Tác động kép khiến thị trường ô tô Pháp khủng hoảng

Báo Le Figaro của Pháp mới đây đăng tải nội dung nghiên cứu do hãng tư vấn Roland Berger thực hiện, cho thấy các quy định pháp lý và chính sách thuế đang tạo ra gánh nặng lớn đối với cả các nhà sản xuất ô tô lẫn người tiêu dùng Pháp.

Vấn đề đặt ra là thị trường ô tô Pháp suy giảm có phải là do chính sách thương mại của các nhà sản xuất hay do thuế và các quy định? Giá trung bình của một chiếc ô tô tại Pháp đã tăng từ 21.811 euro năm 2019 lên 29.370 euro vào năm 2025, tương đương mức tăng 34%.

Trong cùng giai đoạn, doanh số bán ô tô mới giảm từ 2,2 triệu chiếc xuống còn 1,6 triệu chiếc, tức giảm 27%. Mặc dù mối tương quan giữa giá tăng và doanh số giảm là khá rõ ràng, nguyên nhân thực sự của xu hướng này vẫn gây nhiều tranh cãi.

Bốn tổ chức đại diện cho ngành gồm PFA (các nhà sản xuất và nhà cung cấp), Sesam LLD (các công ty cho thuê dài hạn), Mobilians (đại lý, gara, cơ sở sửa chữa...) và Avere (lĩnh vực xe điện) đã thuê hãng tư vấn Roland Berger thực hiện một nghiên cứu nhằm xác định chính xác nguyên nhân của sự suy giảm này.

Chủ tịch PFA Luc Chatel cho biết mục tiêu của nghiên cứu là bác bỏ quan điểm cho rằng giá xe tăng chủ yếu do lợi nhuận của các nhà sản xuất tăng. Theo ông, biên lợi nhuận hoạt động gộp của các nhà sản xuất và nhà cung cấp thực tế đã giảm khoảng 1 điểm phần trăm trong giai đoạn nghiên cứu.

Ông cho rằng nguyên nhân chính là "một cú đánh kép", bao gồm cả chính sách thuế và các quy định ngày càng chặt chẽ, đồng thời khẳng định ngành ô tô cần được lắng nghe nhiều hơn tại Paris và Brussels.

Các tiêu chuẩn ngày càng làm tăng giá xe

Các tiêu chuẩn đối với ô tô ngày càng nghiêm ngặt hơn nhằm đáp ứng yêu cầu về an toàn và chuyển đổi năng lượng. Liên minh châu Âu đặt mục tiêu chấm dứt việc bán xe sử dụng động cơ đốt trong mới từ năm 2035 và áp dụng các tiêu chuẩn khí thải CAFE. Các nhà sản xuất đã phải điều chỉnh để đáp ứng các yêu cầu này.

Tuy nhiên, đối với các mẫu xe tương đương, xe điện vẫn có giá cao hơn xe sử dụng động cơ đốt trong, chủ yếu do chi phí pin và hệ thống điện tử. Khi tỷ trọng xe điện trong doanh số tăng lên, giá bán trung bình của toàn thị trường cũng tăng theo.

Các nhà sản xuất châu Âu, đặc biệt là các hãng của Pháp, hiện bán ít xe cỡ nhỏ giá rẻ hơn trước. Theo các tổ chức đặt hàng nghiên cứu, nguyên nhân không phải vì lợi nhuận thấp mà chủ yếu do các quy định kỹ thuật. Xe hiện nay phải được trang bị thêm nhiều thiết bị như radar, cảm biến hỗ trợ giữ làn đường, cảnh báo buồn ngủ và các hệ thống an toàn khác.

Điều này khiến xe có kích thước lớn hơn, giá thành cao hơn và vượt quá khả năng chi trả của nhóm khách hàng truyền thống của phân khúc xe đô thị giá rẻ.

Hệ quả là thị trường chuyển dịch sang các mẫu xe cao cấp hơn. Theo ông Luc Chatel, khoảng 107 tiêu chuẩn mới của châu Âu sẽ tiếp tục được áp dụng đến năm 2030. Ông lấy ví dụ mẫu Renault Twingo thế hệ cũ bị rút khỏi thị trường không phải vì thiếu sức cạnh tranh mà vì không còn đáp ứng tiêu chuẩn an toàn GSR2.

