Quan hệ Việt - Pháp bước vào giai đoạn “tăng tốc lịch sử”

Theo Giáo sư lịch sử đương đại Pierre Journoud tại Đại học Montpellier Paul-Valéry, quan hệ Việt Nam - Pháp đang chứng kiến một sự “tăng tốc của lịch sử”, với nhịp độ trao đổi cấp cao chưa từng có và sự tin cậy ngày càng rõ nét giữa lãnh đạo hai nước.

Giáo sư Pierre Journoud, Đại học Montpellier Paul-Valéry. Ảnh: TTXVN phát

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Cộng hòa Pháp có ý nghĩa quan trọng đối với cả hai nước khi quan hệ song phương vừa bước sang một giai đoạn mới với việc thiết lập Đối tác chiến lược toàn diện.

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Pháp, Giáo sư Pierre Journoud, người phụ trách chương trình bằng đại học (DU) Tremplin dành cho Việt Nam và hợp tác với Việt Nam, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Sáng kiến Pháp-Việt (IFV), cho rằng chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục khẳng định một nhịp độ trao đổi cấp cao tương đối đặc biệt trong lịch sử lâu dài giữa hai nước. Nhìn lại tiến trình quan hệ Việt - Pháp, nhà sử học Pháp chia chặng đường này thành ba giai đoạn lớn: xích lại gần nhau từ giữa những năm 1950 đến giữa những năm 1990; làm sâu sắc quan hệ từ đó đến đầu những năm 2020; và tăng tốc kể từ năm 2024.

Theo Giáo sư Journoud, sau cuộc chiến kéo dài gần 9 năm giữa hai nước tại Đông Dương, quá trình xích lại gần nhau diễn ra từng bước thận trọng, nhưng luôn được thúc đẩy bởi những nhà lãnh đạo có quyết tâm và tầm nhìn. Năm 1954, hai nước nối lại đối thoại chính trị cấp cao, đặt những nền móng đầu tiên cho hợp tác kinh tế và văn hóa, bất chấp những lực cản và sức ép từ bên trong cũng như bên ngoài. Đến các năm 1965-1966, Tổng thống Charles de Gaulle và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tạo ra một bước xích lại gần nhau thực chất và chưa từng có về chính trị, dù hai nhà lãnh đạo không có điều kiện gặp trực tiếp.

Một dấu mốc quan trọng tiếp theo diễn ra năm 1993, khi Tổng thống François Mitterrand và Tổng Bí thư Đỗ Mười mở ra một giai đoạn lớn trong tiến trình hòa giải Việt - Pháp, đưa hai nước vào con đường hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ ngoại giao, hành chính, kinh tế, khoa học - kỹ thuật, văn hóa, pháp luật đến quốc phòng. Giáo sư Journoud đánh giá chuyến thăm của Tổng thống Mitterrand đến Việt Nam khi đó là một quyết định can đảm bởi từng vấp phải sự chỉ trích ngay cả trong đội ngũ thân cận của Tổng thống Pháp. Về mặt biểu tượng, chuyến thăm đánh dấu sự kết thúc tình trạng Việt Nam bị cô lập trên trường khu vực và quốc tế. Quá trình này sau đó được khẳng định với việc Việt Nam gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1995 và đăng cai Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 7 tại Hà Nội năm 1997.

Theo nhà sử học Pháp, một phần tư đầu của thế kỷ XXI tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để làm sâu sắc mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước, song hành với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế Việt Nam. Trong thập niên 2010, quan hệ song phương vượt qua một ngưỡng mới với việc thiết lập Đối tác chiến lược tại Paris năm 2013, chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng thống François Hollande năm 2016 và chuyến thăm chính thức của Thủ tướng Édouard Philippe năm 2018.

