Tái định hình các động lực tăng trưởng của kinh tế thế giới năm 2026

Cảng hàng hóa ở Tokyo, Nhật Bản. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Theo Báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tăng trưởng toàn cầu năm 2026 dự báo đạt khoảng 3,1% - thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 3,7%/năm trong giai đoạn 2000 – 2019. Xu hướng tăng trưởng toàn cầu chậm lại được nhận định không chỉ mang tính chu kỳ thông thường, mà là dấu hiệu cho thấy mô hình tăng trưởng tiềm năng của thế giới đang thay đổi.

Nếu giai đoạn 2024 – 2025 là thời kỳ tái cân bằng của nền kinh tế thế giới, khi các nền kinh tế đối mặt với lạm phát và các ngân hàng trung ương mạnh tay tăng lãi suất, năm 2026 được nhận định sẽ là phép thử xem các động lực tăng trưởng mới có thực sự hình thành hay không.

Theo dự báo, động lực tăng trưởng thứ nhất sẽ đến từ quá trình chuyển dịch công nghệ do trí tuệ nhân tạo (AI) dẫn dắt. Trong hai năm qua, AI đã thổi bùng làn sóng định giá tăng vọt trên các thị trường vốn, song tác động thực sự đối với nền kinh tế vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Giới chuyên gia nhận định sang năm 2026, các hệ thống AI tiên tiến, trong đó có những bước tiến hướng tới trí tuệ nhân tạo tổng quát, được kỳ vọng sẽ bước đầu tạo ra những cải thiện thực chất về năng suất, lợi nhuận doanh nghiệp và lợi ích xã hội. Đóng góp của AI sẽ được thể hiện trên 3 phương diện chủ chốt: nâng cao hiệu quả các quy trình hiện hành; tạo ra sản phẩm và dịch vụ mới; cải thiện năng suất nghiên cứu, qua đó nâng cao tiềm năng tăng trưởng dài hạn. Theo nhận định của giới chuyên gia, AI đang chuyển mình từ một tài sản mang tính đầu cơ trở thành một động lực thúc đẩy phát triển kinh tế toàn cầu.

Động lực tăng trưởng thứ hai được tạo ra nhờ quá trình tái cấu trúc các chuỗi giá trị toàn cầu, đưa các nền kinh tế mới nổi lên những vị trí mới. Theo dự báo của IMF, tăng trưởng của nhóm các nền kinh tế mới nổi sẽ đạt khoảng 4%. Chiến lược đa dạng hóa của các tập đoàn đa quốc gia cùng quá trình mở rộng toàn cầu của các doanh nghiệp Trung Quốc đang góp phần hình thành mạng lưới sản xuất lấy Trung Quốc làm trung tâm, kết nối khu vực Đông Nam Á, Mỹ Latinh và Trung – Đông Âu.

Bên cạnh đó, lĩnh vực lắp ráp điện tử tại Việt Nam, linh kiện ô tô tại Mexico và khai thác, chế biến tài nguyên cấp độ cao nhằm tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng lớn tại Indonesia cũng đang nổi lên như những cực tăng trưởng khu vực mới. Đây không đơn thuần là sự dịch chuyển công nghiệp, mà là một bước nâng cấp mang tính cơ cấu của chuỗi giá trị toàn cầu.

Bên cạnh đó, quá trình chuyển dịch năng lượng đang thúc đẩy một chu kỳ đầu tư mới, kiến tạo động lực tăng trưởng thứ ba. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, dịch chuyển sang năng lượng xanh là xu thế tất yếu, không thể đảo ngược. Theo đó, năm 2026 được kỳ vọng là dấu mốc quan trọng trong lộ trình hướng tới các mục tiêu khí hậu năm 2030 của nhiều quốc gia trên thế giới. Đẩy mạnh đầu tư vào điện Mặt Trời, điện gió, lưu trữ năng lượng và hiện đại hóa hệ thống lưới điện sẽ trở thành những động lực tăng trưởng cốt lõi. Tại châu Âu và Trung Quốc, các ngành công nghiệp xanh không chỉ góp phần đáp ứng yêu cầu pháp lý, mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu và việc làm. Trong khi đó, các quốc gia giàu tài nguyên đang đẩy mạnh sản xuất khoáng sản chiến lược, qua đó thúc đẩy cả thương mại lẫn đầu tư.

Trung Quốc, với vai trò là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, cũng tạo ra những tác động lan tỏa toàn cầu trong quá trình chuyển đổi kinh tế. Trong năm 2026, Trung Quốc sẽ triển khai các chính sách kinh tế vĩ mô chủ động và hiệu quả hơn nhằm thúc đẩy tăng trưởng, bao gồm chính sách tài khóa linh động và chính sách tiền tệ nới lỏng ở mức độ hợp lý.

Theo đó, Hội nghị Kinh tế Trung ương Trung Quốc, kết thúc hôm 11/12, đã phát đi thông điệp: trong bối cảnh xu hướng suy giảm đang dần trở thành “trạng thái bình thường mới” của kinh tế toàn cầu, chỉ những nền kinh tế có khả năng tái định hình động lực tăng trưởng mới có thể thích nghi và phát triển vững mạnh trong thập niên tới. Bắc Kinh cho thấy kỷ nguyên cạnh tranh bằng kích thích tăng trưởng ngắn hạn đang dần khép lại, thay vào đó là kỷ nguyên cạnh tranh về năng lực cơ cấu, hệ sinh thái đổi mới và sức bền thể chế. Sự chuyển dịch này không chỉ là trọng tâm trong chương trình nghị sự của Trung Quốc năm 2026, mà còn phản ánh cách các nền kinh tế lớn buộc phải thích ứng trong một trật tự toàn cầu ngày càng phân mảnh.

Tăng trưởng toàn cầu năm 2026 nhiều khả năng sẽ không đồng đều, không phải là “con nước lớn nâng đỡ tất cả các con thuyền”. Thay vào đó, đà tăng trưởng sẽ phải được tạo dựng thông qua cải cách, đổi mới và mở cửa. Chu kỳ điều chỉnh có thể kéo dài, song lịch sử cho thấy chính những giai đoạn khủng hoảng và phân hóa thường là chất xúc tác dẫn lối cho chuyển đổi công nghệ và thể chế. Do đó, năm 2026 có thể đánh dấu "sự khởi đầu thầm lặng" của một chu kỳ tăng trưởng dài hạn mới.