Nhanh chóng phân bổ, gấp rút giải ngân vốn đầu tư công

Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là năm đầu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 và kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và giai đoạn tiếp theo, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xác định đầu tư công là động lực hết sức quan trọng.

Theo chỉ đạo mới đây của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, ngày 10/5 vừa qua là hạn chót để các bộ, ngành, địa phương hoàn thành việc phân bổ chi tiết vốn đầu tư công kế hoạch 2026, Theo đó, đến ngày 10/5, nếu còn bộ, ngành, địa phương nào chưa phân bổ hết, thì phải báo cáo rõ nguyên nhân, trách nhiệm tập thể, cá nhân, gửi Bộ Tài chính trước ngày 15/5/2026 để tổng hợp, đề xuất cấp có thẩm quyền xử lý số vốn chưa phân bổ chi tiết theo quy định.

Báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính cho biết, tính đến hết tháng 4/2026, các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ, giao kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 chi tiết cho danh mục nhiệm vụ, dự án là 980.550,8 tỷ đồng. Nếu không tính kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương các địa phương giao tăng (13.325,9 tỷ đồng), tổng số vốn đã phân bổ chi tiết là 967.224,93 tỷ đồng, đạt 95,44% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao.

Số vốn chưa phân bổ chi tiết là 46.218,5 tỷ đồng của 14 Bộ, cơ quan trung ương và 17 địa phương (chiếm khoảng 4,56% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao). Điều này gây áp lực cho việc thực hiện mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công trong năm nay.

Tính đến ngày 30/4/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 144.283 tỷ đồng, đạt 14,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm 2025, kết quả giải ngân tăng 12.615,7 tỷ đồng về số tuyệt đối, nhưng về tỷ lệ thấp hơn 1,7 điểm phần trăm.

Nguyên nhân chủ yếu được chỉ ra là kế hoạch vốn năm 2026 rất lớn (cao hơn 22,7% so với kế hoạch vốn năm 2025); đồng thời, thời gian nghỉ lễ kéo dài diễn ra vào cuối tháng 4 cũng tạm thời làm chậm lại tiến độ thi công và giải ngân vốn các dự án.

Các nguyên nhân ảnh hưởng dẫn đến tiến độ giải ngân đã được các bộ, cơ quan trung ương và địa phương chỉ ra, gồm: khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng liên quan đến việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá, phương án đền bù, chưa thể triển khai thi công theo kế hoạch; tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng vẫn còn tiếp diễn, giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán được duyệt, làm phát sinh chênh lệch chi phí, dẫn đến phải điều chỉnh hợp đồng.

Bên cạnh đó, việc lập kế hoạch chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, chất lượng chuẩn bị đầu tư các dự án chưa tốt dẫn tới phải điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ triển khai. Thời điểm những tháng đầu năm, các chủ đầu tư thường đang tập trung thực hiện các bước thiết kế, lập, thẩm định, phê duyệt dự toán và tổ chức lựa chọn nhà thầu, do đó, khối lượng nghiệm thu, thanh toán phát sinh chưa nhiều.

Ngoài ra, năng lực, trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu vẫn còn hạn chế, chưa chủ động, thiếu quyết liệt trong tổ chức thi công…

Dẫn chứng từ phía địa phương, theo Sở Tài chính tỉnh Quảng Ngãi, đến ngày 8/5, tỉnh đã thực hiện phân khai chi tiết đạt hơn 7.032 tỷ đồng, tỉnh đã giải ngân được 851 tỷ đồng, bằng 11,6% kế hoạch vốn Thủ tướng chính phủ giao. Hiện 285 tỷ đồng vốn tỉnh chưa phân bổ do chưa đủ điều kiện giao vốn. Tỉnh Quảng Ngãi có 48/109 chủ đầu tư có tỷ lệ giải ngân đạt mức bình quân chung của tỉnh (hơn 10%); 61/109 chủ đầu tư có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung của tỉnh.

Ông Nguyễn Công Hoàng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi cho biết, ở khu vực phía Đông (tỉnh Quảng Ngãi cũ) có 14 xã và 2 phường Trương Quang Trọng và Cẩm Thành đến nay tiến độ giải ngân đạt 0%. Các xã phía Đông tiến độ giải ngân chỉ hơn 10%, thấp hơn bình quân chung của tỉnh 11,6%.

“Đến 30/5, các địa phương nếu tiến độ giải ngân chậm hơn bình quân chung cả nước thì các chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm trước Ủy ban nhân dân tỉnh”, Phó Chủ tịch Nguyễn Công Hoàng nhấn mạnh.

