Siết chặt hậu kiểm quản lý tài chính công các đơn vị thuộc Bộ Tài chính

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về đẩy mạnh phân cấp gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát, Bộ Tài chính vừa ban hành đồng thời hai văn bản quan trọng gồm Quy chế kiểm toán nội bộ (kèm theo Quyết định số 1779/QĐ-BTC ngày 15/5/2025) và Quy chế kiểm tra, giám sát nội bộ (kèm theo Quyết định số 2000/QĐ-BTC ngày 11/6/2025).

Hai quy chế được xây dựng thống nhất, đồng bộ, là công cụ quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong nội ngành tài chính, tăng cường kỷ cương, minh bạch, hiệu quả trong quản lý tài chính, tài sản công và đầu tư công.

Trong bối cảnh cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy và phân quyền cho các đơn vị cơ sở ngày càng mạnh mẽ, yêu cầu đặt ra là phải có cơ chế kiểm soát đủ mạnh để phòng ngừa rủi ro, hạn chế sai phạm và đảm bảo hiệu quả sử dụng ngân sách. Nhận thức rõ điều này, Bộ Tài chính đã giao Cục Kế hoạch – Tài chính chủ trì xây dựng hai quy chế trên với nội dung toàn diện, phù hợp thực tiễn, làm cơ sở để triển khai thống nhất kiểm toán và kiểm tra, giám sát nội bộ trong các đơn vị thuộc Bộ Tài chính.

Theo đó, Quy chế kiểm toán nội bộ xác lập vị trí của bộ phận kiểm toán nội bộ thuộc Phòng Kiểm tra, kiểm toán nội bộ (Cục Kế hoạch – Tài chính). Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý trực tiếp về chuyên môn đối với kiểm toán nội bộ và phê duyệt kế hoạch kiểm toán hàng năm. Kiểm toán nội bộ được thực hiện theo phương pháp tiếp cận định hướng rủi ro, tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao. Ba hình thức kiểm toán trước, đồng thời và sau được quy định rõ ràng, đảm bảo quá trình kiểm tra, đánh giá bao quát toàn bộ vòng đời của dự án, hoạt động, kế hoạch được giao.

Quy chế còn nêu rõ, kiểm toán nội bộ không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra số liệu, tuân thủ quy định mà còn đóng vai trò tư vấn, kiến nghị cải tiến quy trình quản lý, tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên công và ứng dụng công nghệ thông tin. Người làm kiểm toán nội bộ phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về trình độ, đạo đức nghề nghiệp và tính độc lập, khách quan trong khi thực hiện nhiệm vụ. Quy chế cũng đặt ra yêu cầu về chương trình đảm bảo và nâng cao chất lượng kiểm toán, trong đó có đánh giá nội bộ hằng năm và thuê kiểm toán độc lập bên ngoài 5 năm một lần (nếu cần thiết).

Song song với đó, Quy chế kiểm tra, giám sát nội bộ làm rõ phương thức, phạm vi và trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ Tài chính trong việc tổ chức thực hiện kiểm tra nội bộ. Các hình thức kiểm tra bao gồm kiểm tra định kỳ, đột xuất và theo chuyên đề, đảm bảo bao quát toàn diện các lĩnh vực tài chính, tài sản công, đầu tư xây dựng và công nghệ thông tin.

Trong số đó, kiểm tra định kỳ được quy định tối thiểu một lần trong 3 đến 4 năm đối với từng đơn vị cấp dưới, việc kiểm tra không được chồng chéo giữa các đơn vị và không gây cản trở hoạt động bình thường của cơ quan được kiểm tra. Quy chế cũng quy định rõ về trách nhiệm của các bên liên quan sau kiểm tra, yêu cầu đơn vị được kiểm tra phải thực hiện đầy đủ kết luận, kiến nghị trong vòng 30 ngày, nếu không sẽ bị xử lý theo quy định, kể cả kiến nghị giảm trừ dự toán hoặc chuyển hồ sơ vi phạm cho cơ quan có thẩm quyền.

Cả hai quy chế đều xác lập vai trò trung tâm của Cục Kế hoạch – Tài chính trong việc điều phối, giám sát và tham mưu cho Bộ trưởng về toàn bộ việc kiểm tra, kiểm toán nội bộ của ngành. Cục chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch kiểm toán, kiểm tra hằng năm; tổng hợp, phân tích rủi ro; đôn đốc thực hiện kiến nghị; đồng thời là đầu mối phối hợp với các đơn vị kiểm toán, thanh tra bên ngoài để tránh trùng lặp, đảm bảo hiệu quả và tiết kiệm nguồn lực.

Việc ban hành đồng thời hai quy chế kiểm tra và kiểm toán nội bộ thể hiện quyết tâm của Bộ Tài chính trong việc đổi mới mô hình quản trị công theo hướng hiện đại, minh bạch và có trách nhiệm giải trình. Nếu như phân cấp tạo điều kiện cho các đơn vị chủ động hơn trong điều hành thì hậu kiểm là điều kiện cần để đảm bảo quyền lực được kiểm soát chặt chẽ. Đây cũng là cách để từng bước chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ thanh tra hành chính sang giám sát thường xuyên, cảnh báo sớm, giúp ngăn ngừa sai phạm từ khi còn trong ý tưởng, trên giấy tờ.

Với cơ sở pháp lý vững chắc, phương pháp tiếp cận hiện đại, hệ thống tổ chức chuyên nghiệp và sự chỉ đạo quyết liệt từ Lãnh đạo Bộ, công tác kiểm tra và kiểm toán nội bộ của Bộ Tài chính sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc gìn giữ kỷ luật, kỷ cương ngân sách, thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài sản công, phòng ngừa rủi ro, thất thoát và góp phần xây dựng nền tài chính quốc gia liêm chính, công khai và phát triển bền vững.