“STEM Innovation Petrovietnam”: Hành trình ấn tượng và hiệu quả

Trong bối cảnh khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo được xác định là những đột phá chiến lược cho giai đoạn phát triển mới của đất nước, chương trình “STEM Innovation Petrovietnam” đang cho thấy một cách tiếp cận sáng tạo và lan tỏa mạnh mẽ. Đó cũng là hành trình ấn tượng, hiệu quả khi đưa những định hướng lớn của Đảng đi vào từng phòng học, nơi học sinh được học, được thử nghiệm và được nuôi dưỡng tư duy khoa học bằng những trải nghiệm thật.

Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu lấy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực trung tâm cho phát triển, trong đó nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Tiếp đó, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định vai trò then chốt của giáo dục và đào tạo, coi đây là quốc sách hàng đầu, là nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế tri thức. Nghị quyết đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, gắn giáo dục với khoa học - công nghệ, với nhu cầu xã hội và chiến lược phát triển quốc gia.

Hai nghị quyết trên đã tạo nên một mạch tư duy xuyên suốt: phát triển khoa học - công nghệ phải bắt đầu từ giáo dục; đổi mới giáo dục phải dựa trên hạ tầng, phương pháp và con người phù hợp. Trong bối cảnh đó, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã lựa chọn vai trò tiên phong trong việc đưa giáo dục STEM vào thực tiễn, xuất phát từ chính yêu cầu phát triển nguồn nhân lực khoa học - công nghệ cho đất nước.

Từ những định hướng lớn của Đảng, đặc biệt là xuất phát từ ý tưởng của Tổng Bí thư Tô Lâm, Petrovietnam đã cụ thể hóa bằng chương trình “STEM Innovation Petrovietnam”. Thay vì tiếp cận STEM như một phong trào hay khẩu hiệu, chương trình được thiết kế theo hướng tạo dựng đầy đủ điều kiện để STEM có thể triển khai thực chất trong nhà trường, bắt đầu từ hạ tầng phòng học, đội ngũ giáo viên đến phương pháp tổ chức dạy và học.

Trọng tâm của chương trình là tạo dựng các phòng thực hành giáo dục STEM theo mô hình phòng lab học tập. Đây không phải là không gian trưng bày thiết bị, mà là nơi học sinh trực tiếp thao tác, thử nghiệm, xây dựng dự án và giải quyết vấn đề. Cách tiếp cận này phản ánh một nhận thức rõ ràng: tư duy khoa học và năng lực công nghệ không thể hình thành bằng lý thuyết thuần túy, mà phải thông qua trải nghiệm và thực hành.

Sau khi khởi động, chương trình được triển khai đồng thời tại nhiều địa phương trên cả nước. Một điểm dễ nhận thấy là độ phủ không gian rất rộng, trải dài từ đô thị lớn đến nông thôn, từ đồng bằng đến miền núi. Các phòng STEM đã và đang hiện diện tại Hà Nội, Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ - những trung tâm kinh tế, giáo dục lớn; đồng thời lan tỏa tới các địa phương trung du, miền núi và vùng còn nhiều khó khăn như Phú Thọ, Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An, Đắk Lắk, Gia Lai, Cà Mau... cũng như các tỉnh, thành có tốc độ công nghiệp hóa nhanh như Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh...

Sự phân bố này cho thấy chương trình không tập trung nguồn lực vào một vài điểm sáng, mà hướng tới thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục STEM giữa các vùng miền, tạo cơ hội học tập đồng đều hơn cho học sinh trên phạm vi cả nước.

Một đặc điểm nổi bật trong quá trình triển khai là tốc độ nhanh đi kèm với sự kiểm soát chặt chẽ về chất lượng. Trước khi mỗi phòng STEM được đưa vào vận hành, nhà trường đều được khảo sát về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và nhu cầu học tập thực tế. Cùng với đó, việc phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục địa phương giúp các phòng STEM sau khi bàn giao đã nhanh chóng được tích hợp vào chương trình dạy học thường xuyên. Cách làm này phản ánh tư duy triển khai quen thuộc của Petrovietnam trong các dự án lớn: quyết liệt trong tiến độ, nhưng không tách rời điều kiện thực tế.

