Quy chuẩn trạm sạc xe điện mới: VinFast có bắt buộc mở cửa cho xe hãng khác?

* Chuẩn hóa kết nối kỹ thuật khác với nghĩa vụ chia sẻ hạ tầng

Việc Bộ Công Thương ban hành Thông tư 61/2026/TT-BCT kèm Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 32:2026/BCT về trụ sạc, trạm sạc xe điện đang thu hút sự quan tâm của người sử dụng ô tô điện. Một trong những vấn đề được đặt ra là liệu quy chuẩn mới có buộc các doanh nghiệp vận hành hạ tầng sạc, trong đó có VinFast/V-Green, phải cung cấp dịch vụ cho xe điện của các hãng khác như BYD, Geely, Mercedes-Benz hay BMW.

Tất cả khách hàng cá nhân mua ô tô điện từ ngày 10/2/2026 trở đi sẽ được VinFast miễn phí sạc pin tại hệ thống trạm sạc V-Green trên toàn quốc đến hết ngày 10/2/2029

Từ Thông tư này, nhiều đi ô tô điện cho rằng, khả năng sử dụng nhiều mạng lưới sạc sẽ giúp tăng lựa chọn, giảm sự phụ thuộc vào một nhà cung cấp và thuận tiện hơn khi di chuyển đường dài. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa yêu cầu tương thích kỹ thuật và quyền tiếp cận dịch vụ sạc.

Chuyên gia ô tô Thế Đạt cho rằng, cần đọc kỹ nội dung quy chuẩn trước khi kết luận rằng các mạng lưới sạc hiện nay buộc phải mở cho tất cả thương hiệu. Theo ông, việc Nhà nước ban hành quy chuẩn chung về trụ sạc, trạm sạc không đồng nghĩa với việc VinFast/V-Green bắt buộc phải mở hệ thống trạm sạc cho xe điện của các hãng vào sử dụng hệ thống của mình. Hai câu chuyện này là hoàn toàn khác nhau.

Ông Đạt phân tích, quy chuẩn kỹ thuật Nhà nước ban hành nhằm thiết lập “luật chơi” chung về kỹ thuật cho hạ tầng sạc, từ an toàn điện, kết nối, đo đếm đến các yêu cầu kỹ thuật và khả năng tương thích. Mục tiêu là tạo nền tảng để thị trường phát triển bài bản, hạn chế tình trạng mỗi doanh nghiệp áp dụng một cách thức khác nhau, đồng thời nâng cao tính an toàn trong quá trình vận hành.

Tuy nhiên, tiêu chuẩn kỹ thuật chung không đồng nghĩa với quyền sử dụng chung. Một trạm sạc do doanh nghiệp đầu tư vẫn là tài sản và dịch vụ của doanh nghiệp đó. Việc cho phép những thương hiệu xe nào sử dụng, tổ chức thanh toán ra sao và có mở mạng lưới cho đơn vị khác hay không còn phụ thuộc vào mô hình kinh doanh và các quy định liên quan.

Có thể hiểu đơn giản, Nhà nước chuẩn hóa yêu cầu kỹ thuật của thiết bị và hạ tầng sạc, chứ không mặc nhiên yêu cầu chủ đầu tư phải cung cấp dịch vụ cho mọi người dùng xe điện.

Quan điểm này cũng phù hợp với nội dung giải thích của Cục Công nghiệp tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công Thương vừa qua. Chia sẻ về vấn đề này, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp cho biết, quy chuẩn mới được xây dựng trong bối cảnh xe điện là một ngành công nghiệp mới, đòi hỏi từng bước hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và hành lang pháp lý để hạ tầng có thể vận hành đồng bộ.

Quy chuẩn hướng đến 5 mục tiêu chính gồm an toàn, tương thích, minh bạch với người sử dụng, bảo vệ hệ thống điện và xa hơn là hình thành hệ thống sạc thông minh. Trong đó, yêu cầu tương thích nhằm xây dựng một chuẩn kỹ thuật chung cho hạ tầng sạc, thay vì để mỗi hệ thống phát triển theo những cấu hình hoàn toàn tách biệt.

