Siết trách nhiệm chống thuốc lá lậu, thuốc lá điện tử

Thuốc lá điếu nhập lậu nhưng mang theo sức công phá khôn lường đối với sức khỏe cộng đồng, làm thất thu ngân sách quốc gia, đó chính là thực trạng nhức nhối của hành vi buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá.

Hơn mười năm trước, ngày 30/9/2014, Chỉ thị số 30/CT-TTg đã được ban hành như một hành lang pháp lý nhằm tuyên chiến với vấn nạn này. Nhìn lại chặng đường từ năm 2014 đến năm 2025, các bộ, ngành, địa phương và các lực lượng chức năng đã ghi dấu ấn với những con số biết nói khi phát hiện, bắt giữ và xử lý tới 79.459 vụ vi phạm pháp luật.

Hơn 110 triệu bao thuốc lá điếu các loại, trên 388 tấn lá thuốc lá cùng hơn 2 triệu đơn vị thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã bị tịch thu, những kết quả ấy cho thấy tình trạng này cơ bản đã được kiểm soát và giảm đi rõ rệt.

Thế nhưng, hoạt động buôn lậu không bao giờ đứng yên, trong giai đoạn hiện nay, hoạt động này vẫn tiềm ẩn vô vàn phức tạp và không ngừng biến tướng với những diễn biến mới tinh vi hơn. Đáng báo động hơn cả là sự gia tăng mạnh mẽ của tình trạng mua bán, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Những sản phẩm này đang bủa vây ngóc ngách đời sống, trở nên khó kiểm soát hơn, trực tiếp gây hại cho sức khỏe cộng đồng và tác động tiêu cực đến trật tự an toàn xã hội.

Vì vậy, hành lang pháp lý đã có sự thay đổi, thay thế cho Chỉ thị số 30 cũ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã ký Chỉ thị số 25/CT-TTg vào ngày 9/6/2026, đánh dấu một bước ngoặt tổng lực, quyết liệt hơn trong tình hình mới.

Trong Chỉ thị số 25/CT-TTg, Chính phủ đặt trọng tâm vào việc xây dựng một thế trận lòng dân vững chắc, Thủ tướng Chính phủ đề nghị Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các tổ chức thành viên phải phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và chính quyền địa phương nhằm vận động đoàn viên, hội viên, Nhân dân tham gia xây dựng phong trào toàn dân đấu tranh chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá, bao gồm cả thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Lời kêu gọi cũng được gửi tới các đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy trực thuộc trung ương trong việc lãnh đạo, chỉ đạo hệ thống chính trị tại địa phương tích cực vào cuộc.

Đặc biệt, kỷ cương công vụ được siết chặt ở mức tối đa khi Chính phủ ra lệnh nghiêm cấm cán bộ, công chức, viên chức có hành vi mua bán, tàng trữ, sử dụng thuốc lá điếu nhập lậu, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đi liền với đó là cơ chế gắn trách nhiệm cá nhân rất rõ ràng. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải lãnh đạo đấu tranh có hiệu quả trong phạm vi quản lý của mình. Đồng chí Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước Thủ tướng Chính phủ nếu để xảy ra tình trạng buôn lậu và sử dụng trái phép thuốc lá trên địa bàn. Định kỳ 6 tháng, 1 năm và đột xuất, các báo cáo kết quả thực hiện phải được gửi về Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả để tổng hợp báo cáo Thủ tướng.

Trên mặt trận thực địa, một vòng vây nghiêm đang được thiết lập từ không gian mạng cho đến vùng biên giới xa xôi. Bộ Công an được giao nhiệm vụ chỉ đạo các lực lượng nghiệp vụ và Công an địa phương tăng cường nắm bắt tình hình trên không gian mạng và tại các địa bàn trọng điểm. Không chỉ tuần tra, kiểm soát đơn thuần, lực lượng công an sẽ tiến hành xác lập chuyên án, đấu tranh quyết liệt nhằm xử lý tận gốc rễ nguồn hàng. Đồng thời, sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tố tụng để đẩy nhanh tiến độ điều tra, truy tố, xét xử và kịp thời công khai kết quả trên các phương tiện thông tin đại chúng sẽ là đòn răn đe mạnh mẽ, phòng ngừa chung cho toàn xã hội.

Ở khu vực cửa ngõ quốc gia, Bộ Quốc phòng chỉ đạo lực lượng Bộ đội Biên phòng tăng cường tuần tra, kiểm soát chặt chẽ khu vực biên giới, cửa khẩu, các đường mòn và lối mở. Nhiệm vụ chống buôn lậu thuốc lá lần này được gắn liền với việc duy trì an ninh trật tự xã hội vùng biên. Bộ đội biên phòng cũng có trách nhiệm phối hợp với chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền để cư dân biên giới không bị lôi kéo, tham gia vận chuyển, mua bán hàng lậu. Trên biển, lực lượng Cảnh sát biển đóng vai trò chủ công trong tuần tra, kiểm soát nhằm triệt phá tận gốc các đường dây, ổ nhóm buôn lậu thuốc lá thế hệ mới, đảm bảo trật tự an toàn trên các vùng biển của Tổ quốc.

