Tăng phân quyền, rõ trách nhiệm, minh bạch ngân sách

Sáng 7/7, tại Hà Nội, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị thảo luận, xin ý kiến các bộ, cơ quan trung ương và địa phương về hồ sơ trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15.

Đây là một nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng nhằm cụ thể các nhiệm vụ đã được Quốc hội giao cho Chính phủ tại Luật.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, dự thảo kế thừa những quy định hiện hành đã được thực tiễn chứng minh đem lại các tác động tích cực đến kinh tế - xã hội của đất nước; những nội dung cần sửa đổi, bổ sung phải có quy định rõ ràng, minh bạch; đơn giản hóa trình tự, thủ tục; đảm bảo tính khả thi; đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, cá thể hóa trách nhiệm; tăng cường phân cấp, phân quyền, tạo tính chủ động cho các bộ, ngành, địa phương trong việc lập, chấp hành, quyết toán, công khai, giám sát ngân sách nhà nước.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 đã được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2025, là một dự án luật quan trọng, có phạm vi rất rộng, tác động tới toàn bộ các ngành, lĩnh vực và các địa phương, góp phần quan trọng thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong kỷ nguyên mới. Tại Luật này, Quốc hội đã giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chi tiết 4 nội dung, giao Chính phủ quy định chi tiết 26 nội dung.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã xác định chủ trì xây dựng 3 Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và 6 Nghị định của chính phủ. Dự thảo Nghị định xin ý kiến tại hội nghị này là một nghị định với phạm vi quy định chi tiết 20/26 nội dung Quốc hội đã giao Chính phủ, thay thế Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước năm 2015. 

Theo đó, dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước được xây dựng trên các quan điểm đảm bảo thống nhất với các nguyên tắc sửa đổi Luật đã được áp dụng trong quá trình xây dựng Luật Ngân sách Nhà nước; đồng bộ với Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội ngày 16/6/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các Luật có liên quan được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 9 vừa qua.

Bên cạnh đó, chỉ quy định chi tiết nội dung đã được giao tại Luật Ngân sách nhà nước; bảo đảm tính ổn định, đồng bộ của hệ thống pháp luật, cũng như chức năng quản lý nhà nước của các bộ, ngành và địa phương theo quy định của pháp luật.

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cũng cho biết, dự thảo Nghị định tập trung giải quyết quy định chi tiết xây dựng dự toán, chấp hành, quyết toán và công khai Ngân sách nhà nước; khắc phục những điểm hạn chế, bất cập để rà soát, sửa đổi cho phù hợp với quy định tại Luật số 89/2025/QH15 và phù hợp với thực tiễn.

Đồng thời, việc sử dụng vốn đầu tư phát triển ngân sách địa phương cho các dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng; hỗ trợ địa phương khác, tổng hợp hướng dẫn xây dựng kế hoạch tài chính 5 năm.

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước vừa cụ thể các nội dung Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết, vừa kịp thời cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; đáp ứng các vấn đề thực tiễn và bối cảnh phát triển mới, tạo sự chủ động, linh hoạt hơn cho các cấp, ngành, địa phương trong lập dự toán, điều hành, quản lý, quyết toán và công khai ngân sách nhà nước; giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, nhất là xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Ông Gonzalo Serrano, Phó Trưởng ban Hợp tác của phái đoàn EU tại Việt Nam cho biết, trong khuôn khổ dự án này, EU, cùng với GIZ (Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức), đã và đang chia sẻ kinh nghiệm, bài học thành công cũng như những bài học chưa thành công từ thực tiễn châu Âu, với mong muốn đóng góp thiết thực vào công cuộc đổi mới của Việt Nam.

Theo đó, EU đặc biệt quan tâm tới việc hỗ trợ Việt Nam đưa Luật Ngân sách nhà nước mới vận hành phù hợp với thông lệ trong tương lai, và tận dụng tối đa Luật Đầu tư công, tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công, tạo ra chính sách thuế minh bạch, công bằng, thuận lợi cho khu vực tư nhân trong nước và cả các nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có các doanh nghiệp từ EU, nâng cao hiệu quả thu chi ngân sách, từ đó đáp ứng tốt hơn các nhu cầu phát triển và an sinh của người dân.

Tại hội nghị, các đại biểu cũng đã cùng thảo luận về điều kiện và cách thức xác định bội chi ngân sách; quy định quản lý, hạch toán vay, trả nợ; cách thức quản lý và hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; quản lý nguồn tài trợ, đóng góp tự nguyện; hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho các tổ chức xã hội; quy định thẩm quyền của Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh về quyết định chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách địa phương.

Đối với việc lập dự toán ngân sách nhà nước, các đại biểu đã thảo luận về trách nhiệm của các cơ quan, trình tự, các mốc thời gian lập, xây dựng, tổng hợp, quyết định và giao dự toán ngân sách nhà nước.

Cùng với đó là các quy định liên quan đến phân bổ và giao dự toán; tổ chức thu, chi ngân sách; nguyên tắc, tiêu chí và điều kiện ứng trước dự toán; quy trình, trình tự, thủ tục điều chỉnh nhiệm vụ thu, chi, quyết định sử dụng tăng thu so với dự toán, dự toán chi còn lại của cấp ngân sách, thưởng vượt thu, bù hụt thu...