Quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trước cơ hội bứt phá chiến lược mới

Giáo sư Anmol Mukhia thuộc Đại học Nam Á trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN. Ảnh: Quang Trung - p/v TTXVN

Nhân dịp kỷ niệm 10 năm thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ (2016–2026) và nhân chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ từ ngày 5-7/5 theo lời mời của Thủ tướng Narendra Modi, Giáo sư Anmol Mukhia thuộc Đại học Nam Á đã có cuộc trao đổi với phóng viên TTXVN tại New Delhi, đánh giá toàn diện về thành tựu, vai trò chiến lược cũng như triển vọng hợp tác giữa hai nước, đặc biệt về ý nghĩa trọng tâm của chuyến thăm cấp cao trong giai đoạn hiện nay.

Theo Giáo sư Anmol Mukhia, trong một thập kỷ qua, quan hệ Việt Nam - Ấn Độ đã có bước chuyển mạnh mẽ từ nền tảng hữu nghị truyền thống sang gắn kết chiến lược ngày càng sâu rộng. Hai nước không chỉ tăng cường hợp tác song phương mà còn mở rộng phối hợp trong các khuôn khổ đa phương, phản ánh sự tương đồng trong cách tiếp cận về “tính mở” và “bao trùm” trong chính sách đối ngoại.

Ông cho rằng kể từ năm 2016 – thời điểm hai nước thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện – hợp tác đã phát triển theo hướng lan tỏa từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác. Ban đầu, trọng tâm là công nghệ thông tin và an ninh mạng, sau đó mở rộng sang quốc phòng, an toàn hạt nhân và đặc biệt là kết nối hạ tầng và thông tin liên lạc.

Đáng chú ý, Hội nghị Cấp cao trực tuyến năm 2020 đã đặt nền tảng hợp tác trên ba trụ cột chính: hòa bình, thịnh vượng và con người.

Trong đó, hợp tác vì hòa bình được thể hiện qua việc hai nước cùng thúc đẩy an ninh, ổn định khu vực và tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc. Về thịnh vượng, cả Việt Nam và Ấn Độ đều hướng tới các mục tiêu phát triển dài hạn (Việt Nam đến năm 2045, Ấn Độ đến năm 2047), với trọng tâm là chuyển đổi số và phát triển kinh tế. Trụ cột con người được thể hiện qua các chính sách hướng tới phát triển xã hội bền vững, gắn với các Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs).

Bước sang giai đoạn gần đây, hợp tác giữa hai nước tiếp tục mở rộng sang lĩnh vực hàng hải và an ninh biển, bao gồm cả phối hợp trong tìm kiếm cứu nạn và tăng cường hiện diện tại các vùng biển chiến lược. Giáo sư Mukhia đánh giá đây là những bước tiến “đáng ghi nhận và mang tính chủ động”.

Trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương ngày càng phức tạp, Giáo sư Mukhia nhấn mạnh vai trò quan trọng của quan hệ Việt Nam – Ấn Độ trong việc duy trì cân bằng và ổn định khu vực. Ông cho rằng cả hai nước đều chia sẻ tầm nhìn về một khu vực “rộng mở, bao trùm” và đề cao vai trò trung tâm của châu Á.

Khu vực này hiện chiếm khoảng 40% dân số thế giới và là tuyến vận tải biển huyết mạch với phần lớn thương mại toàn cầu đi qua mỗi ngày. Trong bối cảnh đó, Ấn Độ đã triển khai sáng kiến SAGAR (An ninh và Tăng trưởng cho tất cả), sau này phát triển thành cách tiếp cận toàn diện hơn. Đồng thời, chính sách “Hành động Hướng Đông” của Ấn Độ cũng xác định Việt Nam là một đối tác then chốt tại Đông Nam Á.

Tuy nhiên, Giáo sư Mukhia cũng chỉ ra rằng một trong những hạn chế lớn hiện nay là thiếu kết nối hạ tầng trực tiếp giữa hai nước, đặc biệt là đường bộ và đường sắt. Các dự án kết nối khu vực như hành lang Đông – Tây hay các tuyến đường qua Myanmar nếu được hoàn thiện sẽ tạo ra “bước ngoặt chiến lược”, không chỉ thúc đẩy thương mại mà còn tăng cường liên kết khu vực.

Về thách thức, ông cho rằng dù quan hệ hai nước đang phát triển tích cực, song vẫn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục. Kim ngạch thương mại song phương hiện đạt khoảng 16,5 tỷ USD, song vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Hai bên cần hướng tới mục tiêu 25–30 tỷ USD thông qua tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như công nghệ, dược phẩm, điện tử và môi trường.

Bên cạnh đó, yếu tố địa chính trị cũng ảnh hưởng đến các dự án kết nối khu vực, khiến tiến độ triển khai gặp khó khăn. Theo Giáo sư Mukhia, việc tăng cường đối thoại và phối hợp với các nước trong khu vực sẽ là chìa khóa để tháo gỡ các điểm nghẽn này.

Giáo sư Anmol Mukhia thuộc Đại học Nam Á trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN. Ảnh: Quang Trung - P/v TTXVN

Đáng chú ý, khi đề cập đến chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ trong dịp này, Giáo sư Mukhia khẳng định ý nghĩa đặc biệt quan trọng của các chuyến thăm như vậy.

Ông nhấn mạnh nền tảng tin cậy chính trị giữa hai nước đã rất vững chắc, và các chuyến thăm cấp cao tiếp tục đóng vai trò là “xương sống” trong việc thúc đẩy quan hệ, giúp tăng cường đối thoại chính sách, củng cố hợp tác và đẩy nhanh triển khai các thỏa thuận.

Giáo sư Mukhia cho rằng chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có giá trị thực tiễn sâu sắc. Trước hết, chuyến thăm sẽ góp phần củng cố hơn nữa lòng tin chính trị, tạo điều kiện để hai bên rà soát, định hướng và làm sâu sắc các lĩnh vực hợp tác chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang có nhiều biến động.

Bên cạnh đó, chuyến thăm sẽ thúc đẩy đối thoại chính sách ở cấp cao nhất, từ đó đẩy nhanh tiến độ triển khai các thỏa thuận đã đạt được, đồng thời mở ra các sáng kiến hợp tác mới, đặc biệt là trong các lĩnh vực còn nhiều tiềm năng như công nghệ, kết nối hạ tầng, kinh tế số và an ninh hàng hải.

Đáng chú ý, Giáo sư Mukhia nhấn mạnh rằng cần mở rộng hợp tác xuống cấp địa phương và tăng cường giao lưu nhân dân. Ông cho rằng đây là cơ hội để thúc đẩy hợp tác văn hóa, kết nối giữa các cộng đồng dân tộc, cũng như khai thác tiềm năng hợp tác tại các khu vực còn ít được chú ý, như vùng Đông Bắc Ấn Độ – cửa ngõ quan trọng trong chính sách Hành động Hướng Đông. Điều này có thể tạo ra những chuyển biến thực chất và lâu dài cho quan hệ hai nước.

Tổng thể, Giáo sư Mukhia nhận định rằng trong giai đoạn phát triển hiện nay, khi quan hệ Việt Nam – Ấn Độ đã có nền tảng vững chắc, chuyến thăm cấp cao của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ sẽ đóng vai trò then chốt trong việc định hình giai đoạn phát triển tiếp theo của quan hệ song phương – theo hướng sâu sắc hơn, thực chất hơn và mang tầm chiến lược dài hạn.