Rừng ngập mặn trở thành "lá chắn" cho nghề nuôi thủy sản

Tại các xã ven biển, mô hình nuôi thủy sản quảng canh dưới tán rừng vẫn được người dân duy trì qua nhiều thế hệ. Không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định, mô hình còn góp phần bảo vệ rừng, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng đến phát triển kinh tế xanh, bền vững.

Hiệu quả bền vững từ mô hình nuôi kết hợp

Những năm gần đây, bên cạnh sự phát triển mạnh của nuôi tôm công nghệ cao, nhiều hộ dân ven biển ở xã Long Thành vẫn kiên trì gắn bó với mô hình nuôi kết hợp tôm, cua quảng canh dưới tán rừng ngập mặn. Dù năng suất và lợi nhuận không cao bằng nuôi thâm canh, song đây là hướng sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên địa phương, ít rủi ro dịch bệnh và có tính bền vững cao.

Tại ấp Đình Củ, xã Long Thành, nghề nuôi tôm, cua quảng canh kết hợp đã gắn bó với gia đình ông Nguyễn Linh Vương hơn 36 năm. Trên diện tích khoảng 3 ha đất, trong đó có 2,5 ha mặt nước nuôi thủy sản, gia đình ông duy trì mô hình nuôi kết hợp bảo vệ rừng ngập mặn qua nhiều thế hệ.

Ông Nguyễn Linh Vương cho biết, mỗi năm gia đình thả nuôi 3 đợt, mỗi đợt khoảng 400.000 con giống tôm sú và 20.000 con cua giống. Trong giai đoạn đầu, tôm được cho ăn cá tạp nấu chín; khi tôm phát triển lớn hơn, nguồn thức ăn chủ yếu là ốc, hến … cùng các sinh vật tự nhiên trong môi trường nước.

Theo ông Vương, khác với hình thức nuôi mật độ cao, mô hình quảng canh tận dụng hệ sinh thái tự nhiên nên chi phí đầu tư  rất thấp, ít phát sinh dịch bệnh hay đúng hơn là có dịch bệnh thủy sản. Tôm nuôi tuy sinh trưởng chậm hơn nhưng khỏe mạnh, tỷ lệ sống đạt cao và chất lượng thịt được thị trường ưa chuộng, giá thu mua luôn cao hơn 20 - 30 % tôm nuôi công nghiệp.

Sau 4 tháng nuôi, gia đình bắt đầu thu hoạch. Bình quân mỗi năm, sản lượng đạt khoảng 1,2 tấn tôm sú và gần 600 kg cua biển thương phẩm. Với giá bán hiện tại khoảng 200.000 đồng/kg tôm sú và 180.000 đồng/kg cua biển, doanh thu đạt khoảng 360 triệu đồng/năm. Sau khi trừ chi phí sản xuất, gia đình còn lợi nhuận trên 200 triệu đồng mỗi năm.

Ngoài tôm và cua, gia đình ông Vương còn có thêm nguồn thu khoảng 20 triệu đồng mỗi năm từ các loài cá tự nhiên như:  cá chẽm, cá nâu, cá đối sinh sống trong khu vực nuôi.

"Nuôi kết hợp  thủy sản quảng canh không cho lợi nhuận cao như một số mô hình đầu tư lớn nhưng bù lại ổn định, ít rủi ro. Nhiều năm qua gia đình vẫn duy trì được nguồn thu nhập đều đặn nhờ mô hình này", ông Vương chia sẻ.

Không riêng gia đình ông Vương, nhiều hộ dân tại ấp Đình Củ vẫn gắn bó với nghề nuôi thủy sản quảng canh dưới tán rừng. Hiện ấp có 24 hộ nuôi thủy sản đã có đến 21 hộ nuôi quảng canh kết hợp trồng rừng.

Ông Nguyễn Việt Thương, người dân ở ấp Đình Củ đang nuôi tôm sú dưới tán rừng trên diện tích 1,4 ha, cho rằng, ưu điểm của mô hình là tận dụng tốt điều kiện tự nhiên sẵn có, giảm chi phí thức ăn, điện năng và các loại hóa chất xử lý môi trường. Người nuôi không phải đầu tư  vốn quá lớn như nuôi công nghệ cao. Dù năng suất không cao bằng hình thức thâm canh, nhưng mô hình sản xuất khá ổn định, ít rủi ro dịch bệnh và phù hợp với điều kiện vùng ven biển.

Hướng tới phát triển kinh tế xanh

Ông Nguyễn Thanh Thủy, Phó Trưởng Phòng Kinh tế -  UBND xã Long Thành cho biết, thủy sản là ngành kinh tế chủ lực của địa phương với giá trị sản xuất năm 2025 đạt hơn 748 tỷ đồng, sản lượng trên 8.900 tấn. Bình quân mỗi năm, xã có gần 3.000 lượt hộ tham gia nuôi thủy sản các loại, với hơn 2.500 ha mặt nước; trong đó có nhiều diện tích nuôi quảng canh và quảng canh cải tiến gắn với hệ sinh thái rừng ven biển.

