Khởi đầu ổn định, bước đột phá mạnh mẽ của kinh tế tư nhân Việt Nam

Một năm sau khi Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân được thực thi, có thể tóm tắt bằng cụm từ “một khởi đầu ổn định và một bước đột phá mạnh mẽ”; bản chất mang tính cách mạng của điều này nằm ở việc định nghĩa lại khu vực tư nhân từ một “thành phần bổ trợ” thành một “lực lượng thúc đẩy quan trọng”. Đây là nhận định của Giáo sư cao cấp Đào Nhất Đào (Tao Yitao), nguyên Phó Bí thư Đảng ủy Đại học Thâm Quyến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đặc khu Kinh tế Trung Quốc khi trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Trung Quốc về những kết quả mà Việt Nam đã đạt được sau 1 năm thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Giáo sư cao cấp Đào Nhất Đào, nguyên Phó Bí thư Đảng ủy Đại học Thâm Quyến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đặc khu Kinh tế Trung Quốc trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Trung Quốc. Ảnh: Công Tuyên - PV TTXVN tại Trung Quốc

Giáo sư Đào Nhất Đào cho rằng trước tiên đó là cải cách thể chế và xây dựng lại niềm tin. Nghị quyết hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân bằng tín dụng nhà nước, nâng tầm chúng từ đối tượng “ưu đãi chính sách” thành chủ thể “tăng trưởng nội sinh”. Bà phân tích: “ ‘Niềm tin quan trọng hơn vàng’ - vàng là vốn hiện có, niềm tin là vốn tăng trưởng; có vàng không chắc chắn đã có niềm tin, nhưng niềm tin có thể biến chì thành vàng. Sự thay đổi trong thiết kế cấp cao này đã thúc đẩy mạnh mẽ niềm tin của các nhà đầu tư trong và ngoài nước vào sự ổn định của hệ thống kinh tế Việt Nam”.

Tiếp đến, việc tiếp cận thị trường đang được nới lỏng và các yếu tố sản xuất đang được lưu chuyển tự do hơn. Nguyên tắc “mọi thứ không thuộc hàng cấm đều được phép tiếp cận thị trường” đang bắt đầu có hiệu lực thực thi trong các lĩnh vực vốn độc quyền như năng lượng và tài chính, những vết nứt đang xuất hiện trong “rào cản vô hình”, và “cạnh tranh trung lập” đang dần trở thành chuẩn mực. Một xu hướng vốn, công nghệ và nhân tài chảy về khu vực tư nhân đang nổi lên.

Cùng với đó, môi trường kinh doanh đã được cải thiện. Việc đơn giản hóa các thủ tục hành chính đã giảm chi phí thành lập cho doanh nghiệp tư nhân, nền kinh tế số cùng các lĩnh vực thương mại điện tử xuyên biên giới đã thể hiện sức sống đổi mới rõ rệt. Ngoài ra, cơ chế bảo vệ quyền sở hữu tiếp tục được củng cố. Công tác thẩm định hành chính và việc áp dụng các biện pháp pháp lý trong giải quyết tranh chấp quyền sở hữu liên quan đến doanh nghiệp đã được nâng cao về hiệu quả, góp phần tăng cường niềm tin của khu vực kinh doanh.

Cuối cùng, môi trường tài chính đã có những cải thiện đáng kể. Các ngân hàng chính sách đã chuyển hướng cho vay sang các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, sự mở rộng của Thị trường Doanh nghiệp Tăng trưởng (GEM) và thị trường vốn tư nhân đã làm giảm bớt tình trạng thiếu vốn theo mô hình “ưu tiên sở hữu”.