Song song với việc xây dựng phòng STEM, chương trình cũng đặc biệt chú trọng đến công tác tập huấn giáo viên. Các khóa tập huấn không chỉ dừng ở việc hướng dẫn sử dụng thiết bị, mà còn tập trung vào phương pháp giáo dục STEM, cách tổ chức hoạt động học tập dựa trên dự án, thí nghiệm và trải nghiệm. Hàng nghìn lượt giáo viên được hỗ trợ để chuyển vai trò từ người truyền đạt kiến thức sang người hướng dẫn, dẫn dắt học sinh khám phá vấn đề và tìm lời giải. Đây là điều kiện then chốt để phòng STEM không chỉ tồn tại về mặt vật chất, mà thực sự trở thành một phần của đổi mới phương pháp dạy và học.

Một yếu tố quan trọng giúp chương trình giữ được tính khoa học và thực tiễn là sự tham gia xuyên suốt của đội ngũ chuyên gia đến từ nhiều lĩnh vực: giáo dục STEM, khoa học - công nghệ, kỹ thuật và quản lý giáo dục. Nhờ sự phối hợp này, nội dung học tập không bị tách rời khỏi đời sống, mà gắn với các vấn đề quen thuộc như năng lượng, môi trường, công nghệ số, tự động hóa... Học sinh vì thế không chỉ học kiến thức, mà được từng bước hình thành tư duy khoa học, khả năng đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề - những năng lực cốt lõi của nguồn nhân lực trong tương lai.

Sau một thời gian triển khai, chương trình đã tạo ra những kết quả hết sức đáng phấn khởi: các phòng STEM hoạt động thường xuyên; giáo viên chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy; học sinh có thêm không gian học tập trải nghiệm; các địa phương có thêm hạ tầng giáo dục hiện đại. Quan trọng hơn, chương trình cho thấy một cách thức đưa chủ trương lớn vào đời sống giáo dục bằng những bước đi cụ thể. Những định hướng về khoa học - công nghệ và giáo dục không còn nằm trên văn bản, mà đã hiện diện trong từng phòng học, từng tiết học và từng hoạt động trải nghiệm của học sinh.

Theo đánh giá của ông Đỗ Hoàng Sơn, chuyên gia giáo dục STEM độc lập, điểm đáng ghi nhận của chương trình “STEM Innovation Petrovietnam” không những nằm ở quy mô đầu tư hay tốc độ triển khai, mà còn ở cách chương trình đi thẳng vào “phần lõi” của giáo dục STEM. Ông cho rằng việc tập trung xây dựng phòng lab gắn với tập huấn giáo viên là hướng đi đúng, bởi STEM chỉ có ý nghĩa khi học sinh được học thông qua trải nghiệm, thí nghiệm và giải quyết vấn đề thực tế.

“Điều khiến tôi phấn khởi là chương trình không làm STEM theo kiểu phong trào, mà tạo ra điều kiện để giáo viên có thể dạy thật, học sinh có thể học thật. Khi phòng STEM được sử dụng thường xuyên, giáo viên hiểu phương pháp và học sinh được khơi gợi tò mò khoa học, thì STEM mới có giá trị lâu dài”, ông Đỗ Hoàng Sơn nhận xét. Theo chuyên gia này, cách triển khai đồng đều từ thành thị đến nông thôn, miền núi cho thấy chương trình không chỉ hướng tới những điểm sáng, mà đang góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục STEM một cách công bằng hơn.

Có thể thấy từ khi khởi động đến nay, chương trình “STEM Innovation Petrovietnam” đã đi qua một chặng hết sức ấn tượng, hiệu quả. Bên cạnh việc xây dựng hạ tầng phòng STEM, chương trình đã từng bước hình thành một cách tiếp cận có hệ thống: khảo sát nhu cầu thực tiễn của nhà trường, đầu tư phòng lab học tập, tập huấn giáo viên và kết nối nội dung học tập với các vấn đề khoa học - công nghệ gắn với đời sống. Qua quá trình triển khai, các phòng STEM đã được bàn giao và đi vào vận hành thường xuyên, trở thành không gian học tập trải nghiệm, góp phần thay đổi phương pháp dạy và học. Quan trọng hơn, chương trình cho thấy một mô hình đưa chủ trương lớn về khoa học - công nghệ và giáo dục vào thực tiễn bằng những bước đi cụ thể, bền bỉ và có khả năng lan tỏa lâu dài.

