Sửa luật để tăng quyền dữ liệu cho người tiêu dùng

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, với nhiều điểm mới đáng chú ý nhằm thích ứng với bối cảnh kinh tế số.

Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo tập trung sửa đổi theo hướng bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, đồng thời đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước.

Một trong những nội dung nổi bật là bổ sung quyền cho người tiêu dùng được lựa chọn “mục đích, phạm vi thu thập và sử dụng thông tin” của mình. Đây là bước điều chỉnh quan trọng trong bối cảnh dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành tài sản có giá trị và là nền tảng của nhiều mô hình kinh doanh số.

Việc trao thêm quyền quyết định cho người tiêu dùng không chỉ tăng cường quyền tự chủ cá nhân mà còn buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách thức thu thập, khai thác dữ liệu theo hướng minh bạch và có trách nhiệm hơn. Đây cũng là xu hướng chung trên thế giới, khi bảo vệ dữ liệu cá nhân ngày càng được coi là một quyền cơ bản trong môi trường tiêu dùng số.

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất chuyển thẩm quyền tiếp nhận, hỗ trợ giải quyết yêu cầu thương lượng của người tiêu dùng từ Bộ Công Thương xuống UBND cấp tỉnh. Sự thay đổi này được đánh giá là phù hợp thực tiễn bởi phần lớn tranh chấp tiêu dùng phát sinh tại địa phương. Khi cấp tỉnh trực tiếp xử lý, người dân có thể tiếp cận dịch vụ công nhanh hơn, thuận tiện hơn và giảm đáng kể chi phí thủ tục.

Một điểm đáng chú ý khác là việc bãi bỏ một số trách nhiệm quản lý của UBND cấp huyện trong lĩnh vực chợ, siêu thị, trung tâm thương mại và chuyển giao trực tiếp cho UBND cấp xã. Đây là bước đi phù hợp với định hướng xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời phát huy vai trò của chính quyền cơ sở trong giám sát và xử lý các vấn đề phát sinh gần dân hơn.

Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành hiệu quả, yêu cầu đặt ra là phải đồng bộ về nguồn lực, đào tạo cán bộ và hoàn thiện cơ chế giám sát từ cấp trên. Nếu không, nguy cơ quá tải hoặc thực thi thiếu thống nhất ở cấp cơ sở là điều có thể xảy ra.

Dự thảo cũng đề xuất bỏ chức năng thanh tra về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của UBND cấp huyện nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Thanh tra 2025, theo hướng tập trung đầu mối thanh tra về Trung ương và cấp tỉnh. Đồng thời, một số nhiệm vụ liên quan đến quản lý tổ chức xã hội cũng được điều chỉnh, chuyển giao mạnh hơn cho địa phương.

Có thể thấy, đợt sửa đổi này không làm thay đổi căn bản triết lý của Luật mà tập trung vào ba định hướng lớn: tăng quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân cho người tiêu dùng; tinh gọn bộ máy quản lý; và đẩy mạnh phân quyền, phân cấp.

Nếu được thiết kế hợp lý và triển khai hiệu quả, những điều chỉnh này sẽ góp phần xây dựng một cơ chế bảo vệ người tiêu dùng hiện đại, linh hoạt hơn, phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế số và xu hướng cải cách thể chế hiện nay.