Sự tái cấu trúc phức tạp của chuỗi cung ứng toàn cầu

Theo tạp chí The Economist, ba năm trước, thuật ngữ “cân bằng chậm lại” đã được sử dụng để mô tả tình trạng mong manh của thương mại và thương mại quốc tế. 

Sau những năm 1990 và 2000, tốc độ hội nhập kinh tế đã bị đình trệ trong những năm 2010, khi các công ty vật lộn với dư chấn của cuộc khủng hoảng tài chính, cuộc nổi dậy của chủ nghĩa dân túy chống lại biên giới mở và cuộc chiến thương mại của cựu Tổng thống Donald Trump. 

Luồng hàng hóa và vốn bị đình trệ. Nhiều ông chủ trì hoãn các quyết định lớn về đầu tư ra nước ngoài, nhường chỗ cho thời gian chờ đợi. Không ai biết liệu toàn cầu hóa sẽ đối mặt với một đốm sáng hay sự diệt vong.

* An toàn thay vì hiệu quả

Giờ đây, sự chờ đợi đã kết thúc, vì đại dịch và căng thẳng ở Ukraine đã kích hoạt một thế hệ tái tưởng tượng về chủ nghĩa tư bản toàn cầu trong các hội đồng quản trị và chính phủ. Ở nhiều nơi trên thế giới, chuỗi cung ứng đang được chuyển đổi.

Loại hình toàn cầu hóa mới này dường như đặt yếu tố an ninh (chứ không phải hiệu quả) lên đầu, trong đó ưu tiên kinh doanh đối với những đối tác an toàn, ở những quốc gia “thân thiện”. Điều này có thể tạo ra chủ nghĩa bảo hộ và khiến lạm phát ngày càng trầm trọng hơn. 

Ngoài ra, nếu các công ty và chính trị gia thể hiện sự kiềm chế, điều đó có thể làm thay đổi nền kinh tế thế giới theo hướng tốt hơn, giữ lợi ích của sự cởi mở trong khi cải thiện khả năng phục hồi.

Sau khi Bức tường Berlin sụp đổ vào năm 1989, “kim chỉ nam” của toàn cầu hóa là tính hiệu quả. Các công ty đặt sản xuất ở nơi chi phí thấp nhất, trong khi nhà đầu tư triển khai vốn ở nơi lợi nhuận cao nhất. Các chính phủ mong muốn đối xử bình đẳng với các công ty bất kể quốc tịch và thực hiện giao dịch thương mại với các nền kinh tế khác nhau. 

Trong hơn hai thập kỷ, điều này đã làm nảy sinh các chuỗi giá trị tinh vi, chiếm đến một nửa tổng hoạt động thương mại. Tất cả những điều này đã giúp duy trì môi trường giá thấp cho người tiêu dùng và giúp đưa 1 tỷ người tại các nước đang phát triển thoát khỏi cảnh nghèo cùng cực, bao gồm cả Trung Quốc.

Tuy nhiên, khái niệm toàn cầu hóa siêu hiệu quả cũng có vấn đề. Dòng vốn biến động làm mất ổn định thị trường tài chính. Nhiều công nhân cổ xanh ở các nước giàu đã mất trắng. 

Gần đây, những nỗi lo khác lại lớn dần lên. Đầu tiên, một số chuỗi cung ứng tinh gọn hóa ra không có giá trị tốt như vẻ ngoài của chúng, bởi nhiệm vụ chủ yếu của chúng là giữ chi phí thấp, nhưng khi chuỗi cung ứng bị phá vỡ, nhiều hoạt động có thể bị tê liệt. 

Sự tắc nghẽn ngày nay đã làm suy giảm ít nhất 1% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu. Các cổ đông và người tiêu dùng đều bị ảnh hưởng vì tình trạng thiếu chip đã khiến hoạt động sản xuất ô tô bị đình trệ. Trong năm 2022, dòng tiền của các nhà sản xuất ô tô đã giảm 80% so với cùng kỳ năm 2021. 

Tim Cook, chuyên gia về chuỗi cung ứng, Giám đốc điều hành Apple, ước tính những vụ tắc nghẽn có thể làm giảm doanh số bán hàng của Apple tới 8 tỷ USD, tương đương 10% trong quý này.

Trong khi đại dịch COVID-19 là một cú sốc, các yếu tố như căng thẳng địa chính trị, thời tiết khắc nghiệt hoặc một loại virus khác đều có thể dễ dàng phá vỡ chuỗi cung ứng trong thập kỷ tới.

Một dấu hiệu cho thấy các công ty đang chuyển từ định hướng hoạt động hiệu quả sang thúc đẩy khả năng phục hồi là lượng hàng tồn kho đề phòng hiện đang tích tụ rất lớn. Đối với 3.000 công ty lớn nhất trên toàn cầu, con số này đã tăng từ 6% lên 9% GDP thế giới kể từ năm 2016. 

Nhiều công ty đang áp dụng nguồn cung ứng kép và lâu hơn với các hợp đồng có thời hạn. Mô hình đầu tư đa quốc gia đã bị đảo ngược, 69% là từ các công ty con địa phương tái đầu tư tại địa phương, thay vì các công ty mẹ gửi vốn qua biên giới.

Điều này lặp lại kịch bản của những năm 1930, khi các công ty toàn cầu phản ứng với chủ nghĩa dân tộc bằng cách làm cho các công ty con ở nước ngoài tự cung tự cấp nhiều hơn.

Các ngành công nghiệp chịu nhiều áp lực nhất đã và đang đổi mới mô hình kinh doanh của họ, được khuyến khích bởi các chính phủ từ châu Âu đến Ấn Độ quan tâm đến “quyền tự chủ chiến lược”.

Ngành công nghiệp xe hơi với hãng Tesla của tỷ phú Elon Musk đang tiến tới tích hợp theo chiều dọc, trong đó hãng sẽ kiểm soát mọi thứ từ khai thác nickel đến thiết kế chip.

Các nhà lắp ráp thiết bị điện tử của Đài Loan (Trung Quốc) cũng đã cắt giảm tỷ trọng tài sản của họ tại Trung Quốc từ 50% xuống 35% kể từ năm 2017 do các khách hàng như Apple đa dạng hóa nhu cầu. 

Trong lĩnh vực năng lượng, phương Tây đang tìm kiếm thỏa thuận cung cấp dài hạn từ các đồng minh thay vì dựa vào các thị trường giao ngay do các đối thủ thống trị.

Đây cũng là lý do khiến phương Tây trở nên thân thiện với Qatar, một nước giàu khí đốt. Năng lượng tái tạo cũng sẽ làm cho thị trường năng lượng mang tính khu vực hơn.