Phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế, nâng cao uy tín quốc gia

Chủ động cảnh báo sớm rủi ro

Các đại biểu thống nhất về sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về tăng cường công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất để chủ động cảnh báo sớm rủi ro, bảo đảm thực hiện các cam kết quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia, đồng thời củng cố môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và nâng cao uy tín quốc gia.

Để bảo đảm tính khả thi, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng các quy định về cơ chế phối hợp tại Điều 6 của dự thảo Nghị quyết cần được cụ thể hóa hơn. Theo đó, cần xác định rõ cơ quan đầu mối chủ trì trong tham mưu chính sách, trong đó có thể giao Bộ Tư pháp giữ vai trò trung tâm điều phối nhằm bảo đảm tính thống nhất. Đồng thời, cần quy định rõ quy trình phối hợp liên ngành, đặc biệt trong quá trình đàm phán, ký kết các cam kết quốc tế và xử lý tình huống phát sinh.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về thời hạn xử lý các phản ánh, kiến nghị của nhà đầu tư; xây dựng cơ chế phản hồi minh bạch, có tính ràng buộc trách nhiệm để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tranh chấp.

Đóng góp ý kiến về định hướng tiếp cận khi xây dựng Nghị quyết, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) cho rằng, cần chuyển từ trạng thái phòng ngừa, phòng thủ sang chủ động ứng phó và bảo vệ lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc.

Về phạm vi điều chỉnh, đại biểu đề nghị mở rộng theo hướng bao quát cả trường hợp cơ quan nhà nước Việt Nam chủ động khởi kiện hoặc phản tố nhà đầu tư nước ngoài; hỗ trợ bên thứ ba, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước khi đầu tư ra nước ngoài; đồng thời bổ sung cơ chế hậu giải quyết tranh chấp, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn trước và trong vụ việc.

Đối với cơ chế phối hợp, đại biểu đề nghị xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan chịu trách nhiệm chính và cơ quan tham gia; đồng thời, Quốc hội chỉ nên quy định các nguyên tắc chung, còn các nội dung cụ thể như trình tự, thủ tục, thành lập đoàn công tác, thuê luật sư nên giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt.

Bổ sung nhiệm vụ cho cơ quan đại diện tại nước ngoài

Cũng tại phiên họp, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu bày tỏ sự nhất trí cao với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại về sự cần thiết sửa đổi Luật. Việc sửa đổi, bổ sung này không chỉ nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh hội nhập quốc tế mà còn khắc phục những vướng mắc thực tế từ Luật năm 2009 trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Đại biểu Trần Việt Anh (Hà Nội) cơ bản thống nhất với quy định trong dự thảo, đồng thời đánh giá cao việc bổ sung nhiệm vụ cho cơ quan đại diện trong nghiên cứu, tham mưu chính sách công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; theo dõi, báo cáo các chủ trương chiến lược của nước sở tại là rất cần thiết, giúp Việt Nam chủ động tiếp cận, làm chủ thành tựu khoa học tiên tiến. Đây cũng là bước đi cụ thể nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh số quốc gia.

Về trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa cơ quan đại diện với địa phương, đại biểu Lý Thị Lan (Tuyên Quang) cho biết, cơ quan đại diện là đầu mối thông tin, kết nối quốc tế, trong khi địa phương là nơi tổ chức triển khai, xử lý các vấn đề phát sinh. Nhu cầu phối hợp giữa hai bên rất lớn, đặc biệt trong các nội dung như xác minh đối tác nước ngoài, cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo rủi ro, xúc tiến đầu tư - thương mại - du lịch - văn hóa, hỗ trợ công dân và doanh nghiệp, cũng như xử lý các tình huống khẩn cấp.

Tuy nhiên, các quy định trong dự thảo mới dừng ở nguyên tắc, chưa làm rõ cơ chế phối hợp cụ thể, chưa bảo đảm tính ràng buộc trách nhiệm. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung, hoàn thiện theo hướng cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đại diện trong việc hỗ trợ trực tiếp địa phương, như xác minh tư cách pháp lý đối tác, cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo rủi ro, tham gia xúc tiến đầu tư, thương mại, du lịch, văn hóa. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế phối hợp trong bảo hộ công dân, nhất là khi phát sinh vụ việc cụ thể, phức tạp; bảo đảm có cơ chế phản hồi thông tin kịp thời cho địa phương.

Về chế độ, chính sách đối với thành viên cơ quan đại diện và thân nhân, đại biểu đề nghị làm rõ các khái niệm như “khu vực có xung đột vũ trang”, “thảm họa”, “điều kiện công tác đặc biệt khó khăn” do hiện còn mang tính định tính, dễ gây áp dụng không thống nhất.

Đại biểu kiến nghị xây dựng tiêu chí cụ thể hoặc ban hành danh mục khu vực áp dụng, có thể tham chiếu tiêu chuẩn quốc tế. Ngoài ra, cần làm rõ nội hàm “địa bàn kiêm nhiệm” và mức phụ cấp tương ứng; trường hợp chưa quy định chi tiết trong luật thì giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính khả thi.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, việc sửa đổi luật lần này là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa các Nghị quyết của Bộ Chính trị, đồng thời đúc kết từ thực tiễn hoạt động đối ngoại để bảo vệ hòa bình và thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững trong bối cảnh quốc tế có nhiều biến động. Ngành Ngoại giao xác định mục tiêu xuyên suốt là: Lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm phục vụ. Theo đó, các cơ quan đại diện sẽ tăng cường trách nhiệm hỗ trợ địa phương, tổ chức trong nước và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của pháp nhân, cá nhân Việt Nam tại nước ngoài.

Đặc biệt, để phù hợp với xu thế chuyển đổi số, dự thảo Luật lần này bổ sung nội dung về hành chính số, năng lực số và con người số. Đây là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và tạo thuận lợi cho người dân khi liên hệ công tác với cơ quan đại diện.

Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các đóng góp của các đại biểu tại phiên thảo luận, đồng thời tiếp tục quán triệt, nghiên cứu kỹ lưỡng các ý kiến để hoàn thiện dự thảo Luật trình Quốc hội xem xét thông qua, đảm bảo cơ quan đại diện thực sự là "cánh tay nối dài" hiệu quả của Tổ quốc tại nước ngoài.