Tuy nhiên, theo Giáo sư Journoud, những năm 2020 mới thực sự tạo ra những dấu mốc chưa từng có. Ngày 7/5/2024, lần đầu tiên các thành viên Chính phủ Pháp tham dự lễ kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ tại Việt Nam. Sự hiện diện của Bộ trưởng Quân đội Sébastien Lecornu và Quốc vụ khanh Cựu chiến binh và Ký ức Patricia Mirallès tại một trong những lễ kỷ niệm lớn của Việt Nam được Hà Nội nhìn nhận như một tín hiệu rất mạnh, có khả năng mở ra bước phát triển tiếp theo trong quan hệ hai nước. Bước phát triển đó được thể hiện bằng việc Việt Nam và Pháp thiết lập Đối tác chiến lược toàn diện tại Paris vào tháng 10/2024, lần đầu tiên Việt Nam thiết lập khuôn khổ quan hệ này với một nước châu Âu. Tiếp đó là chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng thống Emmanuel Macron tới Việt Nam vào tháng 5/2025.

Giáo sư Journoud cũng lưu ý rằng trong lịch sử, không nhiều Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tới Pháp. Trước đây có Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu năm 2000, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh năm 2005 và Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng năm 2018. Trong khi đó, theo báo chí, riêng Tổng Bí thư Tô Lâm đã 4 lần tới Pháp, trong đó hai lần trên cương vị Bộ trưởng Công an vào các năm 2021 và 2022; lần tiếp theo nhân dịp Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ XIX năm 2024, khi ông được Tổng thống Emmanuel Macron tiếp tại Điện Élysée ngày 7/10 và hai bên thiết lập Đối tác chiến lược toàn diện; và chuyến thăm tháng 9/2026.

Từ chuỗi dấu mốc đó, Giáo sư Journoud nhận định quan hệ Việt - Pháp hiện đang chứng kiến một sự “tăng tốc của lịch sử”. Theo ông, tần suất các chuyến thăm cấp cao không nói lên tất cả, nhưng ít nhất phản ánh sự tin cậy rõ rệt ở cấp lãnh đạo cao nhất, từ đó có thể lan tỏa tới các cơ quan và những chủ thể khác của hai nước. Điều này cũng cho thấy những nỗ lực chưa từng có nhằm biến lòng tin thành những kết quả cụ thể, dù vẫn tồn tại những trở ngại thực tế, chủ yếu về văn hóa, kinh tế và tài chính.

Theo Giáo sư Journoud, việc phát triển những quan hệ đối tác mang tính xây dựng và lâu dài trong các lĩnh vực đã được xác định rõ như thương mại, chuyển đổi sinh thái, giao thông, năng lượng, không gian, công nghiệp quốc phòng, giáo dục và đào tạo... dựa trên tham vọng chung là thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nước và bảo vệ những lợi ích địa chính trị chung trong một thế giới đã rất khác so với những năm 1990, thời điểm Chiến tranh Lạnh kết thúc.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt ra những mục tiêu phát triển kinh tế cao, gồm tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030, chuyển từ vị thế “công xưởng của thế giới” thành một trong những quốc gia hàng đầu về công nghệ và trí tuệ nhân tạo vào năm 2045, thực hiện chuyển đổi xanh và đạt trung hòa carbon trước năm 2050, Giáo sư Journoud cho rằng chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam. Theo ông, chuyến thăm cũng có ý nghĩa quan trọng đối với Pháp, trong bối cảnh Paris đang điều chỉnh chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, mong muốn phát huy vai trò ngoại giao tích cực và rõ nét hơn, đồng thời thúc đẩy các lợi ích kinh tế và thương mại.

Giáo sư Journoud nhận định, cũng như nhiều cường quốc tầm trung khác, Pháp và Việt Nam có những lý do để lo ngại trước những xu hướng mang tính đế quốc vẫn tiềm ẩn, đồng thời có lợi ích trong việc cùng củng cố quyền tự chủ chiến lược. Theo ông, hai nước có thể làm sâu sắc hợp tác trong những lĩnh vực được coi là thiết yếu, như cùng khai thác khoáng sản chiến lược hay Pháp đào tạo kỹ sư và chuyên gia Việt Nam, qua đó giúp Việt Nam có đủ năng lực bảo đảm chủ quyền công nghệ của mình.