Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư các công trình quốc gia

Sáng 6/8, với sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội làm việc tại Hội trường nghe trình bày Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội; việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội; việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội được đề xuất đầu tư nhằm hình thành tuyến đường vành đai cao tốc hiện đại, đồng bộ, kết nối hiệu quả giữa Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong vùng, các đô thị, khu công nghiệp và khu trung tâm logistics. Đáp ứng nhu cầu vận tải, mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh và giảm áp lực giao thông, ô nhiễm môi trường.

Phạm vi đầu tư chiều dài toàn tuyến là 349 km, đi qua 7 địa phương. Các tuyến chính cao tốc quy mô là 6 làn xe theo quy hoạch, tốc độ là 100 - 120 km/h; đường song hành quy mô tối thiểu là 2 làn xe, tốc độ 60 - 80 km/h.

Về hình thức đầu tư, Chính phủ đề xuất trước mắt đầu tư Dự án theo hình thức đầu tư công, triển khai thu phí sau khi hoàn thành tương tự dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông; quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi tiếp tục nghiên cứu khả năng đầu tư theo phương thức PPP.

Sơ bộ tổng mức đầu tư là khoảng 288.268 tỷ đồng, trong đó phần tuyến chính cao tốc là 215.192 tỷ đồng bằng vốn ngân sách Trung ương; phần đường song hành là khoảng 73.076 tỷ đồng bằng vốn ngân sách địa phương.

Dự án được chuẩn bị đầu tư dự án từ năm 2026, thực hiện dự án năm 2027, cơ bản hoàn thành công trình năm 2030. Các đoạn còn lại trong giai đoạn 2026 - 2030 tiếp tục huy động các nguồn vốn để ưu tiên đầu tư sớm, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, tính toán các chỉ tiêu cho thấy tuyến đường sẽ tạo thêm một trục cơ động tác chiến trong trường hợp có tình huống khẩn cấp, bảo đảm mục tiêu yêu cầu về kết hợp giữa kinh tế với quốc phòng, an ninh.

Chính phủ đề xuất 10 nhóm cơ chế chính sách cho đường Vành đai 5. Trong đó có 8 nhóm cơ chế chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại các dự án quan trọng quốc gia khác và đề xuất thêm 2 nhóm cơ chế chính sách áp dụng cho dự án (công tác bồi thường, hỗ trợ đối với doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất; thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư).

Đối với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, dự án bổ sung 8,4km đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm, đồng thời điều chỉnh vị trí ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm để bảo đảm phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Quy hoạch mạng lưới đường sắt mới được điều chỉnh.

Dự án cũng điều chỉnh tên gọi đoạn tuyến Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính thành tuyến nhánh để phù hợp với Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia mới được điều chỉnh và phương án tổ chức khai thác vận tải. Bổ sung 2 nhánh kết nối hệ thống đường sắt hiện hữu vào các ga của tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Điều chỉnh quy mô đoạn ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng từ phân kỳ đầu tư đường đơn thành đầu tư hoàn thiện đường đôi.

Cùng với đó, điều chỉnh loại hình sức kéo trên các tuyến nhánh nối cảng biển. Để phát huy tối đa hiệu quả dự án, Chính phủ đề xuất các tuyến nhánh không sử dụng sức kéo điện mà sử dụng các đầu máy diesel đã có trong chủ trương đầu tư được phê duyệt; dự kiến đến 2045 sẽ chuyển sang sử dụng đầu máy năng lượng sạch.

Trình bày Báo cáo thẩm tra về 2 nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng, dự án đường Vành đai 5 - Vùng thủ đô Hà Nội đáp ứng tiêu chí quan trọng quốc gia, hồ sơ cơ bản đáp ứng yêu cầu và có ý nghĩa tăng cường liên kết vùng và kết nối các cực phát triển.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị làm rõ mối quan hệ với các dự án giao thông trọng điểm đang được triển khai, đánh giá tổng thể hiệu quả mạng lưới giao thông của cả vùng; đồng thời, làm rõ mối quan hệ với các dự án giao thông trọng điểm đang được triển khai, đánh giá tổng thể hiệu quả mạng lưới giao thông của cả vùng.

Dự án gồm 22 dự án thành phần, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền, đặc biệt là cơ chế điều phối chung; mốc tiến độ và cơ chế xử lý chậm tiến độ.

