Phát triển công nghiệp hỗ trợ: Chuyển từ “nội địa hóa theo tỷ lệ” sang “làm chủ năng lực”

Dự Hội thảo có các đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Phạm Gia Túc, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; Lê Mạnh Hùng, Bộ trưởng Bộ Công Thương; Phạm Đại Dương, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ cùng gần 400 đại biểu đại diện các cơ quan Trung ương, địa phương, giới nghiên cứu, doanh nghiệp và các đối tác phát triển.

Phát biểu đề dẫn, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh công nghiệp hỗ trợ là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia. Sức mạnh của nền công nghiệp không chỉ được đo bằng quy mô sản xuất hay kim ngạch xuất khẩu sản phẩm cuối cùng, mà còn ở khả năng làm chủ vật liệu, linh kiện, thiết bị, công nghệ, thiết kế, tiêu chuẩn, dịch vụ kỹ thuật và các khâu tạo giá trị gia tăng cao.

Ông Nguyễn Thanh Nghị cho rằng công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đã có bước phát triển tích cực nhưng vẫn là một điểm nghẽn của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Năng lực của doanh nghiệp Việt Nam ở các khâu giá trị gia tăng cao còn hạn chế; nhiều doanh nghiệp gặp khó về vốn dài hạn, công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, nhân lực kỹ thuật và nghiên cứu phát triển.

Từ thực tế đó, cần chuyển tư duy từ “nội địa hóa sản phẩm” sang “nội địa hóa giá trị và năng lực”, tức không chỉ quan tâm sản xuất được bao nhiêu sản phẩm trong nước mà phải nhìn vào lượng giá trị được tạo ra trong nước, công nghệ doanh nghiệp Việt Nam có thể làm chủ và vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị. Tự chủ công nghiệp không đồng nghĩa với tự sản xuất tất cả, mà là khả năng lựa chọn, làm chủ và kiểm soát những năng lực có ý nghĩa chiến lược, đồng thời tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu.

Mục tiêu cuối cùng là hình thành hệ thống doanh nghiệp Việt Nam có năng lực thực chất, cung ứng ổn định, làm chủ ngày càng nhiều công đoạn có giá trị cao, từng bước trở thành nhà cung ứng chiến lược, nhà cung ứng cấp 1 và nhà tích hợp hệ thống.

Tại hội thảo, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển công nghiệp hỗ trợ, chuyển từ “nội địa hóa theo tỷ lệ” sang “làm chủ năng lực”, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, dẫn dắt và tạo thị trường ban đầu; qua đó nâng cao giá trị gia tăng trong nước, sức chống chịu và mức độ tự chủ của nền công nghiệp.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cho rằng cần nhìn thẳng vào thực tế công nghiệp hỗ trợ Việt Nam vẫn còn những hạn chế về chiều sâu; một số công đoạn nền tảng và khả năng cung ứng cho các ngành công nghiệp công nghệ cao còn yếu. Vì vậy, cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ theo chuỗi, theo công đoạn và những bài toán lớn của đất nước; từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả, có điều kiện và có thời hạn; đồng thời phát huy hiệu quả hơn nguồn lực của khu vực FDI trong việc hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực và tham gia chuỗi cung ứng.

Về mục tiêu, đến năm 2030, một số ngành công nghiệp chủ lực phấn đấu đạt tỷ lệ nội địa hóa bình quân từ 40-45%, chỉ số năng lực cạnh tranh công nghiệp thuộc nhóm ba nước dẫn đầu ASEAN. Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam hướng tới làm chủ công nghệ lõi của các ngành công nghiệp nền tảng và tham gia các khâu có giá trị cao trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Phó Thủ tướng đề nghị tập trung 8 nhóm nhiệm vụ, gồm hoàn thiện thể chế; kiến tạo thị trường dẫn dắt; phát huy doanh nghiệp đầu chuỗi và gắn kết FDI; xây dựng hạ tầng chất lượng, hệ thống nghiên cứu ứng dụng dùng chung; phát triển nhân lực; đổi mới tài chính, tín dụng; tổ chức không gian theo cụm liên kết ngành; xây dựng hệ thống chỉ tiêu, cơ sở dữ liệu và bản đồ năng lực nhà cung ứng quốc gia.

