Tập trung đẩy nhanh giải ngân vốn trong lĩnh vực khoa học công nghệ

Sáng 19/5, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp trực tiếp kết hợp trực tuyến với một số bộ, ngành và 10 địa phương nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về tài chính và đẩy mạnh giải ngân vốn năm 2026 lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

* Giải ngân vốn năm 2026 đạt 14,78%

Báo cáo tại cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, kinh phí khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn lại từ nguồn bổ sung năm 2025, chuyển nguồn sang 2026 là 8.421,625 tỷ đồng.

Tổng nguồn kinh phí 2026 là 103.441,625 tỷ đồng, bao gồm 73.441,625 tỷ đồng do Bộ tổng hợp và 30.000 tỷ đồng chi có tính chất khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở các lĩnh vực khác do Bộ Tài chính tổng hợp.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã có văn bản gửi các bộ, ngành và địa phương hướng dẫn việc triển khai kế hoạch khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 khoảng 51.868,639 tỷ đồng (trong đó, vốn ngân sách trung ương là 27.746,609 tỷ đồng; vốn ngân sách địa phương là 24.122,03 tỷ đồng). Kinh phí còn lại chưa giao kế hoạch trong năm là 20.355,016 tỷ đồng.

Đến nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với Bộ Tài chính bố trí đủ cho các bộ, ngành, địa phương có nhu cầu kinh phí và hồ sơ hợp lệ: 998,3 tỷ đồng cho 22/46 nền tảng số, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính; 2.478,6 tỷ đồng cho 35/52 cơ sở dữ liệu đã đăng ký…

Tính đến ngày 12/5, tình hình giải ngân kế hoạch vốn năm 2026 được giao, tổng số đã giải ngân là 7.945,620 tỷ đồng, đạt 14,78% so với kế hoạch Thủ tướng giao; trong đó, vốn ngân sách trung ương 4.063, 289 tỷ đồng (đạt 14,8% kế hoạch), vốn ngân sách địa phương 3.882,331 tỷ đồng (đạt 14,75% kế hoạch).

Bên cạnh kết quả đạt được, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thông tin về một số khó khăn liên quan đến: Cơ chế lập dự toán, phân bổ và quản lý kinh phí khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thủ tục đầu tư công và thủ tục triển khai dự án, quy trình thẩm định, giao kế hoạch và đầu tư công còn nhiều bước, kéo dài thời gian; một số quy định về hạn mức thẩm định nguồn vốn, thủ tục thuê đơn vị thẩm tra, thủ tục đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin còn chưa phù hợp đặc thù; chưa có hướng dẫn đầy đủ về mô hình tổ chức, địa vị pháp lý và cơ chế hoạt động của các Quỹ khoa học công nghệ tại địa phương; tổ chức thực thi và phối hợp triển khai…

Để tiếp tục hoàn thiện thể chế, Bộ Khoa học và Công nghệ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ sửa đổi một số văn bản quy phạm pháp luật, một số nghị định; trong trường hợp cần thiết, tiếp tục kiến nghị Chính phủ có những nghị quyết đặc thù để tháo gỡ khó khăn cho các bộ, ngành, địa phương.

Tại cuộc họp, đại diện lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương đã thẳng thắn nêu rõ những vướng mắc khiến tỷ lệ giải ngân còn thấp. Theo đại diện lãnh đạo các địa phương, khó khăn lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá đối với các sản phẩm, dịch vụ công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Digital Twin (bản sao số), Data Warehouse (kho dữ liệu)...

Một số quy định về thủ tục đấu thầu như yêu cầu tối thiểu 3 báo giá, không khả thi với các sản phẩm công nghệ mang tính đặc thù hoặc nghiên cứu mới. Ngoài ra, các địa phương cũng lúng túng trong cơ chế vận hành Quỹ phát triển khoa học và công nghệ do các quy định pháp lý còn chồng chéo, chưa thống nhất.