Còn tại TP. Hồ Chí Minh, sau 4 tháng đầu năm, TP. Hồ Chí Minh mới giải ngân được 15.565 tỷ đồng, tương đương 10,5% kế hoạch vốn được giao và thấp hơn mức bình quân chung cả nước.

Theo ông Hoàng Vũ Thảnh, Giám đốc Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh, nguyên nhân chủ yếu đến từ quá trình sắp xếp lại tổ chức bộ máy quản lý đầu tư công thời gian qua. Thành phố đã điều chỉnh nhiệm vụ của các chủ đầu tư, ban quản lý dự án; đồng thời thành lập mới các ban quản lý dự án cấp xã, dẫn tới việc bàn giao hồ sơ, số liệu và chuyển tiếp nhiệm vụ bị chậm.

Dù vậy, lãnh đạo Sở Tài chính cho biết, các vướng mắc lớn đã cơ bản được UBND thành phố chỉ đạo tháo gỡ trong tháng 4 để tạo điều kiện tăng tốc giải ngân trong các quý còn lại của năm.

Mới đây, tại “Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026”, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chủ trì, nghiêm khắc phê bình 28 bộ, cơ quan và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung cả nước. Thủ tướng yêu cầu cần giữ vững kỷ luật đầu tư công, đề cao hơn nữa vai trò của người đứng đầu các cơ quan và nhấn mạnh mọi quyết định đầu tư, phân bổ vốn cần phải hạch toán, đánh giá hiệu quả.

Để thúc đẩy giải ngân đầu tư công, Bộ Tài chính cho biết, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cần tập trung triển khai các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể đã được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo tại Thông báo 213/TB-VPCP ngày 25/4/2026 về kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại Hội nghị toàn quốc đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026; đồng thời, phát huy mạnh mẽ vai trò của người đứng đầu các Bộ, cơ quan, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền.

Về giải phóng mặt bằng và nguyên vật liệu, cần thực hiện theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 25/CĐ-TTg ngày 21/3/2026; Công điện số 28/CĐ-TTg ngày 1/4/2026 về các giải pháp quản lý, điều hành, kiểm soát giá nguyên vật liệu xây dựng và tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng.

Bên cạnh đó, khắc phục tồn tại trong công tác cán bộ, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, xử lý nghiêm các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân cố tình gây khó khăn, cản trở, thiếu trách nhiệm. Có giải pháp sắp xếp, bố trí cán bộ đáp ứng yêu cầu quản lý và triển khai các dự án tại các xã, phường, nhất là đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Ông Trịnh Đức Trọng, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục công khai tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công định kỳ hàng tuần, hàng tháng, hàng quý đối với từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương.

Cùng với đó, Bộ xây dựng phương án, tiêu chí chấm điểm KPI về thực hiện nhiệm vụ giải ngân đầu tư công của các bộ, cơ quan trung ương, địa phương. Dự kiến, bộ chỉ tiêu đánh giá KPI trên hệ thống sẽ bao gồm các chỉ số đánh giá về số phân bổ chi tiết, số giao kế hoạch, số thực hiện giải ngân… qua đó, thể hiện khả năng giải ngân, sự chuẩn bị, quyết liệt trong chỉ đạo giải ngân của từng bộ, ngành, địa phương.

Bộ Tài chính cũng sẽ tiếp tục chủ động theo dõi, tổng hợp đánh giá tình hình thực hiện các dự án, các khó khăn vướng mắc trong công tác phân bổ vốn của các bộ, cơ quan và địa phương để kịp thời báo cáo cấp thẩm quyền phương án điều chuyển vốn phù hợp, tránh lãng phí, đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

“Các bộ, ngành, địa phương cần chủ động rà soát các dự án, chỉ phân bổ vốn cho các dự án cần thiết, đủ điều kiện, đã nghiên cứu kỹ lưỡng công tác chuẩn bị đầu tư để đủ khả năng hấp thụ vốn ngay sau khi được giao vốn kế hoạch, tránh tình trạng “vốn chờ dự án” hoặc “giữ chỗ”, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân”, lãnh đạo Vụ Phát triển hạ tầng, Bộ Tài chính cho hay.

Về phía địa phương, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết, thành phố sẽ nỗ lực khắc phục dứt điểm các tồn tại, tăng cường kiểm tra thực địa, tháo gỡ vướng mắc về giải phóng mặt bằng, quy hoạch, đấu thầu, chuyển đổi số trong quản lý tiến độ dự án…

“TP. Hồ Chí Minh xác định, đẩy mạnh giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm, gắn với trách nhiệm cá nhân nhằm bảo đảm hoàn thành mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026”, Chủ tịch Nguyễn Văn Được cho hay.