Sơ bộ tổng mức đầu tư là 288.268 tỷ đồng, trong khi giai đoạn 2026 - 2030 mới dự kiến bố trí 59.700 tỷ đồng, tương ứng 27,7% nhu cầu vốn vốn ngân sách trung ương; số vốn ngân sách trung ương còn lại và toàn bộ địa phương chưa rõ nguồn, khả năng cân đối.

Do vậy, Ủy ban đề nghị bổ sung làm rõ nguồn vốn, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng cân đối và bố trí vốn cho ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, nhất là tại các địa phương dự kiến được giao số vốn lớn như Hà Nội, Hải Phòng theo từng giai đoạn theo và căn cứ chứng minh khả năng cân đối vốn, làm cơ sở đánh giá tính khả thi và xem xét, quyết định.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị đánh giá kỹ tác động đến kế hoạch đầu tư công trung hạn và nhu cầu vốn cho nhiều dự án quan trọng quốc gia khác được triển khai đồng thời trong cùng giai đoạn; đề nghị bổ sung văn bản cam kết của đủ 7 địa phương có Dự án đi qua về khả năng, tiến độ bố trí vốn ngân sách địa phương cho phần đường song hành và công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Về các cơ chế đặc biệt, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị chỉ áp dụng các nội dung thực sự cần thiết, có phạm vi rõ ràng và có cơ chế kiểm tra, giám sát. Dự thảo cần quy định giới hạn phạm vi ủy quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư, không ủy quyền trong trường hợp là tăng sơ bộ tổng mức đầu tư… Đồng thời, bổ sung phân tích đầy đủ hiệu quả đầu tư, thời gian hoàn vốn, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, hiệu quả khai thác từng giai đoạn và nguy cơ giảm hiệu quả nếu các dự án kết nối triển khai chậm.

Đối với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, việc trình Quốc hội xem xét quyết định điều chỉnh là có cơ sở và đúng thẩm quyền. Hồ sơ cơ bản đáp ứng yêu cầu; việc điều chỉnh cơ bản phù hợp với định hướng phát triển hạ tầng.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát tính thống nhất, chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác và trung thực của hồ sơ. Tiếp tục rà soát sự đồng bộ với quy hoạch địa phương, sử dụng đất và hệ thống cảng biển logistics; bổ sung đánh giá sơ bộ tác động môi trường.

Về đất đai, tiến độ và tổ chức thực hiện, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng mục tiêu hoàn thành toàn tuyến chậm nhất vào năm 2030 là rất khó khăn. Do vậy, đề nghị rà soát tiến độ, xác định rõ các mốc về chuẩn bị đầu tư, chuẩn bị mặt bằng, tái định cư, vốn, lựa chọn nhà thầu và thi công.

Đối với đoạn tuyến kết nối ga Nam Đồ Sơn cần quy định rõ thời điểm triển khai, chi phí, nguồn vốn, trách nhiệm quản lý và quyết toán; làm rõ phương án xử lý phần diện tích đã thu hồi theo hướng tuyến trước đây nhưng không còn sử dụng sau khi điều chỉnh; đánh giá kinh phí đã thực hiện và phương án quản lý, khai thác, sử dụng để phòng chống thất thoát, lãng phí. Các địa phương cần công khai phạm vi, tiến độ thực hiện, tăng cường đối thoại, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và nguồn vật liệu xây dựng, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát đầy đủ số liệu về đất đai, dân cư bị ảnh hưởng; chuẩn bị đầy đủ quỹ đất tái định cư; có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế.

Đối với nguồn vật liệu xây dựng, cần xây dựng phương án tổng thể về nhu cầu, nguồn cung, vận chuyển, khai thác hợp pháp và bảo vệ môi trường, tránh thiếu vật liệu hoặc phát sinh khai thác trái phép làm ảnh hưởng tiến độ và hiệu quả đầu tư Dự án.

Về khai thác quỹ đất, hiệu quả đầu tư và cơ chế, chính sách đặc thù, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất, phương pháp xác định nguồn thu, nguyên tắc phân chia giữa ngân sách trung ương và địa phương, cũng như cơ chế hoàn trả cho Dự án; đồng thời có giải pháp ngăn ngừa đầu cơ đất đai.../.