Hà Nội “biến nắng thành điện”: Từ hộ gia đình đến công sở

Với những lợi ích to lớn mang lại, việc phát triển điện mặt trời mái nhà tại Hà Nội đang được nhiều hộ gia đình và cơ quan tích cực triển khai. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia và người dân đều cho rằng cơ quan quản lý cần có các chính sách hỗ trợ thiết thực hơn nữa để thúc đẩy mạnh mẽ việc “biến nắng thành điện”.  

*Đầu tư một lần mang lại lợi ích lâu dài

Là một trong nhiều hộ gia đình tại Hà Nội đầu tư điện mặt trời mái nhà có hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), đại diện một hộ dân ở phố Bát Đàn cho biết, gia đình đã đầu tư 130 triệu cho hệ thống điện tái tạo này từ tháng 5/2026 với tổng diện tích các tấm pin khoảng 29 m2 trên diện tích sàn 60m2. Mặc dù số tiền đầu tư ban đầu không phải là nhỏ nhưng với đặc điểm sinh hoạt chủ yếu về chiều tối, việc đầu tư hệ thống BESS này phù hợp với nhu cầu tiêu thụ điện năng của gia đình.

Cũng theo đại diện hộ dân này, lợi ích rõ nhất của việc đầu tư là hoá đơn tiền điện đã giảm từ mức bình quân 3 triệu đồng/tháng trước đây xuống còn khoảng 1,5 triệu đồng/tháng, tương ứng giảm 50%. Bên cạnh đó, gia đình luôn có điện để dùng ngay cả khi hệ thống điện lưới gặp sự cố mất điện. Ngoài ra, việc các hộ gia đình đầu tư điện mặt trời mái nhà sẽ giúp giảm tải cho hệ thống điện của Hà Nội trong giờ cao điểm cũng như giảm phát thải. Với những lợi ích thiét thực mang lại,  bạn bè và họ hàng đã tin tưởng đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà BESS. 

Cùng với các hộ gia đình, nhiều công sở tại Hà Nội, điển hình là các trụ sở của các công ty điện lực thuộc Tổng Công ty Điện lực thành phố Hà Nội (EVNHANOI) cũng đã đầu tư lắp đặt các giàn năng lượng mặt trời áp mái.

Công ty Điện lực Hoàn Kiếm cho biết đơn vị đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tại trụ sở 274 Tôn Đức Thắng với công suất 34,7 kWp và tại trụ sở 88 Võ Thị Sáu với công suất 139 kWp. Với đặc điểm tiêu thụ điện năng của hai trụ sở chủ yếu trong giờ hành chính nên Công ty quyết định chỉ đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà không có BESS nhằm tối ưu vốn ban đầu. Theo tính toán, với sản lượng điện tiêu thụ và công nghệ điện mặt trời mái nhà như hiện nay, chỉ khoảng 3 năm sẽ hết khấu hao, sau đó Công ty sẽ hưởng lợi trong khoảng 15 năm tiếp theo.  

Theo EVNHANOI, tính đến hết tháng 9/2026, EVNHANOI hiện có 2.027 hệ thống điện mặt trời mái nhà của khách hàng sử dụng điện đấu nối và đăng ký mua bán điện với Tổng công ty theo Quyết định 11/2017/QĐ-TTg, Quyết định 13/2020/QĐ-TTg, với tổng công suất lắp đặt là 32,46 MWp. Sản lượng điện mặt trời mua của khách lũy kế 9 tháng năm 2026 11.901.773 kWh, tương ứng 25,08 tỷ đồng. Sản lượng điện mặt trời các hệ thống điện mặt trời mái nhà trụ sở các công ty điện lực thành viên phát lên lưới lũy kế 9 tháng năm 2026 đạt 62.607 kWh.

*Đồng bộ các giải pháp

Thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030, tổng công suất nguồn điện năng lượng mặt trời đạt khoảng 1.500 MW. Để hoàn thành mục tiêu đề ra, Hà Nội đang triển khai nhiều giải pháp nhằm phát triển điện mặt trời mái nhà. 

