Quy hoạch không gian phát triển mới tăng năng lực cạnh tranh cho TP. Hồ Chí Minh

Thủ tướng Chính phủ mới ban hành các Quyết định phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch 6 Vùng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 gồm: Trung du và miền núi phía Bắc; Đồng bằng sông Hồng; vùng Bắc Trung Bộ; vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên; vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long trong đó vùng Đông Nam bộ có TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Tây Ninh.

Tại TP. Hồ Chí Minh, vào đầu tháng 4/2026, UBND Thành phố cũng đã ban hành kế hoạch lập Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh. Việc lập quy hoạch đặt trong bối cảnh sau hợp nhất Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, phù hợp với mô hình đô thị “siêu đô thị đa trung tâm” sau khi sáp nhập. Thành phố xác định các chiến lược phát triển đột phá, tái cấu trúc không gian phát triển và phân bố chức năng kinh tế - xã hội nhằm tối ưu hóa nguồn lực, tránh mâu thuẫn, xung đột nội vùng, nâng cao hiệu quả đầu tư và chất lượng sống.

Hiện TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển. Quy hoạch tổng thể được nghiên cứu với tầm nhìn dài hạn, hướng tới xây dựng Thành phố trở thành siêu đô thị bền vững, sáng tạo và đáng sống hàng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương, giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại, logistics, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực. Trong cấu trúc phát triển quốc gia, Thành phố tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, đồng thời là trung tâm lan tỏa phát triển đối với vùng Đông Nam Bộ, vùng Đồng bằng sông Cửu Long và kết nối quốc tế.

Tại Hội nghị Thành ủy TP. Hồ Chí Minh đầu tháng 4 vừa qua, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh Võ Hoàng Ngân cho biết, định hướng kiến trúc lại không gian phát triển đô thị của Thành phố được xác lập theo hướng chuyển đổi căn bản mô hình tổ chức không gian, từ phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian chức năng và chuỗi giá trị. TP. Hồ Chí Minh được định hướng phát triển theo mô hình siêu đô thị tích hợp, đa trung tâm, trong đó các khu vực không tồn tại độc lập mà được tổ chức như các cực phát triển có tính bổ trợ lẫn nhau.

“Điểm cốt lõi của mô hình này là không gian phát triển không còn bị chia cắt bởi địa giới hành chính, mà vận hành theo logic kinh tế, chức năng và liên kết vùng. Các cực phát triển được kết nối thông qua hệ thống hạ tầng đồng bộ, chia sẻ nguồn lực và phối hợp phát triển, qua đó khắc phục tình trạng phân mảnh và cạnh tranh nội bộ”, ông Võ Hoàng Ngân chia sẻ.

Hành lang phía Đông kết nối với Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hình thành cụm động lực tăng trưởng mới. Hành lang phía Tây và phía Nam tăng cường liên kết với Đồng bằng sông Cửu Long, mở rộng không gian phát triển về các khu vực còn dư địa. Hành lang ven biển phía Nam kết nối Cần Giờ với cụm cảng Cái Mép – Thị Vải và khu vực Hồ Tràm, tạo động lực cho kinh tế biển, logistics và đô thị sinh thái. Trục Bắc – Nam được định hướng như một hành lang công nghiệp – đô thị – dịch vụ xuyên suốt, kết nối toàn bộ không gian phát triển của Thành phố mở rộng.

Một định hướng mang tính đột phá là việc tổ chức phát triển đô thị gắn với hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là các tuyến đường sắt đô thị và liên vùng. Các khu vực phát triển mới sẽ được định hình theo mô hình TOD, hình thành các cụm không gian tích hợp giữa ở, làm việc, dịch vụ và tiện ích xã hội trong bán kính tiếp cận thuận tiện.

Trên cơ sở các định hướng quy hoạch, theo ông Võ Hoàng Ngân, về nguyên tắc, Thành phố cần xác lập rõ quan điểm phát triển theo không gian chức năng, tăng cường điều phối vùng và lấy hạ tầng làm nền tảng dẫn dắt phát triển. Về giải pháp, Thành phố sẽ nghiên cứu cơ chế điều phối liên vùng phù hợp với mô hình đô thị mở rộng; ưu tiên đầu tư các hành lang hạ tầng chiến lược và phát triển đô thị theo mô hình TOD.

Từ thực tiễn nghiên cứu và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh Võ Hoàng Ngân cho rằng, không gian phát triển mới chính là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của thành phố trong tương lai. TP. Hồ Chí Minh cần chuyển mạnh từ phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian chức năng và chuỗi giá trị.