Sửa đổi Luật Kiến trúc hướng tới giảm thủ tục, tăng phân cấp

Sáng 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Theo Tờ trình, việc sửa đổi Luật Kiến trúc nhằm thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính; đồng thời bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Luật Kiến trúc năm 2019 sau hơn 5 năm thực hiện đã từng bước khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý và phát triển kiến trúc Việt Nam. Luật đã thể chế hóa các chủ trương của Đảng, góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh trong lĩnh vực kiến trúc.

Cùng với việc triển khai Luật, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao chất lượng kiến trúc, xây dựng môi trường cư trú bền vững và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong phát triển kiến trúc.

Nhiều địa phương đã xây dựng quy chế quản lý kiến trúc, lập danh mục các công trình kiến trúc có giá trị, tăng cường quản lý kiến trúc đô thị và nông thôn, góp phần bảo tồn các giá trị kiến trúc truyền thống. Hoạt động hành nghề kiến trúc từng bước được chuẩn hóa; việc thi tuyển phương án kiến trúc đối với các công trình công cộng được quan tâm hơn, góp phần nâng cao chất lượng thiết kế và trách nhiệm nghề nghiệp của đội ngũ kiến trúc sư.

Kiến trúc Việt Nam cũng ngày càng được ghi nhận tại các diễn đàn và giải thưởng quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực kiến trúc xanh, kiến trúc bản địa, công trình cộng đồng và thiết kế thích ứng với điều kiện khí hậu nhiệt đới.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai Luật Kiến trúc năm 2019 cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Theo Bộ trưởng Trầ Hồng Minh, một số quy định chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thực tiễn, chưa điều chỉnh các lĩnh vực mới như kiến trúc không gian ngầm, kiến trúc xanh, kiến trúc thông minh, kiến trúc thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi số trong hoạt động kiến trúc.

Một số quy định về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc còn mang tính định tính, thiếu tiêu chí cụ thể để áp dụng thống nhất. Quy định về quản lý công trình kiến trúc có giá trị, quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc và điều kiện hành nghề kiến trúc cũng còn những vướng mắc, làm phát sinh thủ tục, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án...

Cùng đó, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh các quy định về phân định thẩm quyền, phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực kiến trúc để phù hợp với tổ chức bộ máy mới.

Trên cơ sở đó, dự án Luật tập trung sửa đổi các quy định nhằm luật hóa các nội dung về phân định thẩm quyền, phân cấp, phân quyền đã được quy định tại các nghị định của Chính phủ; đồng thời tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư, kinh doanh trong lĩnh vực kiến trúc.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đề xuất bãi bỏ quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải trình Hội đồng nhân dân cùng cấp thông qua Quy chế quản lý kiến trúc trước khi ban hành; đồng thời bỏ quy định phải có ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng đối với quy chế quản lý kiến trúc của đô thị loại đặc biệt và đô thị loại I là thành phố trực thuộc Trung ương.

Đối với hoạt động hành nghề kiến trúc, dự thảo Luật đề xuất bãi bỏ thủ tục sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề, bãi bỏ thủ tục công nhận tổ chức xã hội - nghề nghiệp đủ điều kiện tổ chức sát hạch và bãi bỏ quy định thành lập Hội đồng xét cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc.

Dự thảo cũng giảm số lượng công việc thiết kế kiến trúc phải có chứng chỉ hành nghề, chỉ giữ lại đối với những hoạt động chuyên môn có yêu cầu cao về bảo đảm an toàn công trình, ảnh hưởng lớn đến không gian kiến trúc, cảnh quan và hình ảnh đô thị.

Đối với công tác quản lý kiến trúc, dự thảo Luật bổ sung quy định làm rõ nội hàm "bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc"; hoàn thiện quy định về quy chế quản lý kiến trúc và thi tuyển phương án kiến trúc; bổ sung quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc và các trường hợp không bắt buộc tổ chức thi tuyển nhằm phù hợp với thực tiễn triển khai các dự án đầu tư.

Dự thảo cũng bổ sung các quy định thúc đẩy phát triển kiến trúc xanh, kiến trúc bền vững, kiến trúc thích ứng với biến đổi khí hậu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý và hành nghề kiến trúc, phù hợp với các chủ trương về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, dự án Luật không thay đổi phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Kiến trúc năm 2019 mà tập trung sửa đổi những quy định cấp bách nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với các luật có liên quan.

Dự thảo Luật gồm 4 điều; trong đó sửa đổi, bổ sung 14 điều, bãi bỏ 4 điều của Luật Kiến trúc hiện hành và giữ nguyên 23 điều. Đồng thời, dự thảo cũng đề xuất sửa đổi một quy định của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn nhằm kịp thời luật hóa các nội dung về cải cách thủ tục hành chính.

Việc sửa đổi Luật sẽ không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính, không làm tăng yêu cầu về nguồn lực thực hiện mà góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, hành nghề kiến trúc và phát triển nền kiến trúc Việt Nam theo hướng hiện đại, giàu bản sắc văn hóa dân tộc.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.