Nhấn mạnh yêu cầu đưa kết quả hội thảo vào thực tiễn, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ yêu cầu các nhiệm vụ sau hội thảo phải được cụ thể hóa bằng chương trình, kế hoạch, thời hạn và kết quả có thể đo lường. Đồng thời khẳng định tinh thần chỉ đạo là việc đã nói phải làm, việc đã giao phải có địa chỉ, có thời hạn và có kết quả đo được.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương, tỉnh Phú Thọ đang chuyển mình mạnh mẽ trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chủ động tham gia chuỗi cung ứng trong nước và khu vực. Với vị trí kết nối Đồng bằng sông Hồng với Tây Bắc, hạ tầng giao thông từng bước đồng bộ và quỹ đất công nghiệp còn dư địa, Phú Thọ có điều kiện phát triển công nghiệp hỗ trợ, nhất là cơ khí chế tạo, linh kiện điện tử, ô tô - xe điện và các ngành công nghệ cao.

Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương cho biết, trong giai đoạn phát triển mới, công nghiệp hỗ trợ là mắt xích quan trọng đối với năng lực tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh quốc gia. Hội thảo góp phần bổ sung luận cứ thực tiễn cho việc hoàn thiện cơ chế, chính sách trong thời gian tới.

Từ góc nhìn kinh nghiệm quốc tế, bà Nguyễn Thị Xuân Thúy, giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, nội địa hóa không nên chỉ được nhìn qua một tỷ lệ phần trăm, mà cần gắn với phát triển hệ thống nhà cung ứng trong nước, tăng liên kết giữa doanh nghiệp đầu chuỗi, khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa. Chính sách nội địa hóa cũng cần phù hợp với các cam kết quốc tế, đồng thời hướng tới chuyển giao năng lực và nâng vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị.

Bà Nguyễn Thị Xuân Thúy cũng lưu ý cần hoàn thiện phương pháp đo lường tỷ lệ nội địa hóa, xác định rõ đối tượng, phạm vi, tiêu chí và mục tiêu để phản ánh đúng năng lực thực chất của công nghiệp hỗ trợ.

Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông cho rằng, trong bối cảnh công nghệ, phương thức sản xuất và chuỗi cung ứng thay đổi nhanh, phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ là mở rộng quy mô mà quan trọng hơn là nâng cao năng suất lao động, trình độ công nghệ, giá trị gia tăng và năng lực tự chủ của nền công nghiệp.

Phú Thọ hiện có dân số trên 4 triệu người, quy mô nền kinh tế năm 2025 đạt trên 412.000 tỷ đồng, đứng thứ 6 trong 30 tỉnh, thành phố. Tỉnh đã hình thành nền tảng công nghiệp hỗ trợ ở các ngành ô tô, xe máy, điện tử, cơ khí, vật liệu xây dựng. Tuy nhiên, tỷ lệ nội địa hóa giữa các ngành còn chênh lệch, trong đó xe máy đạt khoảng 96% nhưng nhiều dòng ô tô mới dưới 20%.

Tỉnh xác định nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước là yếu tố then chốt để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị; tăng liên kết doanh nghiệp với viện, trường, trung tâm nghiên cứu và khu vực FDI; phát triển nhân lực kỹ thuật, phấn đấu tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 40-45% vào năm 2030. Phú Thọ đặt mục tiêu phát triển khoảng 20 nhà cung ứng cấp 1, 100 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi, đồng thời hình thành các cụm liên kết ngành và ba khu công nghiệp hỗ trợ.

Cùng với đó, tỉnh tập trung hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuẩn hóa dữ liệu cung ứng, thích ứng với các yêu cầu về năng lượng, phát thải, truy xuất nguồn gốc và tái chế. Phú Thọ kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ; xây dựng cơ sở dữ liệu năng lực các chuỗi công nghiệp ưu tiên; phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo và năng lực kỹ thuật dùng chung theo vùng; nghiên cứu thí điểm trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp vùng tại Phú Thọ, đồng thời hoàn thiện chính sách tín dụng, bảo lãnh và chia sẻ rủi ro để doanh nghiệp đầu tư công nghệ, máy móc, dây chuyền sản xuất.