Số hóa di sản, mở rộng không gian tiếp cận văn hóa

Tại Lâm Đồng, công tác số hóa di sản văn hóa được đẩy mạnh thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu số, quét 3D hiện vật, phát triển bảo tàng ảo và không gian tham quan trực tuyến, góp phần bảo tồn lâu dài các giá trị văn hóa, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận của cộng đồng, thúc đẩy du lịch thông minh.

Từ ngày 15 - 18/6, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng phối hợp Trường Đại học Phan Thiết triển khai đề tài khoa học cấp tỉnh “Số hóa di sản văn hóa vật thể và phi vật thể trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng”. Trong khuôn khổ đề tài, 200 hiện vật tiêu biểu được quét 3D, đồng thời xây dựng không gian tham quan thực tế ảo tại ba địa điểm gồm: Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng cơ sở Bình Thuận, Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm (xã Bắc Bình) và Bộ sưu tập Di sản Hoàng tộc Chăm (xã Hồng Thái).

Thạc sĩ Giang Sỹ Chung, Trường Đại học Phan Thiết cho biết, nhóm nghiên cứu đã ứng dụng công nghệ thực tế ảo 360 độ để tái hiện không gian tổng thể các điểm trưng bày. Đối với hiện vật, công nghệ quét laser kết hợp chụp ảnh đa góc độ được sử dụng để xây dựng mô hình 3D có độ chính xác cao, giúp người xem có thể quan sát chi tiết hiện vật từ mọi hướng trên môi trường số.

Quá trình thực hiện đặt ra không ít thách thức khi nhiều hiện vật có niên đại lâu đời, một số hiện vật đã được phục dựng và tiềm ẩn nguy cơ hư hại trong quá trình di chuyển phục vụ quét số. Tuy nhiên, các đơn vị tham gia luôn tuân thủ nghiêm ngặt quy trình bảo quản nhằm bảo đảm giữ nguyên hiện trạng hiện vật.

Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng cơ sở Bình Thuận đang quản lý gần 60.000 hiện vật, trong đó có khoảng 30.000 hiện vật gốc. Thời gian qua, đơn vị triển khai nhiều nội dung quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số như, số hóa hồ sơ hình ảnh hiện vật 2D, chuẩn hóa dữ liệu phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu số, quét mã QR tại các khu trưng bày và hiện vật tiêu biểu, đồng thời xây dựng mã QR cho 16 di tích, thắng cảnh trên địa bàn. Bên cạnh đó, dữ liệu di sản cũng được tích hợp vào hệ thống quản lý di sản văn hóa và bảo tàng của ngành văn hóa.

Ông Đoàn Văn Thuận, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng cho biết, hiện nay, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng cơ sở Bình Thuận đã vượt qua giai đoạn số hóa đơn thuần để bước sang giai đoạn xây dựng môi trường bảo tàng số và trải nghiệm tham quan trực tuyến.

Việc số hóa sẽ tạo được cơ sở dữ liệu số dùng chung góp phần kết nối nguồn tư liệu phục vụ tốt công tác kiểm kê, quản lý. Ảnh: Hồng Hiếu - TTXVN

Theo Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh, số hóa di sản, hiện vật, cổ vật mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết, việc tạo lập các bản sao kỹ thuật số giúp lưu giữ đầy đủ thông tin khoa học của hiện vật, hạn chế nguy cơ mất mát, hư hỏng do tác động của thời gian. Đồng thời, cơ sở dữ liệu số dùng chung sẽ góp phần kết nối nguồn tư liệu giữa bảo tàng và các di tích, phục vụ công tác kiểm kê, nghiên cứu, giáo dục và quản lý nhà nước về văn hóa.

Việc đẩy mạnh số hóa càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh tỉnh Lâm Đồng mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập không gian văn hóa của các địa phương Lâm Đồng, Bình Thuận và Đắk Nông trước đây. Khối lượng di sản cần quản lý, bảo tồn và khai thác gia tăng đáng kể, đòi hỏi những phương thức quản lý hiện đại, hiệu quả hơn.

Ngoài ra, số hóa còn mở ra cơ hội phát triển du lịch thông minh, mở rộng khả năng tiếp cận di sản cho cộng đồng và hỗ trợ hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học. Đến nay, khu vực Đông Lâm Đồng đã số hóa hơn 400 hiện vật; riêng Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm đã hoàn thành số hóa hơn 50 hiện vật và đang tiếp tục mở rộng phạm vi thực hiện.

Nhiều du khách tỏ ra thích thú khi được trải nghiệm mô hình tham quan số bên cạnh hình thức tham quan truyền thống. Thông qua bảo tàng ảo với tên miền https://3d.baotanglamdong.com.vn, người dùng có thể khám phá không gian trưng bày và cảnh quan các cơ sở, khu di tích, điểm trưng bày trên môi trường trực tuyến với các thao tác đơn giản.

Em Nông Hoàng Yên Đan, học sinh lớp 11, ngụ phường Phan Thiết chia sẻ: “Ngoài tham quan trực tiếp, em còn được các thuyết minh viên hướng dẫn trải nghiệm bảo tàng ảo. Hình thức này rất tiện lợi vì có thể tìm hiểu không gian trưng bày và các hiện vật ở bất cứ đâu thông qua internet. Em thấy trải nghiệm khá sinh động và gần giống như khi tham quan thực tế”.

Theo Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, thời gian tới, dự án “Số hóa tư liệu hiện vật Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng” giai đoạn 2026 - 2028 có tổng mức đầu tư 50 tỷ đồng sẽ được triển khai với việc tập trung số hóa toàn bộ số hiện vật do bảo tàng quản lý, đồng thời xây dựng hệ thống tham quan 3D và phòng trình chiếu hiện đại... Việc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng áp dụng các mô hình chuyển đổi từ không gian trưng bày truyền thống sang kết hợp môi trường số không chỉ giúp “kéo dài tuổi thọ” cho hiện vật mà còn mở rộng không gian tiếp cận, đưa di sản vượt ra ngoài những bức tường của bảo tàng.