Song song đó, Bộ Tài chính chỉ đạo lực lượng Hải quan làm tốt công tác nghiệp vụ để kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vận chuyển trái phép qua địa bàn hải quan. Đáng chú ý, cơ quan này cũng được giao nghiên cứu đề xuất đầu tư thêm cơ sở vật chất, trang thiết bị và đặc biệt là cơ chế hỗ trợ tài chính để khuyến khích, động viên các tổ chức, cá nhân dũng cảm phát hiện, cung cấp thông tin ngăn chặn hành vi vi phạm.

Một trong những điểm mới cốt lõi của Chỉ thị 25/CT-TTg chính là việc hoàn thiện các lỗ hổng pháp lý, tạo công cụ sắc bén cho lực lượng chức năng.

Bộ Công Thương được giao chủ trì, phối hợp với các Bộ: Tư pháp, Công an, Tài chính, Y tế, Khoa học và Công nghệ để rà soát, nghiên cứu và đề xuất bổ sung khái niệm hàng giả vào văn bản Luật.

Cơ quan này có nhiệm vụ hoàn thiện các quy định liên quan đến xử lý hành vi kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng trái phép các loại thuốc lá lậu, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; đồng thời đồng bộ hóa quy trình xử lý tang vật bị tịch thu. Lực lượng Quản lý thị trường các địa phương dưới sự hướng dẫn nghiệp vụ của Bộ Công Thương sẽ tăng cường phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm các điểm kinh doanh trái phép này.

Bước đi quyết liệt nhất hướng tới bảo vệ giới trẻ là việc Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Y tế, Bộ Tài chính rà soát, bổ sung các quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm quy định về sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Bộ Y tế phối hợp với Bộ Tư pháp nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá để các chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi sử dụng, chứa chấp này đảm bảo tính đồng bộ, phù hợp với tình hình mới. Sự xuất hiện của các quy định này được kỳ vọng sẽ xóa sổ các điểm tụ tập, chứa chấp sử dụng thuốc lá điện tử biến tướng đang công khai bủa vây học đường và các tụ điểm giải trí.

Nhằm cắt đứt các vòi bạch tuộc của hàng lậu trong thời đại kinh tế số, Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn các cơ quan chuyên môn thực hiện quản lý nhà nước về quyền sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn quốc gia liên quan đến thuốc lá. Các quy định về an toàn, an ninh dịch vụ bưu chính sẽ bị siết chặt nhằm kiểm tra, giám sát và ngăn chặn triệt để tình trạng các đối tượng lợi dụng dịch vụ bưu chính, thương mại điện tử để vận chuyển thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả và các loại thuốc lá thế hệ mới. Trong khi đó, Bộ Tư pháp sẽ đóng vai trò phối hợp, thẩm định để đảm bảo hệ thống pháp luật chống buôn lậu thuốc lá được hoàn thiện một cách đồng bộ nhất.

Chỉ thị 25/CT-TTg cũng đã đưa ra một quyết định mang tính chiến lược: Gắn trách nhiệm của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, phường, đặc khu với công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán và sử dụng trái phép thuốc lá trên địa bàn quản lý. Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có trách nhiệm quy định cụ thể nhiệm vụ này cho cấp xã, phường.

Lực lượng chức năng tại địa phương từ Công an, Hải quan, Biên phòng cho đến Quản lý thị trường phải tăng cường kiểm soát từ biên giới vào nội địa và lên cả không gian mạng. Đồng thời, chính quyền địa phương cần quan tâm ưu tiên các dự án đầu tư phát triển kinh tế - xã hội tại vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới để ổn định cuộc sống người dân, giúp họ nâng cao nhận thức, không bị lợi dụng, lôi kéo tiếp tay cho buôn lậu.

Để cuộc chiến này thực sự thấm sâu vào nhận thức của từng người dân, Thủ tướng Chính phủ đề nghị Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam cùng hệ thống các cơ quan báo chí phối hợp xây dựng các chương trình chuyên đề truyền thông phù hợp.

Việc tăng thời lượng tuyên truyền về nguy hại của thuốc lá lậu và thuốc lá điện tử sẽ giúp nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức và Nhân dân. Báo chí sẽ là nơi biểu dương những tấm gương tích cực, cách làm hay, đồng thời thẳng thắn phê phán, lên án những hành vi tiêu cực, thiếu tinh thần trách nhiệm. Ngoài ra, Hiệp hội Sản xuất và Tiêu thụ thuốc lá Việt Nam cũng cần chủ động phối hợp, cung cấp thông tin về các đối tượng vi phạm và hỗ trợ kỹ thuật, truyền thông theo đúng quy định.

Chỉ thị số 25/CT-TTg ban hành ngày 9/6/2026 chính thức mở ra một chương mới cho cuộc chiến bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an ninh kinh tế quốc gia. Mệnh lệnh đã phát ra, các bộ, ngành và địa phương đang khẩn trương quán triệt, xây dựng kế hoạch để triển khai một cách đồng bộ, quyết liệt và hiệu quả nhất, không cho thuốc lá lậu và những làn khói độc hại thế hệ mới có cơ hội hủy hoại tương lai.