Thiết lập khuôn khổ quản trị hiện đại, minh bạch

Phát biểu tại Diễn đàn “Quản trị sự thay đổi và tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước trong bối cảnh toàn cầu hóa” do Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức sáng 30/11, ông Phan Đức Hiếu, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho biết, thành lập Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp là bước tiến cụ thể thực hiện chủ trương, nỗ lực của Chính phủ trong tách bạch quyền chủ sở hữu và quản lý nhà nước. Đồng thời, cũng là một bước để thiết lập khuôn khổ quản trị hiện đại, minh bạch, mang tính chất của một nhà đầu tư.

Theo Ban tổ chức diễn đàn, sắp xếp, đổi mới và thích ứng với sự thay đổi trong công cuộc cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước là nhiệm vụ chính trị trọng tâm trong phát triển kinh tế xã hội hằng năm. Từ đó nhằm nâng cao hiệu quả tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước trong bối cảnh toàn cầu.

Để thực hiện việc sắp xếp và đổi mới doanh nghiệp Nhà nước, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 707/2017/QĐ-TTg về việc phê duyệt đề án “Cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước, trọng tâm là các Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước giai đoạn 2016-2020”. Cùng với Nghị quyết số 12/2017/NQ của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII ban hành trong Hội nghị lần thứ V một lần nữa nhấn mạnh việc đẩy mạnh tái cơ cấu, sắp xếp doanh nghiệp Nhà nước là nhiệm vụ hết sức quan trọng.

Theo số liệu của Ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp, trong năm 2017, cả nước phê duyệt phương án cổ phần hóa 57 doanh nghiệp Nhà nước, gấp 1,03 lần so với 55 doanh nghiệp cổ phần hóa năm 2016. Trong 6 tháng đầu năm 2018, Chính phủ đã tiếp tục phê duyệt phương án cổ phần hóa 19 doanh nghiệp Nhà nước, bằng 86% so với cùng kỳ 2017 với tổng giá trị doanh nghiệp là 40.672 tỷ đồng; trong đó, giá trị vốn nhà nước là 23.084 tỷ đồng. Tổng thu từ cổ phần hóa 6 tháng đầu năm 2018 đạt 28.055 tỷ đồng; trong đó, thu từ cổ phần hóa là 22.457 tỷ đồng và thu từ thoái vốn là 5.598 tỷ đồng.

Lũy kế đến nay, tổng số thu từ cổ phần hóa, thoái vốn đạt khoảng 198.000 tỷ đồng; trong đó, năm 2016 thu 30.000 tỷ đồng, năm 2017 thu 140.000 tỷ đồng và năm 2018 là 28.000 tỷ đồng.

Tại diễn đàn, các nhà quản lý, các chuyên gia, đại diện doanh nghiệp Nhà nước đã đối thoại, trao đổi thẳng thắn về cơ chế chính sách và thực trạng cơ cấu lại, đổi mới doanh nghiệp Nhà nước. Cùng với đó là những vướng mắc rào cản đối với tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ 4.0 đối với tiến trình cổ phần hóa.

Theo ông Phan Đức Hiếu, "trước nay chúng ta quản lý doanh nghiệp Nhà nước theo kiểu tăng cường thanh tra, kiểm tra… như thế vô tình chúng ta khoác cho doanh nghiệp Nhà nước cái áo chật chội mà không nói đến cái gốc của tái cơ cấu, đổi mới doanh nghiệp Nhà nước là quản trị tốt. Đây mới là mấu chốt để góp phần cải thiện vấn đề tái cơ cấu, đổi mới doanh nghiệp Nhà nước."

Về sự ra đời của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh, sự chồng chéo, trùng lặp trong thực hiện chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp dẫn tới đòi hỏi phải cải cách.

Tuy nhiên, theo ông Hiếu, có hai thách thức lớn của Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Đó là, Ủy ban này khoác áo cơ quan Nhà nước nhưng tinh thần lại phải hoạt động như một nhà đầu tư có tính chuyên môn cao và chuyên nghiệp cao. Thứ hai, là cơ quan nhà nước nhưng với những đòi hỏi cao như vậy phải cơ chế nào khuyến khích Ủy ban có nhân sự tốt, chuyên gia tốt. Công việc của Ủy ban sẽ rất nhiều, rất nặng nề, vượt qua thách thức này trước mắt rất cần sự nỗ lực.

Nhằm nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước, ông Nguyễn Văn Khách, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia cho rằng, cần có cơ chế để khẳng định thái độ dứt khoát rằng, cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước. Tức là nhanh chóng đạt đến mục tiêu thoái vốn Nhà nước khỏi doanh nghiệp hậu cổ phần hóa, thu tiền về, trả cho các phần đã làm nên tổng giá trị doanh nghiệp Nhà nước cho đến ngày bán. Trong phần bán của Nhà nước sẽ thu về nhập vào ngân sách để chi theo Luật Ngân sách Nhà nước.

“Siêu ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp mới thành lập cần phải công khai minh bạch về chức năng, nhiệm vụ của Ủy ban này trong việc quản lý, giám sát và theo dõi việc sử dụng của bên sử dụng và việc thu của bên ngành thuế từ các nguồn vốn của Nhà nước còn nằm tại các doanh nghiệp hậu cổ phần hóa. Đồng thời, là cơ quan chịu trách nhiệm trong việc thúc đẩy tốc độ, hiệu quả của quá trình thoái vốn Nhà nước ra khỏi các doanh nghiệp đã cổ phần hóa.”, ông Nguyễn Văn Khánh nói.

Cùng chung quan điểm, ông Hoàng Trường Giang, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế Tổng hợp Ban Kinh tế Trung ương cho rằng, mối quan hệ giữa doanh nghiệp Nhà nước với ngân hàng quốc doanh, tổ chức tài chính Nhà nước và các doanh nghiệp Nhà nước khác phải dựa trên cơ sở thương mại thuần túy. Chính phủ không bảo lãnh cho các doanh nghiệp Nhà nước trong các khoản vay trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, đơn giản hóa và hợp lý hóa thông lệ hoạt động và khuôn khổ pháp lý cho doanh nghiệp Nhà nước./.