Tăng tốc thu hút đầu tư vào khu công nghiệp - Bài 1: Vượt khó trước nhiều thách thức

Thông tấn xã Việt Nam xin giới thiệu 2 bài viết về cơ hội và những thách thức của Khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh trong linh hoạt, xây dựng chiến lược thu hút đầu tư cho năm 2026 và những năm tiếp theo. Bài 1: Vượt khó trước nhiều thách thức

Dù kinh tế toàn cầu tiếp tục đối mặt với nhiều biến động khó lường, TP. Hồ Chí Minh vẫn ghi nhận những tín hiệu tích cực trong thu hút đầu tư vào các khu chế xuất, khu công nghiệp ngay từ quý đầu năm 2026. Tuy nhiên, kết quả đạt được mới chỉ tương đương hơn 18% kế hoạch năm, đặt ra áp lực rất lớn cho chặng đường phía trước để hoàn thành mục tiêu thu hút 4,25 tỷ USD.

* Tín hiệu tích cực nhưng chưa tạo đột phá

Theo Ban Quản lý các Khu Chế xuất và Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (Hepza), tính đến hết quý I/2026, tổng vốn đầu tư thu hút đạt 772,14 triệu USD, tương đương 18,17% kế hoạch năm. Con số này phản ánh nỗ lực duy trì nhịp tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, song cũng cho thấy khoảng cách khá lớn so với mục tiêu cả năm.

Đáng chú ý, khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục giữ vai trò chủ đạo với 452,86 triệu USD, chiếm gần 59% tổng vốn. Tuy nhiên, phần lớn dòng vốn này lại đến từ các dự án điều chỉnh tăng vốn, với tổng giá trị  351,2 triệu USD, thay vì các dự án mới quy mô lớn.

Ông Bùi Minh Trí, Trưởng Ban Quản lý Hepza, cho rằng, đây là dấu hiệu tích cực cho thấy nỗ lực giữ chân nhà đầu tư, nhưng cũng phản ánh thực tế dòng vốn mới chưa có sự bứt phá, nhà đầu tư chưa sẵn sàng triển khai các dự án quy mô lớn vào các khu công nghiệp, khu chế xuất. Việc các doanh nghiệp đang hoạt động tiếp tục đầu tư mở rộng sản xuất cho thấy niềm tin vào môi trường đầu tư của TP. Hồ Chí Minh vẫn duy trì tốt, song sự thận trọng của các nhà đầu tư trong việc triển khai dự án mới là điều cần lưu ý, nhất là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động.

“Kết quả thu hút đầu tư quý I là tích cực, nhưng mới đạt hơn 18% kế hoạch năm. Điều này không chỉ phản ánh đúng bức tranh hiện tại mà còn đồng nghĩa với việc các quý còn lại phải tăng tốc rất mạnh mới có thể hoàn thành mục tiêu 4,25 tỷ USD”, ông Trí nhấn mạnh.

Ở khu vực đầu tư trong nước, tổng vốn đạt hơn 8.300 tỷ đồng (tương đương khoảng 319,28 triệu USD). Mặc dù có sự cân bằng giữa dự án cấp mới và điều chỉnh vốn, nhưng quy mô đầu tư nội địa vẫn còn khiêm tốn, chưa tạo được lực đẩy để bù đắp cho sự thiếu hụt các dự án FDI mới.

Dưới góc nhìn chuyên gia kinh tế, Tiến sỹ Trần Du Lịch cho rằng, việc dòng vốn chủ yếu đến từ các dự án hiện hữu mang lại lợi ích trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn lại đặt ra thách thức. Nếu thiếu các dự án mới mang tính dẫn dắt, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, rất khó tạo ra bước nhảy vọt về chất lượng tăng trưởng. Khi đó, tăng trưởng sẽ chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô sẵn có, thay vì nâng cao giá trị.

Một yếu tố quan trọng khác là tâm lý thận trọng của nhà đầu tư. Trước những biến động từ xung đột địa chính trị đến rủi ro chuỗi cung ứng, các quyết định đầu tư lớn thường được cân nhắc kỹ lưỡng hơn. Điều này khiến dòng vốn có xu hướng “chậm mà chắc”, ưu tiên mở rộng dự án hiện hữu thay vì triển khai dự án hoàn toàn mới.

Theo các chuyên gia kinh tế, nếu xu hướng này kéo dài, nguy cơ không đạt mục tiêu thu hút đầu tư năm 2026 là hoàn toàn có thể xảy ra. Khi đó, vấn đề không chỉ nằm ở số vốn thu hút đầu tư, mà còn liên quan đến vị thế cạnh tranh của TP. Hồ Chí Minh trong khu vực.