Ông Chatel cho rằng PFA đề xuất đóng băng các quy định áp dụng đối với xe cỡ nhỏ trong vòng 10 năm nhằm tránh nguy cơ phân khúc này biến mất hoàn toàn. Hiệp hội cũng đề nghị nới lỏng các yêu cầu về phát thải CO₂ và khôi phục nguyên tắc trung lập về công nghệ, tức không chỉ tập trung vào xe điện mà mở rộng cơ hội cho các công nghệ khác như nhiên liệu sinh học, khí sinh học hay nhiên liệu tổng hợp.

Theo ông, các nhà sản xuất cần được tạo điều kiện để đổi mới thay vì dành quá nhiều nguồn lực cho việc đáp ứng quy định. Ông nhận xét: "Người Trung Quốc đổi mới, người Mỹ đầu tư, còn người châu Âu thì xây dựng quy định. Hiện một phần tư kỹ sư của Stellantis và Renault chỉ làm việc để đáp ứng các tiêu chuẩn của châu Âu. Điều đó thật vô lý."

Thuế của Pháp làm tình hình thêm trầm trọng

Theo các đại diện ngành ô tô, chính sách thuế của Pháp đang khiến thị trường càng thêm khó khăn. Bà Virginie de Pierrepont, Chủ tịch Mobilians, cho rằng thuế phát thải CO₂ và thuế đánh vào trọng lượng xe đã trở thành rào cản đối với người mua.

Theo bà, ngay cả một số mẫu Dacia cũng phải chịu thuế, điều mà nhiều người tiêu dùng không hiểu được. Bà cũng chỉ trích việc chính sách thuế thay đổi liên tục, gây tâm lý bất ổn trên thị trường.

Ông Jérôme Conrad, Chủ tịch Sesam LLD, cho biết trong hai năm qua đã có nhiều thay đổi về thuế, thậm chí một số quy định còn được áp dụng hồi tố. Theo ông, việc thay đổi cách tính lợi ích bằng hiện vật đối với xe công ty đã khiến thị trường gần như đình trệ trong khoảng sáu tháng.

Các tổ chức trong ngành cho rằng giảm thuế sẽ là một giải pháp hiệu quả nếu được thực hiện thông qua các biện pháp đơn giản và ổn định hơn. Bà Virginie de Pierrepont cũng chỉ ra những bất cập của chương trình "cho thuê xã hội". Với mức trả góp hằng tháng rất thấp, giá trị còn lại của xe khi hết hợp đồng bị định giá quá cao, khiến các đại lý phải gánh khoản chênh lệch khi bán xe cũ.

Mobilians cùng PFA vì vậy đề xuất khôi phục chương trình hỗ trợ đổi xe cũ, vốn được đánh giá là công cụ hiệu quả để loại bỏ những phương tiện cũ gây ô nhiễm khỏi lưu thông.

Theo ông Jérôme Conrad, thời gian sử dụng xe của doanh nghiệp cũng đang kéo dài đáng kể. Một số hợp đồng hiện duy trì xe trong 7 năm thay vì thay mới sau 4–5 năm như trước. Trong khi đó, đội xe doanh nghiệp chiếm khoảng một phần ba lượng đăng ký xe mới và cũng là nguồn cung chính của thị trường xe đã qua sử dụng. Thị trường xe cũ, đặc biệt là xe điện, hiện hoạt động kém hiệu quả, qua đó tiếp tục làm giảm nhu cầu mua xe mới.

Giá xe tăng cùng với sự bất ổn về thuế và quy định đã khiến khoảng 3 triệu xe mới biến mất khỏi thị trường chỉ trong vòng 5 năm, mặc dù Pháp hiện có gần 40 triệu xe đang lưu hành. Theo bà Virginie de Pierrepont, để giảm phát thải carbon, điều quan trọng là phải thúc đẩy đổi mới đội xe thay vì để các phương tiện cũ tiếp tục lưu thông.

Kết luận, ông Luc Chatel cho rằng: "Châu Âu yêu cầu chúng ta sản xuất những chiếc xe mà người tiêu dùng không mua, còn Pháp thì đánh thuế những chiếc xe cuối cùng mà chúng ta còn bán được. Trong khi đó, người Pháp chưa bao giờ cần phương tiện đi lại nhiều như hiện nay: 84% sử dụng ô tô hằng ngày. Đối với người dân ở nông thôn và các thị trấn cỡ trung, họ gần như không có lựa chọn nào khác".