữ ký số, phục vụ việc giao dịch điện tử của các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng cho rằng mục tiêu để đạt 50% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội vào năm 2020 là rất khó khăn nhưng phải thực hiện. Hiện nay, mới có 23,3% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội, chưa bằng nửa chỉ tiêu phấn đấu trong khi chỉ còn 4 năm nữa. Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và Bảo hiểm xã hội Việt Nam nên có ý kiến đề xuất để Chính phủ đưa vào nghị quyết giao chỉ tiêu này cho các địa phương như các chỉ tiêu bắt buộc, như với bảo hiểm y tế. 

Bảo hiểm xã hội Việt Nam phải chủ động liệt kê các danh mục các tỉnh để thông báo đôn đốc các địa phương thực hiện, không có chỉ tiêu cụ thể, không phân bổ để phấn đấu sẽ khó đạt được mục tiêu đề ra – Phó Thủ tướng nói. 

Theo Phó Thủ tướng, bảo hiểm thất nghiệp không chỉ đơn giản là chi trả mà quan trọng hơn là đưa họ trở lại lực lượng lao động, có giải pháp giữ người đang ở trong hệ thống bảo hiểm xã hội không rời khỏi hệ thống. Các giải pháp đề ra phải rất căn cơ, cặn kẽ và cụ thể.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bảo hiểm xã hội Việt Nam tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính, cơ quan thuế để thực hiện tốt chế độ ủy nhiệm thu, với ngành bưu điện để thực hiện nhiệm vụ chi trả lương hưu; thực hiện tốt chức năng thanh tra chuyên ngành, cung cấp dữ liệu cho Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam để khởi tố hình sự các doanh nghiệp chây ỳ nợ đọng bảo hiểm. 

Nhấn mạnh về vấn đề đấu thầu thuốc cho bảo hiểm y tế, Phó Thủ tướng cho biết Nghị quyết của Chính phủ là muốn mở thêm kênh đấu thầu thuốc độc lập để có cơ sở tham chiếu, quản lý giá thuốc minh bạch hơn. Bộ Tài chính, Bộ Y tế, Bảo hiểm xã hội Việt Nam cần sớm triển khai kênh này để kéo giá thuốc tiếp tục giảm xuống, góp phần giảm lạm phát, đảm bảo quyền lợi cho người nghèo./.