Về phía doanh nghiệp, EVNHANOI và các công ty điện lực thành viên đã nỗ lực tuyên truyền tới các khách hàng việc phát triển lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ để chủ động nguồn điện và thực hiện tiết kiệm điện. Các biện pháp tăng cường tuyên truyền đã mang lại hiệu quả. Đến 30/9/2026, Tổng công ty đã có 2.262 trường hợp khách hàng gửi thông báo phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP với tổng công suất 46,81 MWp. Đáng chú ý có 2.034 trường hợp khách hàng trong tổng số 2.262 trường hợp khách hàng thông báo phát triển kể từ sau khi các công ty điện lực triển khai truyền thông, tuyên truyền theo Chỉ thị 10/CT-TTg từ tháng 4/2026 đến nay. 

Công ty Điện lực Hoàn Kiếm cho biết, để thúc đẩy việc phát triển điện mặt trời mái nhà, Công ty đã ban hành Quyết định số 8913/QĐ-PCHOANKIEM ngày 24/9/2026 thành lập Ban Chỉ đạo phát triển điện mặt trời mái nhà của Công ty Điện lực Hoàn Kiếm. Cùng đó, Công ty Điện lực Hoàn Kiếm đã xây dựng kế hoạch về truyền thông điện mặt trời mái nhà, gửi thông điệp “biến nắng thành điện” đến tất cả các đối tượng khách hàng tiềm năng trên địa bàn Công ty Điện lực Hoàn Kiếm. Nhờ vậy, chỉ tính riêng trong tháng 9/2026, có 20 dự án đã đăng ký tương đương 193 kWp với Điện lực Hoàn Kiếm. Công ty cũng thực hiện khảo sát tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà tại các bệnh viện, cơ sở y tế, cơ quan thuộc bộ, cơ quan công an, cơ quan địa phương. Kết quả khảo sát cho thấy có 942 khách hàng cơ quan có tiềm năng điện mặt trời mái nhà; trong đó có 242 khách hàng có khả năng lắp đặt điện mặt trời mái nhà với công suất dự kiến 5.168 kWp. 

Tuy nhiên, bên cạnh nỗ lực của ngành điện, các chuyên gia cho rằng cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp để phát triển điện mặt trời mái nhà. Chuyên gia tư vấn điện mặt trời mái nhà Hoàng Văn Bằng cho biết cần giải quyết đồng thời ba vấn đề: Hiệu quả kinh tế của hệ thống, khả năng tiếp cận vốn của người dân và cơ chế khuyến khích đầu tư. “So với các tỉnh phía Nam, điều kiện bức xạ mặt trời tại Hà Nội nhìn chung kém thuận lợi hơn, đặc biệt vào mùa đông, nên thời gian hoàn vốn có thể dài hơn nếu áp dụng cùng một cấu hình và phương thức sử dụng điện. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa điện mặt trời mái nhà tại Hà Nội không hiệu quả; vấn đề là phải lựa chọn đúng giải pháp cho từng nhóm khách hàng”, chuyên gia Hoàng Văn Bằng nhấn mạnh.

Theo đó, nhóm giải pháp đầu tiên là chuyển từ tư duy lắp đặt theo diện tích mái sang thiết kế theo nhu cầu sử dụng điện thực tế. Đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, hiệu quả kinh tế phụ thuộc rất lớn vào tỷ lệ điện sản xuất ra được sử dụng trực tiếp. Nếu lắp đặt công suất quá lớn trong khi nhu cầu sử dụng điện ban ngày thấp, phần điện dư sẽ làm giảm hiệu quả đầu tư. Ngược lại, với các hộ gia đình sử dụng nhiều điều hòa, bình nước nóng, thiết bị điện hoặc có khả năng sạc xe điện vào ban ngày, việc bố trí phụ tải hợp lý có thể giúp tăng tỷ lệ tự tiêu thụ và rút ngắn thời gian hoàn vốn. Với doanh nghiệp, nhà xưởng, trường học và cơ sở dịch vụ có nhu cầu điện ổn định vào ban ngày, đây là những nhóm cần được ưu tiên khảo sát, đánh giá cụ thể.

