Nông dân Việt Nam sẽ hưởng lợi từ El Nino?

Người nông dân Việt Nam sẽ hưởng lợi nhờ El Nino. Ảnh: TTXVN

Mặc dù những tiến bộ khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp ngày nay đã hỗ trợ tích cực cho việc cải thiện năng suất và chất lượng nông sản, song không thể phủ nhận rằng ngành nông nghiệp nói chung và lĩnh vực sản xuất lúa gạo nói riêng vẫn đang phụ thuộc không ít vào yếu tố thời tiết.

Hậu quả từ El Nino

Tình trạng hạn hán triền miên đang diễn ra tại một số nước như Indonesia, Philippines, Thái Lan và Nam Phi, đang gây mất mùa tại một số khu vực sản xuất lúa gạo, khiến sản lượng và dự trữ thóc gạo của các nước này sụt giảm.

Tháng Tám vừa qua, Cơ quan Thống kê Philippines (PSA) cho hay sản lượng thóc của nước này năm nay dự kiến đạt 18,86 triệu tấn, thấp hơn mức kỷ lục 18,97 triệu tấn của năm ngoái và mức mục tiêu 20,08 triệu tấn của Chính phủ.

Thời tiết khô hạn kéo dài tại Philippines đã ảnh hưởng tiêu cực đến vụ thu hoạch lúa sáu tháng đầu năm 2015.

Chính phủ nước này cũng vừa cho phép nhập khẩu thêm 250.000 tấn gạo trong năm nay, nếu tình trạng hạn hán do hiện tượng thời tiết El Nino tiếp tục ảnh hưởng lớn đến sản lượng gạo trong nước.

Trước đó, báo cáo về tình hình nông nghiệp và lương thực trên thế giới năm 2015 được Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO) công bố hồi tháng Bảy dự báo sản lượng ngũ cốc của Nam Phi niên vụ 2015 có thể thấp hơn nhiều so với niên vụ trước do hạn hán kéo dài, khiến hoạt động sản xuất nông nghiệp của nền kinh tế hàng đầu châu Phi này bị đình trệ.

Báo cáo trên cũng cho biết, Thái Lan đang trải qua đợt hạn hán hiếm thấy trong lịch sử nước này và lo ngại về khả năng mất mùa trong năm nay.

Hiệp hội xuất khẩu thóc gạo Thái Lan đã hạ mục tiêu xuất khẩu gạo năm 2015 từ 10 triệu tấn xuống còn 9,5 triệu tấn, trong bối cảnh nhịp độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm lại và tình trạng hạn hán đang đe dọa tới sản lượng.

Vụ ngoại thương thuộc Bộ Thương mại Thái Lan cũng đưa ra số liệu cho thấy trong chín tháng đầu năm nay, “xứ chùa Vàng” chỉ xuất khẩu được 6,9 triệu tấn gạo, giảm 5% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trong khi đó, Indonesia tiếp tục là “nạn nhân” mới nhất của hiện tượng khí hậu El Nino. Cuối tháng Chín vừa qua, Phó Tổng thống Indonesia, Jusuf Kalla cho biết sản lượng gạo của Indonesia trong năm nay có thể không đáp ứng đủ nhu cầu của gần 250 triệu người dân nước này do một số vùng trồng lúa quan trọng bị hạn hán nghiêm trọng.

Theo Bộ Nông nghiệp Indonesia, mùa khô kéo dài trong năm nay đã khiến trên 200.000 ha trồng lúa của nước này bị thiếu nước, trong đó có 30.000 ha bị mất mùa. Cơ quan Địa vật lý, Khí hậu và Khí tượng học cho biết El Nino sẽ tác động đến Indonesia từ tháng Tám đến tháng 12/2015 và mạnh nhất là vào tháng Chín.

Năm 1998, hiện tượng khí hậu cực đoan này cũng đã tác động nghiêm trọng đến “đất nước vạn đảo”, khiến nước này phải nhập khẩu 5 triệu tấn lương thực.

