Thu hẹp khoảng cách thực thi để thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Rào cản lớn nhất của đổi mới sáng tạo tại Việt Nam không hẳn nằm ở khoảng cách công nghệ mà ở khả năng đưa công nghệ ra thị trường, kết nối dự án với nguồn vốn và chuyển hóa tiềm năng thành giá trị kinh tế. Thông điệp này được đặt ra tại Hội nghị Thượng đỉnh đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 (VIS 2026) khai mạc ngày 14/10 tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh dòng vốn và chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển. Sự kiện do Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh phối với InnoLab Asia tổ chức với chủ đề “Điểm bứt phá - Những dòng chảy đổi mới sáng tạo mới: Việt Nam ở tâm điểm của sự tái định hình toàn cầu”.

*Khoảng cách thực thi

Theo ông Huỳnh Công Thắng, Chủ tịch InnoLab Asia, Việt Nam đang đứng trước cơ hội từ làn sóng tái định hình toàn cầu nhưng thách thức là chuyển hóa tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực chất. Rào cản lớn nhất hiện nay là “khoảng cách thực thi”, đòi hỏi mô hình kết nối 5 bên để đưa đổi mới sáng tạo từ hoạt động quảng bá ngắn hạn trở thành chiến lược dài hạn của doanh nghiệp. Ông Thắng cho rằng, đổi mới sáng tạo cần xuất phát từ nhu cầu thị trường, tập trung giải quyết những bài toán cụ thể như ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp thông minh, tối ưu hóa năng lượng trong sản xuất và y tế dự phòng. Việt Nam cũng cần mở rộng hợp tác quốc tế, đa dạng hóa nguồn vốn dài hạn và phát triển nhân lực đủ năng lực đưa các giải pháp công nghệ vào thực tiễn.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Trọng Tuyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, những chuyển dịch của kinh tế toàn cầu đang làm thay đổi cấu trúc dòng vốn, phương thức quản trị và tiêu chuẩn cạnh tranh. Vì vậy, đổi mới sáng tạo cần gắn với khả năng thương mại hóa công nghệ và các cơ chế thể chế đồng hành. Thành phố Hồ Chí Minh đang hướng tới mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo. Theo ông Tuyên, việc hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, ứng dụng công nghệ có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình này.

Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 mở ra các cơ chế, chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó có hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, mô hình mới. Đây là cơ sở để thành phố thu hút nguồn lực, thúc đẩy đưa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Ông Trần Trọng Tuyên nhấn mạnh: “Chúng ta đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển hóa các cơ hội hội nhập thành năng lực cạnh tranh thực chất. Đổi mới sáng tạo không thể tách rời với khả năng thương mại hóa và thể chế đồng hành. Thành phố đang chủ động kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi để công nghệ chuyên sâu và nguồn vốn quốc tế có điều kiện thử nghiệm, kết nối, tạo ra giá trị kinh tế bền vững”.

*Cơ chế hỗ trợ, kết nối nguồn vốn

Để đưa công nghệ từ nghiên cứu ra thị trường, doanh nghiệp cần nguồn vốn phù hợp và môi trường đầu tư đáng tin cậy. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với việc phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế và khu thương mại tự do (FTZ) nhằm kết nối dòng vốn quốc tế với hoạt động sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo.

 

Ông cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh không nhất thiết phải trở thành Singapore hay Hong Kong (Trung Quốc) thứ hai mà cần phát huy lợi thế riêng, kết nối hoạt động tài chính với các vùng sản xuất, chuỗi cung ứng và khu thương mại tự do (FTZ). Thành phố nên xây dựng danh mục dự án có phương án tài chính khả thi, đồng thời chủ động kết nối với khoảng 10-20 quỹ đầu tư tư nhân quốc tế. Hiệu quả của trung tâm tài chính cần được đánh giá bằng lượng vốn thực tế thu hút và luân chuyển, thay vì số lượng doanh nghiệp đăng ký.

Ông Nguyễn Duy Hiếu, Giám đốc Điều hành Công ty Luật Trách nhiệm hữu hạn EY Việt Nam cho rằng, niềm tin là nền tảng của đầu tư và đổi mới sáng tạo. Bên cạnh vốn và công nghệ, nhà đầu tư cần cam kết pháp lý đáng tin cậy, có khả năng thực thi, đặc biệt với các dự án năng lượng, hạ tầng. Ông đề xuất xây dựng chính sách rõ ràng, ổn định; thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, bảo đảm an toàn thị trường; đồng thời tăng tính minh bạch và khả năng dự đoán của môi trường pháp lý.

Theo ông Hiếu, doanh nghiệp cần nắm được khả năng thay đổi chính sách để chủ động ứng phó, bởi đây là yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư dài hạn. Cùng với vốn và công nghệ, chất lượng nhân lực và niềm tin là nền tảng cho sự phát triển bền vững của hệ sinh thái tài chính - công nghệ.

Tại hội nghị, các chuyên gia nhấn mạnh, việc phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế và FTZ cần gắn với hệ sinh thái sản xuất, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, trung tâm tài chính tạo kênh kết nối nguồn vốn, FTZ mở rộng không gian đầu tư và thử nghiệm mô hình kinh doanh còn khuôn khổ pháp lý minh bạch giúp giảm bất định cho nhà đầu tư.

Bài toán đặt ra không chỉ là thu hút thêm vốn quốc tế mà còn phải tạo điều kiện để nguồn vốn được phân bổ vào những dự án có khả năng triển khai, tạo giá trị kinh tế. Điều này đòi hỏi Thành phố đồng thời nâng cao chất lượng dự án, hoàn thiện hạ tầng tài chính và củng cố niềm tin pháp lý, đưa đổi mới sáng tạo từ ý tưởng thành sản phẩm và hoạt động kinh doanh thực tế.