Nỗ lực tước quyền trả tiền lãi của Fed có thể gây biến động lớn cho thị trường

Giới đầu tư và quan sát thị trường cho rằng kế hoạch của một thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa nhằm tước bỏ quyền trả tiền lãi của Cục Dự trữ liên bang (Fed) cho các ngân hàng gửi tiền mặt tại đây có thể gây ra hỗn loạn cho việc thực thi chính sách tiền tệ.

Những ngày gần đây, Thượng nghị sĩ Ted Cruz của bang Texas đã lên tiếng về quyền hạn này và mong muốn chấm dứt nó như một phần trong nỗ lực mà ông coi là nhằm tiết kiệm tiền cho chính phủ liên bang. Trong một cuộc phỏng vấn với kênh truyền hình CNBC tuần trước, ông Cruz cho biết việc tước bỏ quyền hạn lâu đời này của Fed sẽ giúp chính phủ tiết kiệm được 1.000 tỷ USD.

Ngày 11/6, hãng tin Bloomberg cũng đưa tin rằng ông Cruz đã vận động Tổng thống Donald Trump - người từ lâu đã có quan điểm bất đồng với cách thức điều hành chính sách tiền tệ của Fed - cũng như các đồng nghiệp Đảng Cộng hòa về ý tưởng của mình. Khi được hỏi về các khoản thanh toán tiền lãi, ông nói rằng một nửa trong số đó chảy vào những ngân hàng nước ngoài - một điều ông cho thật vô lý.

Nỗ lực của ông Cruz đang được Thượng nghị sĩ Tim Scott, đảng viên Cộng hòa từ Nam Carolina, người giữ chức Chủ tịch Ủy ban Tài chính Thượng viện, xem xét một cách thận trọng.

Quyền trả tiền lãi cho các ngân hàng của Fed được Quốc hội trao từ năm 2008, khi cuộc khủng hoảng tài chính bắt đầu. Nó nhanh chóng trở nên nổi bật như một phần của cuộc cải tổ quy mô lớn kiến trúc chính sách tiền tệ tại Mỹ, khi Fed đối mặt với cuộc suy thoái kinh tế lớn nhất kể từ cuộc Đại suy thoái hồi nhưng nhăm 1930.

Hiện tại, Fed trả lãi suất 4,4% cho tiền gửi của các ngân hàng thương mại. Fed cũng sử dụng một công cụ khác là cơ chế repo đảo ngược (reverse repo) để hút tiền mặt từ các quỹ trên thị trường tiền tệ và những tổ chức khác, với mức lãi suất 4,25%. Hai mức lãi suất này phối hợp với nhau nhằm giữ lãi suất quỹ liên bang – công cụ chính của Fed để tác động đến nền kinh tế – trong phạm vi mục tiêu.

Giới chuyên gia tin rằng kế hoạch của ông Cruz sẽ hoàn toàn thất bại và ngược lại sẽ gây ra biến động lớn trên thị trường tiền tệ.

Các nhà kinh tế của ngân hàng Barclays nhận định việc tước bỏ quyền này sẽ chỉ đẩy tiền mặt vào cơ chế repo đảo ngược, nghĩa là Fed vẫn phải trả lãi suất cao cho tiền gửi của các định chế tài chính và không giúp giảm được thâm hụt. Các chiến lược gia của ngân hàng J.P. Morgan tuần trước cũng cho rằng theo kế hoạch của ông Cruz, khả năng kiểm soát lãi suất thị trường tiền tệ của Fed có thể bị suy yếu. Nếu điều đó xảy ra, chúng sẽ làm phức tạp nỗ lực định hướng các điều kiện tài chính chung thông qua lãi suất quỹ liên bang và các lãi suất khác trên thị trường tiền tệ.

Việc Fed trả lãi cho các khoản tiền gửi của các định chế tài chính thực chất rất cần thiết để kiểm soát lãi suất, do lượng thanh khoản khổng lồ được tạo ra từ các chương trình kích thích mua trái phiếu. Trong đại dịch COVID-19, Fed đã tăng hơn gấp đôi quy mô bảng cân đối kế toán lên mức đỉnh 9.000 tỷ USD thông qua việc mua tài sản để củng cố nền kinh tế. Khả năng hỗ trợ của động thái này đã vượt xa những gì mức lãi suất ngắn hạn gần bằng không khi đó có thể làm.

Nếu Fed không có quyền trả lãi cho các khoản tiền gửi, lượng thanh khoản lớn vẫn lưu thông trên thị trường sẽ khiến Fed không thể kiểm soát lãi suất ngắn hạn. Tuy nhiên, ngay cả một số cựu quan chức Fed từ lâu đã có những lo ngại rằng việc trả tiền lãi cho các ngân hàng khi họ gửi tiền tại Fed thực chất là một hình thức trợ cấp cho ngành này.

Một vấn đề khác là việc trả lãi cho các khoản tiền gửi đã khiến Fed rơi vào giai đoạn thua lỗ chưa từng có. Fed hoạt động thua lỗ do lãi suất hiện tại cao hơn thu nhập từ các trái phiếu mà Fed nắm giữ. Hầu hết các nhà phân tích dự đoán tình trạng thua lỗ này sẽ còn kéo dài.

Việc Fed thua lỗ đồng nghĩa với việc họ không còn chuyển lợi nhuận về cho Bộ Tài chính Mỹ như quy định khi có lãi. Trong những năm gần đây, các khoản tiền này cũng góp phần khiêm tốn vào việc giảm thâm hụt ngân sách.