Ông Quân lấy ví dụ việc Liên minh châu Âu đưa ra yêu cầu sử dụng sạc chuẩn USB Type-C đối với nhiều thiết bị điện tử. Theo cách này, các hãng vẫn có thể sản xuất, kinh doanh sản phẩm riêng nhưng thiết bị phải tuân thủ một chuẩn kết nối nhất định. Do đó, quy chuẩn của Bộ Công Thương chủ yếu quy định về yêu cầu kỹ thuật, còn phương thức kinh doanh của từng nhà đầu tư như thế nào sẽ phụ thuộc vào mục tiêu kinh doanh và thỏa thuận với người tiêu dùng.

Do đó, QCVN 32:2026/BCT đặt ra yêu cầu về khả năng tương thích theo loại đầu nối, phương thức sạc và cấu hình kỹ thuật được hỗ trợ. Với các cấu hình được công bố tương thích, hệ thống điều khiển không được hạn chế kết nối khi các điều kiện kỹ thuật, xác thực và an toàn không thay đổi. Tuy nhiên, yêu cầu này không thể được hiểu thành nghĩa vụ mở toàn bộ mạng lưới cho tất cả thương hiệu xe điện.

* An toàn trạm sạc là quyền lợi của người dùng

Bên cạnh khả năng dùng chung hạ tầng, an toàn khi sạc xe tại nhà, chung cư, bãi đỗ và tầng hầm là vấn đề thiết thực đối với người sử dụng xe điện. Quy chuẩn mới không chỉ đặt ra yêu cầu đối với thiết bị mà còn góp phần xác lập cơ sở kỹ thuật cho việc kiểm tra, bảo dưỡng và xử lý các nguy cơ trong quá trình vận hành.

Khách hàng sử dụng VETC Trạm sạc

Đối với trụ sạc đặt trong tầng hầm hoặc công trình đỗ xe, thiết bị phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật tương ứng. Trong khi đó, kết cấu công trình, thiết kế xây dựng, hệ thống điện và phòng cháy, chữa cháy vẫn phải tuân thủ quy định, tiêu chuẩn chuyên ngành liên quan. Do đó, việc lắp đặt trụ sạc không thể chỉ căn cứ vào thông số của thiết bị mà cần xem xét cả điều kiện an toàn của khu vực sử dụng.

Với các trụ sạc đã được lắp đặt hợp pháp trước ngày Thông tư có hiệu lực thi hành, quy định mới không đồng nghĩa tất cả phải ngừng hoạt động để thay thế ngay. Tuy nhiên, chủ sở hữu hoặc đơn vị vận hành phải duy trì điều kiện an toàn, thực hiện kiểm tra, bảo dưỡng và khắc phục khiếm khuyết và xử lý nguy cơ trực tiếp.

Đối với các trạm sạc thuộc phạm vi điều chỉnh, việc rà soát tuân thủ phải được thực hiện trong 6 tháng kể từ ngày quy chuẩn có hiệu lực; thời hạn hoàn thành khắc phục các điểm chưa phù hợp là 24 tháng. Những nguy cơ trực tiếp đối với an toàn phải được xử lý ngay.

Nếu phát hiện nguy cơ điện giật, cháy nổ, mất ổn định kết cấu hoặc gây hư hỏng phương tiện, đơn vị vận hành phải cảnh báo và ngừng hoạt động phần thiết bị liên quan để xử lý. Nếu không thể cô lập an toàn khu vực có sự cố, toàn bộ trạm phải dừng hoạt động. Trạm chỉ được vận hành trở lại sau khi khắc phục và kiểm tra an toàn…

Những yêu cầu này có ý nghĩa trực tiếp với người dùng, bởi chất lượng hạ tầng sạc không chỉ nằm ở số lượng trụ sạc hay tốc độ nạp điện mà còn ở độ an toàn, tính ổn định và khả năng cung cấp dịch vụ minh bạch.

Thông tư 61/2026/TT-BCT và QCVN 32:2026/BCT có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Quy chuẩn đặt nền tảng kỹ thuật chung cho hạ tầng sạc xe điện, nhưng khả năng sử dụng chung mạng lưới giữa các thương hiệu vẫn cần được xem xét trên cơ sở tính tương thích, điều kiện an toàn và chính sách cung cấp dịch vụ của từng đơn vị vận hành.