Đại diện Bộ Tài chính lưu ý, mặc dù nguồn vốn được bố trí đầy đủ nhưng tỷ lệ giải ngân tại nhiều bộ, cơ quan Trung ương hiện vẫn ở mức 0%. Trong khi đó, Luật Đầu tư công hiện đã phân cấp rất mạnh cho các bộ, ngành tự quyết định chi tiết dự án, vướng mắc chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện và pháp luật chuyên ngành. Bộ Tài chính sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ để giải quyết vướng mắc về các quy định liên quan.

Một số ý kiến nêu rõ, quy trình đầu tư công còn chậm so với tốc độ phát triển công nghệ, nhiều thiết bị, phần mềm khi hoàn tất thủ tục kéo dài đã trở nên lỗi thời. Bên cạnh đó, định mức chi trả cho chuyên gia tư vấn công nghệ hiện quá thấp so với mặt bằng thị trường, gây khó khăn trong việc thu hút nhân lực chất lượng cao cho các dự án AI, Big Data...

Để đẩy nhanh tiến độ, các ý kiến đề nghị Chính phủ và các bộ, ngành sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về định mức kỹ thuật và bộ công cụ hạch toán hiệu quả dự án công nghệ...; đề xuất phân cấp mạnh mẽ hơn, cho phép địa phương tự chịu trách nhiệm nếu dự án phù hợp với Khung kiến trúc Chính phủ số Việt Nam; kiến nghị ưu tiên phát triển các nền tảng dùng chung; bổ sung hình thức "thuê mua" tài sản số để tránh đầu tư dàn trải, lãng phí...

* Phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm 2026

Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ đặc biệt quan tâm đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - động lực phát triển mới của đất nước; thường xuyên có các chỉ đạo thúc đẩy lĩnh vực này.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 cho lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại nhiều bộ, ngành, địa phương còn rất chậm, chưa đáp ứng yêu cầu đề ra.

Phó Thủ tướng yêu cầu, các bộ, ngành, địa phương nghiêm túc nhìn nhận trách nhiệm, làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan dẫn đến tình trạng giải ngân chậm; trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc tiến độ thực hiện; coi giải ngân vốn cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách trong năm 2026.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành, địa phương rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ, dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phân loại cụ thể các dự án có khả năng triển khai ngay để tập trung nguồn lực thực hiện; đối với các dự án còn vướng mắc về cơ chế, thủ tục, vượt thẩm quyền thì kịp thời báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét, tháo gỡ. Mục tiêu đặt ra là, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong năm 2026.

"Việc phân bổ vốn phải bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các nhiệm vụ có tính chiến lược, tạo đột phá, có sức lan tỏa lớn, tránh dàn trải, manh mún, không hiệu quả", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, phát triển trí tuệ nhân tạo, sản phẩm công nghệ chiến lược, trung tâm đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo; bảo đảm các dự án khi triển khai có sản phẩm, kết quả đầu ra cụ thể, đo lường được hiệu quả.

Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp khẩn trương tháo gỡ cơ bản các khó khăn, vướng mắc về cơ chế, chính sách trong tháng 6/2026, nhất là quy định liên quan đến đấu thầu, đầu tư, tài chính; tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, sửa đổi, bổ sung hoặc hướng dẫn kịp thời các thông tư, nghị định còn bất cập, không để ách tắc kéo dài để từ tháng 6 trở đi, tiến độ giải ngân đạt kết quả cao hơn.

Nhấn mạnh hai nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, Phó Thủ tướng yêu cầu hoàn thiện, nâng cấp và đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia nhằm có cơ sở cho nghiên cứu khoa học; tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ và sản phẩm công nghệ chiến lược cụ thể, hiệu quả rõ rệt ngay trong năm 2026.

Các địa phương nghiên cứu sử dụng hiệu quả trụ sở dôi dư để xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo, không gian hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, tạo môi trường nghiên cứu, trao đổi, ứng dụng khoa học công nghệ.