Mặt khác, thách thức hiện nay không phải là thiếu vốn, mà là làm thế nào để dòng vốn lựa chọn TP. Hồ Chí Minh trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

* Thách thức mục tiêu 4,25 tỷ USD

Bên cạnh những tín hiệu tích cực ban đầu, môi trường đầu tư tại TP. Hồ Chí Minh đang chịu tác động rõ nét từ các yếu tố bên ngoài. Biến động địa chính trị, đặc biệt tại một số khu vực trọng điểm trên thế giới, cùng với xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đã khiến dòng vốn đầu tư trở nên thận trọng hơn. Chi phí logistics tăng cao, nguồn cung nguyên liệu thiếu ổn định và thị trường xuất khẩu bị thu hẹp đang trực tiếp ảnh hưởng đến quyết định mở rộng sản xuất của doanh nghiệp.

Ông Phạm Quang Anh, Tổng Giám đốc Công ty May mặc Dony cho biết, doanh nghiệp hiện nay đang phải đối mặt với áp lực “kép”: đơn hàng giảm trong khi chi phí đầu vào vẫn duy trì ở mức cao. Điều này khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược.

“Thay vì mở rộng nhanh như trước, xu hướng chung hiện nay là tối ưu hóa hoạt động hiện hữu, nâng cao hiệu quả sản xuất và kiểm soát chi phí. Đây là lựa chọn mang tính phòng thủ, nhưng phù hợp trong bối cảnh rủi ro còn lớn”, ông Quang Anh chia sẻ.

Những khó khăn này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư mới. Khi triển vọng thị trường chưa rõ ràng, các nhà đầu tư sẽ có xu hướng trì hoãn hoặc thu hẹp quy mô đầu tư, góp phần lý giải vì sao dòng vốn mới chưa có sự bứt phá trong quý I.

Ở góc độ nội tại, đại diện Hepza cũng nhìn nhận, TP. Hồ Chí Minh cũng đang đối mặt với không ít “điểm nghẽn”. Tính đến cuối quý I/2026, các khu chế xuất và công nghiệp của Thành phố có 5.374 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 78,74 tỷ USD; trong đó hơn 4.820 dự án đang hoạt động.

Tỷ lệ lấp đầy cao phản ánh hiệu quả khai thác, nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán về dư địa phát triển. Đặc biệt, khi quỹ đất công nghiệp ngày càng hạn chế, tăng trưởng không thể tiếp tục dựa vào mở rộng diện tích mà phải chuyển sang nâng cao giá trị trên quỹ đất hiện hữu. Điều này đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ sang các ngành có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và sử dụng đất hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, yêu cầu của nhà đầu tư ngày càng cao, không chỉ dừng ở ưu đãi mà còn bao gồm chất lượng hạ tầng, môi trường, năng lượng sạch, logistics và khả năng kết nối vùng. Trong bối cảnh này, các yếu tố “mềm” như cải cách thủ tục hành chính, tính minh bạch và khả năng dự báo chính sách trở nên đặc biệt quan trọng.

Từ thực tiễn, Tiến sỹ Lý Duy Khiêm, Giám đốc Trung tâm Điều hành Thông minh Becamex IDC nhìn nhận, yếu tố quyết định hiện nay không còn là ưu đãi đơn thuần, mà là tốc độ xử lý thủ tục, sự ổn định của chính sách và mức độ sẵn sàng của hạ tầng. Nhà đầu tư, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, đánh giá rất kỹ khả năng vận hành dài hạn, từ năng lượng, nhân lực đến chuỗi cung ứng.

Nếu những yếu tố này chưa đáp ứng, họ sẵn sàng chuyển sang các địa điểm khác có điều kiện thuận lợi hơn. Điều này cho thấy cạnh tranh thu hút đầu tư không chỉ diễn ra giữa các quốc gia, mà còn giữa các địa phương trong cùng một quốc gia.

Trong bối cảnh đó, để hoàn thành mục tiêu năm và nâng cao vị thế cạnh tranh, TP. Hồ Chí Minh cần những giải pháp mang tính đột phá, không chỉ ở chính sách mà còn ở chất lượng thực thi. Bài toán đặt ra không chỉ là thu hút thêm vốn, mà quan trọng hơn là thu hút đúng dòng vốn – những dự án có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong dài hạn.

Bài cuối: Cần một hệ sinh thái đầu tư