Nhóm giải pháp thứ hai là đa dạng hóa mô hình đầu tư và hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn. Một trong những rào cản hiện nay là chi phí đầu tư ban đầu, đặc biệt khi khách hàng lựa chọn hệ thống hybrid kết hợp pin lưu trữ. Vì vậy, cơ quan quản lý và chính quyền Hà Nội cần nghiên cứu phát triển các chương trình tín dụng xanh, phương án trả góp thông qua các tổ chức tài chính và mô hình thuê dịch vụ năng lượng, trong đó khách hàng có thể sử dụng hệ thống mà không phải bỏ ra toàn bộ vốn đầu tư ngay từ đầu. Đối với pin lưu trữ, cần tính toán riêng lợi ích kinh tế từ việc dịch chuyển điện sang các khung giờ khác và khả năng dự phòng khi mất điện; không nên mặc định rằng mọi công trình đều cần đầu tư pin lưu trữ mới đạt hiệu quả cao.

Nhóm giải pháp thứ ba là hoàn thiện chính sách hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình triển khai. Các chính sách hỗ trợ trực tiếp chi phí đầu tư, nếu được thiết kế hợp lý, sẽ giúp cải thiện hiệu quả tài chính và tạo động lực cho người dân tham gia. Tuy nhiên, hỗ trợ một lần là chưa đủ nên cần có hướng dẫn thủ tục rõ ràng, minh bạch về yêu cầu an toàn điện, phòng cháy chữa cháy, đấu nối và cơ chế mua bán điện dư. Đồng thời, ngành điện cần công khai thông tin về sản lượng điện dự kiến, điều kiện đấu nối và quy trình thực hiện để người dân có cơ sở ra quyết định. Đối với cơ chế mua bán điện dư, đây là nguồn lợi ích bổ sung nhưng không nên trở thành cơ sở chính để quyết định quy mô đầu tư.

Nhóm giải pháp thứ tư là thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà theo cụm dân cư và cụm doanh nghiệp. Việc tổ chức khảo sát, tư vấn và thi công theo cụm có thể giảm chi phí tiếp cận khách hàng, vận chuyển, nhân công và bảo trì. Các đơn vị cung cấp giải pháp cũng cần chuẩn hóa quy trình khảo sát phụ tải, dự báo sản lượng theo mùa, tính toán thời gian hoàn vốn và công khai các giả định tài chính. Khi khách hàng được cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch và có thể kiểm chứng, niềm tin đối với công nghệ sẽ được nâng cao.

“Tôi cho rằng điện mặt trời mái nhà tại Hà Nội cần được nhìn nhận không chỉ là giải pháp tiết kiệm chi phí cho từng hộ gia đình, mà còn là một nguồn năng lượng phân tán, góp phần giảm áp lực cung ứng điện vào những thời điểm phù hợp, nâng cao tính chủ động về năng lượng và giảm phát thải. Để thị trường phát triển bền vững, cần tránh tâm lý chạy theo công suất lắp đặt hoặc đưa ra những cam kết hoàn vốn giống nhau cho mọi khách hàng”, chuyên gia Hoàng Văn Bằng đề xuất.

Về lâu dài, giải pháp quan trọng nhất là kết hợp công nghệ phù hợp, cơ chế tài chính linh hoạt và chính sách khuyến khích ổn định. Khi người dân nhìn thấy hiệu quả kinh tế thực tế, doanh nghiệp có thể triển khai dự án với chi phí hợp lý và các thủ tục được thực hiện thuận lợi, điện mặt trời mái nhà sẽ có điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn tại Hà Nội.

Theo Sở Công Thương Hà Nội, Sở đã có văn bản số 7840/SCT-QLNN ngày 19/8/2026 về việc lấy ý kiến góp ý đối với Hồ sơ dự thảo Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ cho hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện tại Hà Nội. Đến ngày 7/9/2026, Sở Công Thương Hà Nội đã tổng hợp ý kiến, tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý, phản biện xã hội đối với bản Dự thảo Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ cho hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện trên địa bàn thành phố Hà Nội và tiếp tục niêm yết công bố thông tin ý kiến trên cổng thông tin điện tử UBND Thành phố Hà Nội từ ngày 7/9/2026 trong thời hạn 30 ngày để có thể tiếp tục được đóng góp ý kiến. Dự kiến sau thời gian niêm yết thông tin và hoàn thành báo cáo thẩm tra, trong tháng 10/2026, Sở Công Thương hoàn thiện và gửi báo cáo UBND để trình Hội đồng Nhân dân.