Tập huấn triển khai Nghị định mới về địa bàn hoạt động hải quan

Cục Hải quan vừa tổ chức Hội nghị tập huấn triển khai Nghị định số 153/2026/NĐ-CP (có hiệu lực thi hành từ ngày 5/7/2026), sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 01/2015/NĐ-CP quy định chi tiết phạm vi địa bàn hoạt động hải quan và trách nhiệm phối hợp trong phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 12/2018/NĐ-CP.

Hội nghị được tổ chức nhằm quán triệt các nội dung mới của nghị định, thống nhất nhận thức và cách thức triển khai trong toàn ngành; đồng thời nâng cao năng lực tổ chức thực hiện cho công chức hải quan, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình áp dụng, bảo đảm các quy định mới nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Cục Hải quan cho biết, việc ban hành Nghị định số 153/2026/NĐ-CP xuất phát từ yêu cầu tiếp tục cụ thể hóa Luật Hải quan năm 2014 và bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật đã được sửa đổi, bổ sung trong thời gian qua.

Cùng với quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, phát triển hạ tầng cửa khẩu, hình thành các mô hình kinh tế mới như khu công nghệ số tập trung, trung tâm tài chính quốc tế, khu công nghệ cao…, nhiều quy định hiện hành về địa bàn hoạt động hải quan đã bộc lộ khoảng trống hoặc chưa theo kịp thực tiễn.

Qua tổng kết thi hành Nghị định số 01/2015/NĐ-CP và Nghị định số 12/2018/NĐ-CP, ngành hải quan ghi nhận một số bất cập liên quan đến xác định phạm vi quản lý, tổ chức kiểm tra, giám sát và phối hợp giữa các lực lượng chức năng tại khu vực biên giới.

Trong bối cảnh đó, Nghị định số 153/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm chuẩn hóa địa bàn hoạt động hải quan, bảo đảm không chồng chéo, không bỏ trống địa bàn quản lý, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu.

Nghị định cũng bổ sung các khái niệm phù hợp với thực tiễn như lối thông quan, đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa, cửa khẩu đường sắt nhằm đồng bộ với quy định pháp luật về quản lý cửa khẩu biên giới đất liền.

Cơ quan quản lý rà soát, đưa ra khỏi địa bàn hoạt động hải quan 20 cửa khẩu phụ không phát sinh hoạt động xuất nhập khẩu. Việc điều chỉnh này giúp tập trung nguồn lực, nhân lực và hạ tầng cho các khu vực cửa khẩu có lưu lượng hàng hóa lớn, nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát và giảm phân tán nguồn lực. Bên cạnh đó, nghị định cũng bổ sung cơ chế xác định địa bàn hoạt động hải quan đối với cửa khẩu, lối mở, đường chuyên dụng hoặc địa điểm mới được cơ quan có thẩm quyền cho phép hoạt động xuất nhập khẩu, bảo đảm công tác quản lý được triển khai ngay từ đầu.

Nghị định 153/2026/NĐ-CP được ban hành trong bối cảnh hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới ngày càng diễn biến phức tạp, đòi hỏi cơ chế quản lý đồng bộ, linh hoạt và hiệu quả hơn. Một trong những nội dung trọng tâm của Nghị định là sửa đổi Điều 3 theo hướng làm rõ phạm vi cụ thể địa bàn hoạt động hải quan tại các khu vực cửa khẩu đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, lối thông quan và tuyến vận chuyển chuyên dụng.

Điểm đáng chú ý là mở rộng, xác định cụ thể địa bàn quản lý, đồng thời khẳng định vai trò chủ trì của cơ quan hải quan trong kiểm soát, điều tra và xử lý vi phạm xuyên suốt từ cửa khẩu đến nội địa.  Theo đó, địa bàn hải quan không chỉ giới hạn tại khu vực cửa khẩu truyền thống mà còn được xác định linh hoạt đối với các địa điểm mới được mở, nâng cấp, khi đáp ứng đủ điều kiện về lực lượng kiểm tra, kiểm soát chuyên ngành và hạ tầng kỹ thuật. Quy định này giúp bịt các “khoảng trống” pháp lý, hạn chế việc lợi dụng các lối mở, tuyến vận chuyển để buôn lậu. 

Nghị định cũng mở rộng đáng kể phạm vi địa bàn hoạt động hải quan tại nội địa. Cụ thể, các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, cùng hệ thống kho ngoại quan, kho bảo thuế, địa điểm kiểm tra tập trung, địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS)… đều thuộc diện chịu giám sát, kiểm soát hải quan. Đồng thời, trụ sở, kho bãi, cơ sở sản xuất của doanh nghiệp, kể cả địa điểm kiểm tra sau thông quan, cũng được đưa vào phạm vi quản lý.

Nghị định sửa đổi Điều 11 theo hướng nhấn mạnh việc trao đổi, cung cấp thông tin, dữ liệu điện tử giữa các lực lượng. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh.

Tại Điều 12, khẳng định cơ quan hải quan giữ vai trò chủ trì trong phòng, chống buôn lậu trong địa bàn hoạt động hải quan. Cơ quan hải quan được giao toàn quyền kiểm tra, giám sát, kiểm soát hàng hóa, phương tiện vận tải; đồng thời chủ động áp dụng các biện pháp nghiệp vụ như tuần tra, điều tra, xác minh, phối hợp xử lý vi phạm theo quy định pháp luật.