Kẻ khóc, người cười

Tuy nhiên, rủi ro của nước này lại vô tình tạo thành cơ hội cho nước khác, khi một số quốc gia xuất khẩu gạo lớn trên thế giới, trong đó có Việt Nam, đã được hưởng lợi từ tình hình trên.

Ngày 5/10 vừa qua, giới chức Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho hay, trong sáu tháng tới, nhu cầu gạo tại các thị trường truyền thống đang có những tín hiệu hồi phục tích cực, bằng chứng rõ nét nhất là Việt Nam đã thắng thầu cung cấp 450.000 tấn gạo sang Philippines và khoảng 1 triệu tấn gạo cung cấp cho Indonesia thời gian gần đây.

Điều này sẽ giúp xuất khẩu gạo của Việt Nam trong những tháng tới khả quan hơn, tăng trưởng ổn định từ quý IV/2015 và có thể kéo dài đến quý I/2016.

Việt Nam ngày một gia tăng sản lượng gạo xuất khẩu. Ảnh: TTXVN

Các chuyên gia cho rằng ngoài các nước bị ảnh hưởng bởi hạn hán phải tăng cường nhập khẩu gạo để đáp ứng nhu cầu trong nước và đảm bảo nguồn dự trữ kho lương thực, Malaysia cũng có thể đẩy mạnh nhập khẩu gạo trong các tháng cuối năm do nhu cầu gia tăng.

Trong khi đó, Trung Quốc sẽ tiếp tục mua gạo để đảm bảo nhu cầu lương thực cho một số tỉnh phía Nam vừa bị lũ lụt tàn phá và Việt Nam có lợi thế về địa lý để thực hiện việc cung cấp này.  

Không chỉ Việt Nam, hoạt động xuất khẩu gạo của Campuchia cũng ghi nhận những biến chuyển đáng chú ý trong thời gian qua.

Theo báo cáo vừa công bố của Cơ quan Dịch vụ xuất khẩu gạo Một cửa Campuchia, nước này đã xuất khẩu được 369.105 tấn gạo trong chín tháng đầu năm 2015, tăng 37% so với cùng kỳ năm 2014, nhờ giá cả cạnh tranh và nguồn cung ổn định.

Nhu cầu từ Indonesia sau khi mùa vụ thất thu do hứng chịu cảnh hạn hán kéo dài là một trong những yếu tố chính góp phần hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu gạo của đất nước “chùa Tháp”. 

Thách thức phía trước

Dù triển vọng xuất khẩu gạo trong nửa cuối năm nay khá sáng sủa, song các nhà xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới như Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều khó khăn.

Các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam gặp trở ngại khi Trung Quốc, nguồn tiêu thụ chính về thóc gạo của nước ta, gần đây đã thay đổi chính sách thương mại qua biên giới và thực hiện chính sách hạn ngạch nhập khẩu đối với doanh nghiệp trong nước.

Trong khi Campuchia vẫn khó đạt được mục tiêu xuất khẩu 1 triệu tấn gạo/năm do năng lực của các nhà máy xay xát gạo chưa đáp ứng được nhu cầu và thiếu kinh phí.

Ngoài ra, việc giá lương thực thế giới liên tục sụt giảm thời gian qua cũng gây bất lợi cho các nhà xuất khẩu gạo.

Theo báo cáo tháng Chín của Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO), trong tháng 8/2015 giá lương thực thế giới đã có mức giảm mạnh nhất trong 7 năm qua.

Chuyên gia kinh tế kỳ cựu của FAO, Concepcion Calpe nhận định rằng nguồn cung gạo năm nay rất khá, nhưng những bất ổn tài chính ở Trung Quốc và Hy Lạp có thể gây ra những biến động về giá trong tương lai. 

Minh Trang (Tổng hợp)