Phát biểu tại Lễ khởi công Trường phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Trường Hà (Cao Bằng), Tổng Bí thư Tô Lâm đánh giá cao vai trò tiên phong của Petrovietnam trong việc đồng hành cùng giáo dục và phát triển nguồn nhân lực khoa học - công nghệ cho đất nước. Tổng Bí thư khẳng định: “Tôi đánh giá cao sáng kiến của Petrovietnam trong việc triển khai chương trình phòng học giáo dục thực hành STEM. Thông qua các hoạt động đồng hành cùng giáo dục, Petrovietnam đã xây dựng hàng trăm phòng học STEM tại nhiều địa phương, qua đó góp phần nuôi dưỡng nguồn nhân lực khoa học - công nghệ trong tương lai, đồng thời thể hiện tư duy phát triển tài năng gắn với yêu cầu của kỷ nguyên số.”

Tổng Bí thư nhấn mạnh, việc đưa mô hình STEM vào trường học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh học sinh Việt Nam còn thiếu môi trường thực hành, trải nghiệm khoa học – công nghệ. “Học sinh của chúng ta học lý thuyết tốt, nhưng thực hành còn gặp nhiều khó khăn do chưa có môi trường thực tế. Vì vậy, việc đưa các phòng học STEM vào nhà trường là rất cần thiết,” Tổng Bí thư nêu rõ, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục STEM một cách công bằng cho học sinh ở cả đô thị, miền xuôi lẫn vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc, vùng biên giới.

Từ góc độ định hướng lâu dài, Tổng Bí thư Tô Lâm đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Tỉnh ủy, Thành ủy và Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp chặt chẽ với Petrovietnam để tổ chức triển khai chương trình một cách bài bản, có hệ thống, thường xuyên tổng kết, đánh giá và rút kinh nghiệm. Qua đó, tiếp tục nhân rộng các mô hình giáo dục STEM giàu ý nghĩa trên phạm vi cả nước, đồng hành cùng con đường phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mà Đảng và Nhà nước đã lựa chọn.

Các em học sinh Trường TH&THCS số 2 Trường Thủy (xã Trường Phú, Quảng Trị) dành tặng đại biểu những phần quà do các em tự thiết kế.

Từ những phòng STEM đang sáng đèn mỗi ngày, từ những giờ thực hành nơi học sinh được tự tay thử nghiệm, đặt câu hỏi và trả lời... “STEM Innovation Petrovietnam” đang cho thấy một hành trình bền bỉ và đầy sinh khí. Đó dường như là sự dịch chuyển âm thầm của tư duy giáo dục, nơi khoa học trở nên gần gũi, công nghệ không còn xa lạ và sáng tạo được khơi nguồn từ chính trải nghiệm học đường.

Khi một doanh nghiệp nhà nước như Petrovietnam chủ động tiên phong trong việc kiến tạo hạ tầng giáo dục STEM - chính là gieo niềm tin vào thế hệ tương lai. Sẽ có một thế hệ học sinh được lớn lên cùng tư duy khoa học, năng lực công nghệ và khát vọng đóng góp cho đất nước. Từ nền tảng ấy, giáo dục STEM không còn là khái niệm xa vời, mà đã trở thành một phần sống động của hành trình phát triển dài hạn, nơi những hạt mầm hôm nay có thể nảy nở thành động lực đổi mới của ngày mai.

Để nhìn lại hành trình đặc biệt ấy và lan tỏa tinh thần đổi mới giáo dục gắn với khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, vào lúc 20h10' tối nay (29/1), chương trình cầu truyền hình trực tiếp “STEM Innovation Petrovietnam - Mạch nguồn tri thức” sẽ được tổ chức, kết nối nhiều điểm cầu trên cả nước.

Chương trình cầu truyền hình trực tiếp “Mạch nguồn tri thức - STEM Innovation Petrovietnam” sẽ diễn ra vào lúc 20h10' ngày 29/1/2026 trên kênh VTV1.

Xuất phát từ ý tưởng của Tổng Bí thư Tô Lâm, Petrovietnam đã sáng kiến và triển khai chương trình “STEM Innovation Petrovietnam”, được đích thân Tổng Bí thư, Thủ tướng Chính phủ cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước khởi động tại Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Petrovietnam. Với mục tiêu xây dựng 100 phòng STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh, thành phố, đây là dự án giáo dục quy mô lớn nhất từ trước đến nay do một doanh nghiệp khởi xướng, mang tầm chiến lược quốc gia trong đào tạo nguồn nhân lực khoa học công nghệ, góp phần hình thành thế hệ công dân tri thức năng lượng mới của Việt Nam.