Bà Đào Nhất Đào khẳng định có thể nói, sau 1 năm thực hiện Nghị quyết 68 là một cuộc “đổi thời gian lấy không gian” trong hệ thống. Ý nghĩa sâu sắc của điều này nằm ở chỗ cho thấy rằng mọi cải cách kinh tế cuối cùng đều quy về cải cách chính trị - nếu quyền lực không tuân theo pháp luật và nguồn lực không được mở cửa cho thị trường, thì hiệu quả của nghị quyết cuối cùng sẽ bị lu mờ vì việc thực thi. Bà cho rằng bước tiếp theo của Việt Nam không phải là ban hành thêm nhiều nghị quyết, mà là đảm bảo ít ngoại lệ hơn, sử dụng tính phổ quát của pháp luật và trao cho khu vực tư nhân vị thế thể chế bình đẳng ngay từ đầu. Theo đó, mọi chủ thể kinh tế cần được đối xử công bằng và có cơ hội phát triển như nhau ngay từ khi tham gia thị trường.

Trong thời gian tới, để giúp Việt Nam tiếp tục thực hiện hiệu quả Nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đặc khu Kinh tế Trung Quốc đã đề xuất nhiều kiến nghị.

Thứ nhất, chuyển từ “hỗ trợ chính sách” sang “bảo đảm pháp quyền” để củng cố nền tảng quyền sở hữu. Chính sách mang tính hiệu quả kịp thời, trong khi pháp quyền có tính ổn định. Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy chỉ khi nâng cao sự bảo đảm các doanh nghiệp tư nhân lên tầm hiến pháp và pháp luật thì các doanh nhân mới có được cảm giác an toàn. “Có tài sản ổn định sẽ có tâm lý ổn định!” - sự phát triển thực sự không nằm ở việc “tạo không gian”, mà ở việc tăng cường bảo vệ quyền sở hữu thông qua pháp quyền và hạn chế các cơ hội trục lợi thông qua tính minh bạch, cho phép các doanh nghiệp tư nhân chuyển từ chu kỳ tích cực “dựa trên chính sách” sang chu kỳ tích cực “dựa trên chế độ”.

Thứ hai, việc xây dựng mối quan hệ “trong sạch và gắn kết” giữa Nhà nước và doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Điều này đòi hỏi phải tháo gỡ các rào cản thể chế, qua đó tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch và thuận lợi hơn. Do đó, cần thiết lập một danh sách loại trừ để tiếp cận thị trường, loại bỏ sự phân biệt đối xử về quyền sở hữu, mở cửa tất cả các lĩnh vực ngoài danh sách cho các doanh nghiệp tư nhân; thực hiện một “danh sách quyền lực” và “danh sách trách nhiệm” sẽ góp phần kiểm soát quyền lực hành chính, giảm thiểu các can thiệp không cần thiết vào hoạt động của thị trường và doanh nghiệp. Chỉ trên cơ sở đó mới có thể xây dựng được những cam kết thể chế có tính ổn định và độ tin cậy cao đối với các chủ thể kinh tế.

Thứ ba, thúc đẩy cải cách phía cung trong lĩnh vực tài chính và thông suốt các kênh vốn. Bản chất của sự phân biệt đối xử trong tài chính là lợi nhuận từ thể chế. Cần thiết lập một hệ thống đánh giá tài chính tập trung vào tín dụng hơn là quyền sở hữu, khuyến khích sự phát triển của các ngân hàng vừa và nhỏ và các tổ chức tài chính toàn diện, nghiên cứu các mô hình tài chính chuỗi cung ứng và cho vay tín dụng, mở rộng các kênh tài chính trực tiếp cho các doanh nghiệp tư nhân và giảm sự phụ thuộc quá mức vào tài chính gián tiếp của ngân hàng và chi phí giao dịch thể chế.

Giáo sư cao cấp Đào Nhất Đào nhấn mạnh Việt Nam hiện đang đứng trước thời điểm then chốt để thực hiện “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân về lâu dài không chỉ phụ thuộc vào các chính sách hỗ trợ, mà còn đòi hỏi một môi trường thể chế ổn định, minh bạch và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng. Trong đó, quyền lực công cần được thực thi theo khuôn khổ pháp luật, còn nguồn lực được phân bổ chủ yếu theo cơ chế thị trường. Đây là những điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực tư nhân và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.