Mô hình tôm - rừng được thực hiện trên các diện tích rừng ngập mặn ven biển với các loài cây chủ yếu như đước, mắm, bần... Người dân duy trì diện tích rừng theo quy định, phần diện tích mặt nước còn lại được sử dụng để nuôi tôm, cua quảng canh. Tán rừng giúp ổn định môi trường nước, tạo nguồn thức ăn tự nhiên từ các sinh vật thủy sinh phát triển trong hệ sinh thái. Nhờ đó, người nuôi hạn chế sử dụng thức ăn công nghiệp, hóa chất và kháng sinh, góp phần tạo ra sản phẩm thủy sản sạch,tốt cho sức khỏe người tiêu dùng

Theo ông Thủy, mô hình nuôi tôm quảng canh dưới tán rừng không chỉ giúp người dân giảm chi phí sản xuất, hạn chế dịch bệnh, tạo thu nhập ổn định mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Hiện xã quản lý hơn 1.183 ha rừng, trong đó có 602,32 ha rừng sản xuất. Công tác quản lý, bảo vệ rừng được duy trì thường xuyên thông qua tuần tra, giao khoán và vận động người dân tham gia trồng, chăm sóc rừng. Việc gắn sinh kế với bảo vệ rừng đã góp phần nâng cao ý thức của người dân trong gìn giữ tài nguyên thiên nhiên, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế bền vững ở vùng ven biển.

Thời gian qua, tỉnh Vĩnh Long luôn chú trọng bảo vệ và phát triển rừng. Giai đoạn 2021 - 2025, địa phương trồng mới và trồng bổ sung 918 ha rừng tập trung, chăm sóc khoảng 235 ha rừng mỗi năm, khoán bảo vệ hơn 6.273 ha rừng/năm. Đến nay, tổng diện tích rừng toàn tỉnh đạt hơn 14.474 ha, gồm 1.853 ha rừng đặc dụng, 6.847 ha rừng phòng hộ và gần 4.000 ha rừng sản xuất; tỷ lệ che phủ rừng đạt 2,3%. Trong giai đoạn này, tỉnh cũng trồng mới gần 9,5 triệu cây xanh, góp phần hạn chế xói lở, chắn gió, bảo vệ bờ biển và ổn định môi trường sinh thái. Hệ thống rừng ngập mặn ven biển từng bước được phục hồi, tạo điều kiện thuận lợi cho các mô hình nuôi thủy sản sinh thái phát triển.

Ông Châu Hữu Trị, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long) cho rằng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn ngày càng gia tăng, nuôi thủy sản dưới tán rừng là một trong những mô hình sản xuất có khả năng thích ứng tốt, vừa tạo sinh kế cho người dân vừa nâng cao khả năng chống chịu của khu vực ven biển trước các tác động bất lợi của thiên nhiên.

Mô hình có quy trình kỹ thuật tương đối đơn giản; người nuôi sử dụng tôm giống đã qua kiểm dịch, có ao ương từ 20 - 30 ngày trước khi thả nuôi; thời gian nuôi từ 4 - 5 tháng. Nhờ tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên và hệ sinh thái sẵn có nên chi phí sản xuất thấp, lợi nhuận bình quân đạt trên 50 triệu đồng/ha.

Điểm nổi bật của mô hình là tạo ra giá trị kép khi vừa mang lại thu nhập cho người dân, vừa góp phần bảo vệ và phát triển diện tích rừng ngập mặn ven biển. Nhiều diện tích rừng trong những năm qua được duy trì và phục hồi nhờ sự tham gia tích cực của cộng đồng dân cư.

Mô hình tôm - rừng còn nhiều dư địa phát triển tại các xã ven biển như: Long Thành, Long Vĩnh, Đông Hải, Trường Long Hòa, Long Hữu, Thạnh Phong, Thạnh Hải, Bảo Thuận, Bảo Thạnh, Tân Thủy, Thới Thuận, Thừa Đức và Thạnh Phước.

Trong thời gian tới, tỉnh Vĩnh Long tiếp tục khuyến khích người dân không đủ diện tích đất, nguồn vốn đầu tư nuôi tôm công nghệ cao chuyển sang phát triển các mô hình sản xuất thân thiện với môi trường, đẩy mạnh ứng dụng quy trình nuôi an toàn sinh học, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ bền vững.

Không tạo lợi nhuận cao như một số mô hình sản xuất thâm canh, nhưng nuôi thủy sản quảng canh dưới tán rừng khẳng định hiệu quả lâu dài khi vừa tạo sinh kế ổn định cho người dân, vừa góp phần bảo vệ rừng ngập mặn và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây được xem là một trong những hướng phát triển kinh tế xanh phù hợp đối với các địa phương ven biển của tỉnh Vĩnh Long trong thời gian tới.